IV SA/Wr 416/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant:: Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi B. S.-K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego i zobowiązania do zwrotu wskazanych świadczeń oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpatrzeniu odwołania B.S. – K. od decyzji Starszego Administratora ds. świadczeń rodzinnych i alimentacyjnych Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w sprawie określenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego, w okresie od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 maja 2008 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, w okresie od dnia 1 września 2007 do dnia 22 maja 2008 r. w wysokości 1.685,40 zł i zobowiązującą do zwrotu ww. kwoty, wraz z ustawowymi odsetkami, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., kwestionowaną decyzję utrzymało w mocy. Decyzją z dnia [...] września 2007 r. ([...]) organ pierwszej instancji przyznał B. S. zasiłek rodzinny na córkę – M. K. na okres od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od dnia 1 września 2007 r. do dnia 22 maja 2008 r. Po uzyskaniu przez organ pierwszej instancji informacji, że w sprawie zakończonej wydaniem wymienionej decyzji wyszły na jaw nowe istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, które istniały w dniu wydawania tej decyzji ale nie były znane organowi, postanowieniem z dnia 15 lipca 2009 r. ([...]) wznowiono z urzędu postępowanie w sprawie przyznania B. S. świadczeń rodzinnych. Następnie, decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. ([...]), wydaną po zakończeniu wznowionego postępowania, organ pierwszej instancji uchylił swoją decyzję z dnia [...] września 2007 r. ([...]) oraz odmówił przyznania zasiłku rodzinnego, wraz z dodatkiem z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres zasiłkowy trwający od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu 14 lipca 2009 r. B. S. złożyła oświadczenie, w którym stwierdziła, że "od lata lub jesieni 2006 r." nie zamieszkiwała razem z ojcem dziecka i po tym okresie nigdy razem nie mieszkali. Poinformowała też, że od momentu jej rozstania z ojcem M. K. nie tworzyli rodziny w "myśl ustawy o świadczeniach rodzinnych". O tym, że samotnie wychowuje dziecko Strona informowała też już w maju 2008 r. Po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2009 r. ([...]) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium uznało, że w sprawie B. S. wystąpiły przesłanki do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji z dnia 3 września 2007 r. i odmowy przyznania świadczeń, gdyż w dniu wydawania tej decyzji B. S. była osobą samotnie wychowującą dziecko, na które nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne. Okoliczność ta, stosownie do art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), wykluczała prawo do zasiłku rodzinnego (oraz dodatków). Następnie, kolejną decyzją - z dnia [...] grudnia 2009 r. ([...]) – organ pierwszej instancji określił wysokość kwoty podlegającej zwrotowi jako świadczenie nienależnie pobrane. Po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy to rozstrzygnięcie: W skardze na decyzję Kolegium z dnia [...] marca 2010 r. ([...]) B. S. – K. stwierdziła, że składając dokumenty dotyczące zasiłku rodzinnego pracownik socjalny uznał, że oświadczenie o dobrowolnym płaceniu alimentów przez ojca dziecka "jest wystarczające aby przyznać zasiłki". Skarżąca zarzuciła, że w chwili obecnej organ pierwszej instancji "zmienił zdanie" i twierdzi, że nie była uprawniona do świadczeń, powołując się na art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych- W konkluzji B. S. – K. stwierdziła, że świadczenia rodzinne zostały Jej przyznane na skutek błędu pracownika, w związku z czym ona nie powinna być obciążana obowiązkiem zwrotu tych świadczeń. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniosło, że rozpatrując odwołanie od decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń Kolegium miało na uwadze fakt, że wydanie tego rodzaju decyzji było konsekwencją uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, a następnie odmowy ich przyznania w wyniku wznowienia postępowania. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne obowiązana jest do ich zwrotu. O tym, które z wypłaconych przez organ właściwy świadczeń, należy uznawać za świadczenia nienależnie pobrane, ustawodawca przesądził w art. 30 ust. 2 powołanej ustawy. Jedną z przesłanek uznania świadczeń za nienależnie pobrane jest ich przyznanie na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która następnie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego (art. 30 ust. 2 pkt 4). W niniejszej sprawie zaistniała wskazana w tym przepisie przesłanka uznania świadczeń za nienależnie pobrane, gdyż kwestia braku uprawnień B. S. do tych świadczeń w okresie od 1 września 2007 r. do 31 maja 2008 r. została przesądzona, w zakończonym ostateczną decyzją, postępowaniu wznowieniowym. Sposób