IV SA/Wr 420/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant: referent Krzysztof Erbel po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w W. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku szkolnego oddala skargę w całości. W dniu [...] lipca 2019 r. W. D. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w W. wnioski o przyznanie zasiłku szkolnego dla synów K. D. i M. B., w związku z jej nagłym zachorowaniem na chorobę serca zagrażającą życiu i poniesionymi wysokimi wydatkami, co pogorszyło sytuację materialną rodziny. Wnioskodawczyni podała, że z uwagi na dwuletni okres oczekiwania na leczenie kardiologiczne, za wszystkie zabiegi i wizyty ponosi odpłatność. Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta W. odmówił wnioskodawczyni przyznania zasiłku szkolnego w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym, wnioskowanego na synów K. D. i M. B. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że do akt sprawy dołączono ksero zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia wnioskodawczyni z dnia [...] grudnia 2017 r., które strona dołączyła do podania o pomoc finansową z dnia [...] grudnia 2017 r. W punkcie [...] zaświadczenia – Przebieg schorzenia podstawowego zaznaczono, że pacjentka leczona jest od października 2017 r. z powodu zaburzeń pracy serca, wykryto niedomykalność zastawki trójdzielnej w stopniu umiarkowanym, powiększoną lewą komorę serca. Organ uznał, że nie wystąpiło zdarzenie losowe i tym samym pogorszenie sytuacji materialnej ucznia, ponieważ długotrwałe leczenie strony z powodu licznych schorzeń nie może być zakwalifikowane jako zdarzenie losowe. Nie występuje tu cecha nagłości zdarzenia i przejściowości sytuacji materialnej. Jednocześnie organ poinformował, że MOPS udziela stronie pomocy w formie zasiłków celowych na dofinansowanie do zakupu leków na ogólnie przyjętych zasadach. W dniu [...] lipca 2019 r. organ wydał decyzję o przyznaniu stronie zasiłku na realizację recept z czerwca 2019 r. w kwocie [...] zł. W odwołaniu strona zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ organ pierwszej instancji powołał się na zaświadczenie lekarskie z dnia [...] grudnia 2017 r., uznając że obecne konsultacje kardiologiczne w dniach [...] czerwca 2019 i [...] lipca 2019 r. są kontynuacją wcześniejszego leczenia, a nie potwierdzeniem wystąpienia "nagłego zdarzenia losowego". Obecnie stwierdzono jeszcze dodatkowo niedomykalność zastawki mitralnej, arytmię serca oraz napadowe migotanie przedsionków. Wcześniej strona leczyła się z powodu nadciśnienia tętniczego, a nie obecnie stwierdzonej choroby serca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wyjaśniło, że o przyznaniu zasiłku szkolnego nie decyduje trudna sytuacja materialna, wynikająca z niskich dochodów w rodzinie, lecz trudna sytuacja musi być następstwem zdarzenia losowego, jako jego przejściowy skutek. Winny być spełnione dwie przesłanki: musi wystąpić określone zdarzenie losowe i przejściowe pogorszenie sytuacji materialnej, spowodowane tym zdarzeniem. Ponadto ubieganie się o zasiłek szkolny zostało ograniczone do okresu dwóch miesięcy od wystąpienia zdarzenia losowego, uzasadniającego przyznanie tego zasiłku. W ocenie Kolegium, strona leczy się od dłuższego czasu na liczne schorzenia, lecz nie mają one charakteru zdarzenia losowego, nagłego i nieprzewidywalnego. Schorzenia te zostały wymienione w zaświadczeniu z dnia [...] grudnia 2017 r. i w zaświadczeniach z konsultacji kardiologicznych z dnia [...] lipca 2019 r. i [...] czerwca 2019 r. Wydatki na leki i suplementy diety są ponoszone przez stronę od dłuższego czasu i nie sposób przyjąć, że w czerwcu 2019 r. nastąpiło zdarzenie losowe., dotyczące zdiagnozowania migotania przedsionków, zaburzeń rytmu serca. Schorzenia zdrowotne strony nie mają cech nagłości i przejściowości. Ponadto stronie została przyznana pomoc na zakup leków w czerwcu 2019 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie ar. