IV SA/Wr 414/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Julia Szczygielska po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o zmianę adwokata i ustanowienia nowego pełnomocnika z urzędu oraz o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Rektora A z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty stypendium doktoranckiego postanawia: umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zmianę adwokata i ustanowienie nowego pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 414/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przyznała A. B. (zwanemu dalej wnioskodawcą, stroną lub skarżącym) prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 30 lipca 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacka we W. poinformowała, że pełnomocnikiem skarżącego z urzędu został wyznaczony adw. T. N. Wyrokiem z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 414/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę wnioskodawcy na opisaną w sentencji decyzję Rektora A w przedmiocie odmowy wypłaty stypendium doktoranckiego. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego w dniu 28 listopada 2016 r. złożył w tutejszym Sądzie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku. Wnioskiem zawartym w piśmie procesowym z dnia 26 lipca 2017 r. (k. 326), podtrzymanym następnie w piśmie z dnia 8 września 2017 r. (k. 354) oraz w dołączonym do niego formularzu (k. 355), skarżący wystąpił o ustanowienie nowego adwokata z urzędu, albowiem jego dotychczasowy pełnomocnik odmówił podpisania wniesionej skargi kasacyjnej, a sam nie jest w stanie ustanowić pełnomocnika z wyboru. Skarżący wniósł ponadto o zwolnienie od kosztów sądowych, przy czym przedmiotowy wniosek stanowił powielenie żądania zawartego w piśmie procesowym z dnia 29 stycznia 2017 r. (k. 243), będącym skargą na przewlekłość postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Wr 414/15 referendarz sądowy tutejszego Sądu umorzył postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zmianę pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 24 lutego 2018 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego wskazując, że rażąco narusza ono art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 45 Konstytucji (prawo dostępu do Sądu), art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy) oraz art. 252 § 1 p.p.s.a. W sytuacji bowiem, gdy wyrok sądu pierwszej instancji jest nieprawomocny i wniesiona skarga kasacyjna wymaga uzupełnienia braków formalnych, wniosek o przyznanie adwokata z urzędu może zostać złożony na każdym etapie postępowania w świetle nowych okoliczności faktycznych. Skarżący podkreślił, że zakwestionowane postanowienie referendarza sądowego jest wewnętrznie sprzeczne, gdyż z jednej strony stwierdza, że powinien on uzupełnić skargę kasacyjną poprzez wniosek o przywrócenie terminu i nowego adwokata z wyboru, z drugiej zaś strony wskazuje, że jego pełnomocnikiem jest nadal adw. T. N. Tymczasem – jak podkreślił skarżący – ten pełnomocnik odmówił podpisania skargi kasacyjnej i sporządził opinię o braku podstaw do jej wniesienia. Opinia ta nie została mu jednak doręczona, a zatem termin do zaskarżenia wyroku wydanego w niniejszej sprawie jeszcze nie upłynął. Oznacza to, że zachodzą podstawy do wyznaczenia przez Sąd nowego pełnomocnika z urzędu. W przeciwnym razie zakończenie postępowania kasacyjnego stałoby się niemożliwe, albowiem nie doręczono stronie oryginału opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej i nie pouczono jej o dalszym trybie postępowania. Odwołując się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka skarżący dodał, że istnieje obowiązek zapewnienia stronie pełnomocnika w postępowaniach kasacyjnych, w których występuje przymus adwokacki nawet w sytuacji, gdy pełnomocnik z urzędu odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej. Dlatego też – zdaniem strony – art. 175 § 5 p.p.s.a. nakazuje Sądowi, aby wezwał właściwy organ samorządu zawodowego radców prawnych lub adwokatów do wyznaczenia skarżącemu nowego pełnomocnika w postępowaniu kasacyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane skargą wniesioną w dniu 25 maja 2015 r. W związku z tym do jej rozpoznania zastosowanie będą znajdowały przepisy w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r., co wprost wynika z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Zatem już