IV SA/Wr 414/15

Ewa Orłowska – starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z kolejnego wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zmianę pełnomocnika z urzędu oraz z kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i z wniosku o zwolnienie z opłaty sądowej od skargi na przewlekłość postępowania w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [....], nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty stypendium doktoranckiego postanawia: umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zmianę pełnomocnika z urzędu oraz z kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i z wniosku o zwolnienie z opłaty sądowej od skargi na przewlekłość postępowania. Skarżący pismem z dnia 26 lipca 2017 r. (k-326) wniósł zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 17 lipca 2017 r. (k- 315) umarzające postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zmianę adwokata i ustanowienie nowego pełnomocnika z urzędu. W treści tego zażalenia zawarł kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu w postępowaniu kasacyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2017 r. (k- 343) skarżący złożył powyższy wniosek na wymaganym urzędowym formularzu, podpisanym dnia 4 września 2018 r. k-355, w którym wskazał, że wnosi o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych. W rubryce nr 3 tego formularza obejmującej informacje o przedmiocie zaskarżenia wskazał natomiast wyrok Sądu z dnia 29 września 2016 r. oddalający w całości skargę wniesioną przez skarżącego w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu tego formularza podał zaś, że wyznaczony w jego sprawie pełnomocnik z urzędu adw. T. N. zaniedbał wniesienia skargi kasacyjnej w terminie i zaniedbał sporządzenia opinii o odmowie wniesienia skargi kasacyjnej, którą powinien był sporządzić w dwóch egzemplarzach i doręczyć mu za pośrednictwem Sądu, czego nie uczynił. Wyjaśnił, że z powyższych względów w przedostatnim dniu terminu złożył do Sądu skargę kasacyjną podpisaną własnym imieniem i nazwiskiem (czyli imieniem i nazwiskiem skarżącego) z zaznaczeniem, że jest on reprezentowany przez wyżej wymienionego adwokata z urzędu. Dodał, że jego skarga kasacyjna wymaga uzupełnienia, ponieważ powinna zostać podpisana przez adwokata. Tymczasem dotychczasowy adwokat z urzędu odmówił zarówno podpisania skargi kasacyjnej jak i nie dopełnił obowiązku doręczenia mu odmowy sporządzenia skargi kasacyjnej. W ocenie skarżącego zachodzą zatem przesłanki do wyznaczenia nowego adwokata w celu uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej sporządzonej przez skarżącego, gdyż przed NSA obowiązuje przymus adwokacki. We wniosku tym wskazał, że wnosi o wyznaczenie nowego konkretnego adwokat w osobie adw. B. S. - U. W formularzu tym opisał także swój stan rodzinny, majątkowy i sytuację dochodową, z której wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego majątku. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku pozostającą na utrzymaniu rodziców emerytów którymi się opiekuje. Jego stan majątkowy nie uległ zmianie w stosunku do stanu podanego w poprzednim wniosku o prawo pomocy. Nie otrzymuje żadnych dochodów W piśmie z dnia 8 września 2018 r., dołączonym do tego formularza sprecyzował, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu kasacyjnym przed NSA i wyznaczenie konkretnego wyżej wymienionego adwokata z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. akt I OZ 1919/17 oddalił zażalenie skarżącego na wspomniane postanowienie Sądu z dnia 17 lipca 2017 r. umarzające postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zmianę adwokata i ustanowienie nowego pełnomocnika z urzędu. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega powyższy wniosek skarżącego, zawarty w zażaleniu na postanowienie Sądu z dnia 17 lipca 2017 r. i złożony następnie na urzędowym formularzu z dnia 4 września 2017 r. oraz podtrzymany w piśmie skarżącego z dnia 8 września 2017 r., który został zakwalifikowany jako kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, w tym zmianę adwokata i kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym. Rozpoznaniu podlega także wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej od skargi z dnia 29 stycznia 2017 r. k- 243 na przewlekłość postępowania sądowego, który został zawarty w treści tej skargi k- 243. Przepis art. 249a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej p.p.s.a.) stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W myśl art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania (art. 243 § 1 ustawy). Z treści art. 245 § 2 p.p.s.a. wynika, m. in., że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata. Na obecnym etapie postępowania sądowego rozpoznanie zawartego w zażaleniu, kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w postępowaniu kasacyjnym, w tym zmianę adwokata, stałe się zbędne w świetle art. 249a p.p.s.a. Z akt sprawy wynika bowiem, że prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 21 lipca 2015 r. skarżącemu zostało już przyznane prawo pomocy w zakresie obejmującym m in. ustanowienie adwokata. W celu realizacji tego postanowienia Okręgowa Rada Adwokacka we Wrocławiu dnia 24 lipca 2015 r. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu T. N. Wyznaczony adwokat reprezentował skarżącego w postępowaniu przed Sądem I instancji zakończonym wspomnianym wyrokiem z dnia 29 września 2016 r. oddalającym skargę w całości oraz sporządził pismem z dnia 22 listopada 2016 r. opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (k-210). Ponadto obecnie wobec skarżącego toczy się w [...] postępowanie [...] w przedmiocie [...]. Pismem z dnia 13 grudnia 2016 r. pełnomocnik z urzędu oświadczył bowiem, że nie sporządził ani nie wniósł skargi kasacyjnej, ponieważ wniósł jedynie powyższą opinię z dnia 22 listopada 2016 r. o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Z treści tej opinii wynika, że jej odpis pełnomocnik przesłał skarżącemu listem poleconym k- 215. Również Sąd, pismem z dnia 3 stycznia 2017 r. k-233, przesłał skarżącemu kopię tej opinii, zgodnie z wnioskiem skarżącego wyrażonym w piśmie z dnia 29 grudnia 2016 r. k- 226, która został mu doręczona w dniu 9 stycznia 2017 r. k- 236. Na te okoliczności zwrócił uwagę NSA we wspomnianym postanowieniu z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. akt I OZ 1919/17 oddalającym zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu z dnia 17 lipca 2017 r. w przedmiocie prawa pomocy wskazując jednoznacznie, że zapoznawszy się z odpisem opinii, skarżący mógł podjąć działania dla znalezienia adwokata bądź radcy prawnego, który sporządziłby skargę kasacyjną pro bono lub ustanowić pełnomocnika z wyboru. Praktyka stosowania przepisów o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wskazuje, że skarga kasacyjna sporządzona przez adwokata bądź radcę prawnego ustanowionego w tym trybie, wniesiona wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu odpisy opinii, wskazuje że Sądy administracyjne wnioski takie uwzględniają. W postanowieniu tym jednocześnie wskazano, że kontrolowana sprawa została wszczęta dnia 26 czerwca 2015 r., zatem przepisy art. 177 § 3-6 ppsa nie znajdowały w sprawie zastosowania, co wynika z treści art. 2 zd. 2 nowelizacji kwietniowej, czyli ustawy z dnia 9 kwietnia 2016 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U z 2015 r. poz. 658), który w zadaniu pierwszym stanowi, że przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, a w zdaniu drugim stanowi, że w pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, przy czym postępowaniami wszczętymi przed dniem wejścia w życie nowelizacji kwietniowej są postępowania sądowoadministracyjne inicjowane skargą, nie zaś wnioskiem wpadkowym, jakim był wniosek skarżącego o prawo pomocy. Zatem w niniejszej sprawie wbrew twierdzeniu skarżącego zawartemu w rozpoznawanym obecnie wniosku, że wyznaczony adwokat z urzędu nie dopełnił obowiązku doręczenia mu odpisu opinii za pośrednictwem Sądu (nie przedłożył odpisu opinii Sądowi w celu doręczenia tego odpisu skarżącemu), nie stosuje się przepisu art. 177 § 4 p.p.s.a., z którego wynika ten obowiązek i związane z nim skutki prawne dotyczące biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W myśl, tego przepisu jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. W niniejszej sprawie nie stosuje się także przepisu § 5 art. 177 p.p.s.a. stosownie do którego, przepisu § 4 zdanie trzecie nie stosuje się, jeżeli sąd stwierdzi, że opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. W takim przypadku sąd zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką, radę okręgowej izby radców prawnych, Krajową Radę Doradców Podatkowych lub Krajową Radę Rzeczników Patentowych, która wyznacza innego pełnomocnika. Z akt sprawy wynika również, że wcześniejszym pismem z dnia 29 grudnia 2016 r. skarżący złożył także kolejny wniosek o wyznaczenie nowego adwokata z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, gdyż postępowanie wszczęte poprzednim wnioskiem w tym przedmiocie, czyli o zmianę pełnomocnika z urzędu zostało umorzone postanowieniem referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2016 r. Pismo skarżącego z dnia 29 grudnia 2016 r. zostało przesłane przez Sąd- pismem z dnia 16 stycznia 2017 r. - do Dziekana ORA w celu rozważenia zmiany pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na to pismo, ORA pismem z dnia 27 stycznia 2017 r. nr 112/UA/2015 k-239, poinformowała Sąd o braku podstaw do zmiany pełnomocnika z urzędu, ponieważ odmowa sporządzenia skargi kasacyjnej stanowi wykonanie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. Pismem Sądu z dnia 10 lutego 2017 r. poinformowano skarżącego o treści powyższego pisma ORA i przesłano jego kopię skarżącemu. Ponadto NSA w treści postanowienia