wyliczenia kwoty świadczeń nienależnie pobranych został przedstawiony w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji i ustaleń tych B. S. nie zakwestionowała. Zdaniem Kolegium, podnoszone obecnie przez B. S. – K. argumenty, że przyznanie jej świadczeń rodzinnych nastąpiło wskutek błędów pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, nie mogą mieć żadnego znaczenia dla niniejszej sprawy, Należy jednak spostrzec, że ubiegając się o świadczenia rodzinne w 2007 roku B. S., składając wniosek o ich przyznanie, w składzie rodziny ujęła T. K. Wniosek ten zawierał obszerne pouczenie, po zapoznaniu się z którym Strona miała możliwość zorientowania się, kiedy zasiłek rodzinny nie przysługuje, jednak dopiero w oświadczeniu z dnia 14 lipca 2009 r. stwierdziła, że od 2006 roku nie tworzą z ojcem M. K. rodziny w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle materiałów znajdujących się w aktach sprawy twierdzenia Skarżącej trudno uznać za wiarygodne i trudno też odpowiedzialnością za zaistniałą sytuację obarczać pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanego aktu). Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż brak jest podstaw prawnych do uchylenia zaskarżonej decyzji. Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 223, poz. 1456), dodała do art. 30 ust. 1 punkt 4, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uznaje się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która następnie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Nie ulega wątpliwości, iż nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych miała na celu rozszerzenie zakresu pojęcia świadczenia nienależnego m. innymi o przypadki tego rodzaju świadczeń przyznanych bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, co stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji przyznających te świadczenia, a zatem wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wadliwych, naruszających prawo. Konsekwencją powyższego jest przywrócenie stanu zgodnego z prawem, czyli stanu "porządku prawnego". W rozpoznawanej sprawie ustalono, iż funkcjonuje w obrocie prawnym ostateczna decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] września 2009 r. utrzymująca w mocy decyzję Starszego Administratora ds. świadczeń rodzinnych i alimentacyjnych w Dziale Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia 6 sierpnia 2009 r. ([...]), uchylająca decyzję własną z dnia [...] września 2007 r. (nr [...]), dotyczącą przyznania świadczeń rodzinnych oraz odmawiającej świadczenia w formie zasiłku rodzinnego na M. K., na okres od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem – M. K., w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, na okres od dnia 1 września 2007 r. do dnia 22 maja 2008 r. Skarżąca nie kwestionowała tej decyzji w trybie złożenia wniosku o powtórne rozpoznanie sprawy, a zatem jest ona ostateczna. Jak już powyżej wskazano materialnoprawną podstawę kwestionowanego obecnie rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 30 ust. 1 i 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z jego brzmieniem osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w myśl definicji zawartej w ust. 2 uważa się między innymi "świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego" (pkt 4). Świadczeniem nienależnym w rozumieniu wskazanego przepisu jest zatem świadczenie pobrane przez stronę bez podstawy prawnej lub gdy ta podstawa odpadła, a więc niezależnie od tego, czy stronie można przypisać określone cechy stanu jej świadomości związane z faktem pobierania świadczenia jako nienależnego. Tego typu przypadek zachodzi w szczególności w sytuacji błędu organu, który wydał decyzję przyznającą świadczenie mimo braku podstawy prawnej, czy też z rażącym naruszeniem prawa. Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Uwzględniając powyższe rozważania należy stwierdzić, iż kontrolowana decyzja nie ma charakteru uznaniowego i nie zależy od woli stron tego postępowania. Przeciwnie, determinowana jest przepisami prawa, co oznacza, że przy spełnieniu określonych warunków ustawowych organ zobowiązany jest do określonego działania. Sam fakt, że uchylono decyzję przyznającą przedmiotowe świadczenia stanowi podstawę uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane. Omawiana decyzja jest więc następstwem wcześniej podjętych rozstrzygnięć. W świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego i prawnego przyjąć należy, iż organy obu instancji będąc związane wyżej wymienionymi przepisami prawa mogły tylko wydać takie decyzje, jakie zostały podjęte. Z uwagi na powyższe argumentacja skargi nie zasługuje na uwzględnienie, może natomiast stanowić uzasadnienie ewentualnego wniosku o umorzenie należności lub rozłożenie jej na raty, złożonego przez stronę w oparciu o art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z przytoczonych względów skarga w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarga podlegała oddaleniu