tylko na tej podstawie należało uznać, że powołany przez skarżącego art. 177 § 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), jako podstawa prawna zwrócenia się do właściwego organu samorządu adwokackiego lub radcowskiego, nie mógł znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Podobnie jak i pozostałe uregulowania wynikające z art. 175 p.p.s.a., w tym zwłaszcza te odnoszące się do obowiązku przesłania stronie skarżącej odpisu opinii sporządzonej przez pełnomocnika z urzędu o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Przechodząc do istoty sprawy trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 260 zd. 1 p.p.s.a., w brzmieniu adekwatnym do daty wszczęcia postępowania sądowego, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stąd też Sąd, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego na podstawie przepisów znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie, nie jest uprawniony do oceny tego postanowienia, które w momencie wniesienia skutecznego sprzeciwu zostaje wyeliminowane z obrotu prawnego, natomiast zobowiązany jest do oceny zasadności żądania przyznania prawa pomocy. Zgodnie z regułą wyrażoną wprost w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (tj. koszty sądowe i koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika) chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Do przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy p.p.s.a. określające przesłanki, od spełnienia których zależy przyznanie prawa pomocy. Przepis art. 244 § 1 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei, w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednakże jak wynika z art. 249a p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W realiach niniejszej sprawy należało uznać za zbędne rozpatrzenie żądania ustanowienia dla skarżącego adwokata, jaki i zwolnienia go z kosztów sądowych. Zważyć bowiem należy, że postanowieniem referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 21 lipca 2015 r. skarżącemu zostało już przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym w szczególności ustanowienie pełnomocnika z urzędu – adwokata T. N. Jak wynika zaś z akt postępowania, podjął on czynności zmierzające do zbadania stanu sprawy, stwierdzając ostatecznie w opinii z dnia 22 listopada 2016 r., że nie ma podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od opisanego na wstępie wyroku. W ocenie Sądu, a wbrew twierdzeniom skarżącego, przedłożona przez adwokata opinia została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. Zawiera ona bowiem całościową analizę sprawy oraz ocenę zasadności wniesienia skargi kasacyjnej w oparciu o ustawowe przesłanki wynikające z art. 174 p.p.s.a. Nie można zatem twierdzić, że pomoc prawna nie została skarżącemu udzielona w ogóle, bądź w nieprofesjonalny sposób. Zaznaczyć przy tym trzeba, że w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy Sąd bada jedynie ustawowe przesłanki zawarte w art. 246 p.p.s.a., które odnoszą się wyłącznie do sytuacji materialnej wnioskodawcy. Nie ocenia on natomiast tego, czy ustanowiony już pełnomocnik spełnił oczekiwania skarżącego w odniesieniu do poszczególnych jego żądań, w tym także i zasadności wniesienia przysługujących stronie środków odwoławczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy obejmuje wyłącznie ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Jego wyznaczeniem zajmuje się natomiast właściwy organ samorządu zawodowego, o czym wprost stanowi art. 253 § 2 p.p.s.a. Skoro zatem strona nie była zadowolona z pomocy prawnej udzielonej jej przez dotychczasowego pełnomocnika winna była się zwrócić o jego zmianę do Okręgowej Rady Adwokackiej we W., nie zaś do tutejszego Sądu. Wyczerpanie tego trybu postępowania i negatywna odpowiedź udzielona przez organ samorządu zawodowego nie daje skarżącemu uprawnienia do ubiegania się o ustanowienie kolejnego pełnomocnika z urzędu. Mając zatem na uwadze wskazane okoliczności Sąd uznał, że rozpoznanie żądania przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, a w zasadzie jego zmianę, okazało się zbędne. Podobnie jak i zbędnym było zwolnienie skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem również w tym zakresie wniosek strony została załatwiony pozytywnie już na wcześniejszym etapie postępowania. Wobec tego działając na podstawie art. 249a p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.