z dnia 9 marca 2017 r. oddalającego skargę na przewlekłość postępowania w niniejszej sprawie (sygn. akt I OPP 4/17) odnosząc się do zarzutu skarżącego, iż to Sąd I instancji winien zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej o zmianę pełnomocnika z urzędu dla skarżącego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej, wyjaśnił, iż przyznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny adwokata z urzędu powoduje jedynie taki skutek, że jego całkowite wynagrodzenie wraz ze zwrotem jego kosztów jest pokrywane z budżetu tego Sądu i obejmuje całość działań tego adwokata. Przyznanie przez Sąd prawa pomocy nie obejmuje zatem samego wskazania adwokata bowiem wyznaczenia konkretnego pełnomocnika dokonuje Okręgowa Rada Adwokacka. Stąd Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest właściwy do zmiany osoby pełnomocnika z urzędu, a wszelkie działania zmierzające do zakwestionowania nieprawomocnego wyroku Sądu I instancji winna podjąć strona zainteresowana. Rozpoznanie kolejnego - zawartego w zażaleniu strony skarżącej z dnia 26 lipca 2017 r. k-326 i w piśmie z dnia 8 września 2017 r. k- 354 oraz złożonego na urzędowym formularzu z dnia 4 września 2017 r. k- 355 – wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu w postępowaniu kasacyjnym i zmianę pełnomocnika z urzędu stało się więc zbędne, skoro prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 21 lipca 2015 r. skarżącemu zostało już przyznane prawo pomocy w zakresie obejmującym m. in. ustanowienie adwokata, a w celu realizacji tego postanowienia Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła wyżej wskazanego pełnomocnika z urzędu, który sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej i jednocześnie ORA we wspomnianym piśmie z dnia 27 stycznia 2017 r. wyjaśniła, że brak jest podstaw do zmiany pełnomocnika z urzędu, gdyż sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu stanowi wykonanie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. Sąd wydaje jedynie postanowienie w sprawie przyznania prawa pomocy, wskazane w art. 253 § 1 p.p.s.a., po spełnieniu przez skarżącego przesłanek uprawniających do przyznania tego prawa, natomiast wyznaczenie konkretnego pełnomocnika, w tym również nowego (kolejnego) pełnomocnika, należy do właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej, co wynika z treści art. 253 § 1 i 2 p.p.s.a. W przypadku wątpliwości dotyczących pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu strona zainteresowana winna zwrócić się o ich rozstrzygnięcie do okręgowej rady adwokackiej. (art. 28 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, Dz. U. tj. z 2002r. nr 123, poz. 1058 ze zm.), przy czym w niniejszej sprawie, co wymaga podkreślenia ORA, powyższym pismem, odmówiła już zmiany pełnomocnika z urzędu. W tej sytuacji skoro rozpoznanie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu i kolejnego wniosku o zmianę pełnomocnika z urzędu stało się zbędne to postępowanie wszczęte tym wnioskiem podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a. Ponadto rozpoznanie wniosku w powyższym zakresie stało się zbędne również z uwagi na to, że wniosek ten został złożony w toku trwającego postępowania zażaleniowego dotyczącego poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie, a zażalenie to zostało oddalone postanowieniem NSA z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. akt I OZ 1919/17. Zbędne stało się także rozpoznanie kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, skoro wspomnianym prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 21 lipca 2015 r. skarżącemu zostało już przyznane prawo pomocy w żądanym ponownie zakresie obejmującym także zwolnienie od kosztów sądowych, a w więc w zakresie całkowitym. Potwierdza to także treść art. 239 § 1 pkt 4 p.p.s.a. zgodnie z którym nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych: strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy), w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Z tych względów należało także umorzyć na podstawie art. 249a p.p.s.a. postępowania wszczęte powyższym kolejnym wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle powyższego postanowienia referendarza z dnia 21 lipca 2015 r. zwalniającego skarżącego także z kosztów sądowych, zbędne stało się również rozpoznanie wniosku skarżącego o zwolnienie od opłaty sądowej od skargi na przewlekłość postępowania sądowego, która ponadto została już rozpoznana. Z tych względów należało także umorzyć na podstawie art. 249a p.p.s.a. postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od tej opłaty. Powołane przez skarżącego okoliczności dotyczące złej sytuacji materialnej i statusu osoby [...] nie zmieniają powyższej oceny, że skarżącemu zostało już przyznane prawo pomocy. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 249a, art. 245 § 2 i art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.