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. W sprawie jako dowód przyjęto zaświadczenie lekarskie z dnia [...] grudnia 2017 r., podczas gdy stan zdrowia strony znacznie się pogorszył. Zaświadczenie to zdecydowanie się różni od zaświadczenia z konsultacji kardiologicznej z dnia [...] lipca 2019 r. W trakcie konsultacji stwierdzono, że nastąpiło nagłe zdarzenie w postaci migotania przedsionków i w związku z tym strona musi zażywać bardzo kosztowne leki na rozrzedzenie krwi. Koszt zakupu leków wynosi [...] zł miesięcznie. O wystąpieniu nowych schorzeń strona wcześniej nie wiedziała, a pogorszenie stanu zdrowia ma istotny wpływ na sytuację materialną rodziny. Zaskarżona decyzja nie została poparta należytym uzasadnieniem, co uniemożliwia stwierdzenie, czy rozstrzygnięcie to nie nosi znamion dowolności. Poza tym SKO przywołało uchwałę Rady Miasta W. z 2008 r., a tymczasem w obiegu prawnym pozostaje uchwała nr [...] z dnia [...] czerwca 2011 r., zgodnie z którą "zasiłek szkolny przysługuje uczniowi z tytułu wydatków związanych z długotrwała chorobą ucznia lub członka jego rodziny. Bez znaczenia jest otrzymanie zasiłku celowego, ponieważ zasiłek celowy na zakup leków należy się skarżącej, co wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] października 2019 r. skarżąca podała, że syn uczęszcza obecnie do [...] klasy w Liceum Ogólnokształcącym w W., a nie jak wskazało SKO w odpowiedzi na skargę do szkoły podstawowej. Ponadto wniosek o zasiłek skarżąca złożyła na podstawie uchwały Rady Miasta nr [...] z dnia [...] czerwca 2011 r., a nie jak podało SKO na podstawie uchwały nr [...] z dnia [...] maja 2008 r., która utraciła moc prawną. Skarżąca wniosła też o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego kardiologa na okoliczność, czy wcześniejsze schorzenie, tj. nadciśnienie tętnicze mogło doprowadzić do zaburzeń rytmu serca (arytmii oraz napadowego migotania przedsionków). Zdaniem skarżącej przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu leków nie stoi na przeszkodzie do przyznania zasiłku szkolnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak też decyzja ją poprzedzająca, nie naruszają przepisów prawa, w stopniu dającym podstawę do ich uchylenia. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2018 r., poz. 1457 ze zm., dalej u.s.o.). Zgodnie z art. 90b ust. 1 u.s.o. uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Pomoc materialna jest udzielana uczniom w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych (art. 90b ust. 2 u.s.o.). Podkreśla się w literaturze przedmiotu, że bezpośrednim celem pomocy materialnej uczniom nie jest zwiększenie indywidualnej konsumpcji, lecz zapewnienie sprawiedliwego - w sensie materialnym - dostępu do edukacji oraz zachęcenia uczniów do lepszych wyników w nauce i w sporcie. Wskazuje się, że "wyrównywanie szans edukacyjnych" następuje przez środki tej pomocy o charakterze socjalnym (tj. stypendia szkolne i zasiłki szkolne), a "wspieranie edukacji uczniów zdolnych" środkami o charakterze motywacyjnym - stypendiami określonymi w art. 90c ust. 3 pkt 1-4. (Por. M. Pilich, Komentarz do art. 90b ustawy o systemie oświaty, Wyd. ABC 2008, Wyd. II notka 2). Pomoc materialna ma charakter socjalny albo motywacyjny. Świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są: 1) stypendium szkolne; 2) zasiłek szkolny (art. 90c ust. 1 i ust. 2 u.s.o.). Zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Zasiłek szkolny może być przyznany w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, raz lub kilka razy w roku, niezależnie od otrzymywanego stypendium szkolnego. O zasiłek szkolny można ubiegać się w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego przyznanie tego zasiłku (art. 90e ust. 1, ust. 2 i ust. 4 u.s.o.). Należy zaznaczyć, że o przyznaniu zasiłku szkolnego nie decyduje trudna sytuacja materialna ucznia i jego rodziny, będąca następstwem niskich dochodów rodziny, ale trudna sytuacja musi być następstwem zdarzenia losowego, jako jego przejściowy skutek. Wzajemna zatem relacja przepisów art. 90b ust. 2 oraz art. 90e ust. 1 i ust. 2 u.s.o. prowadzi do wniosku, że podstawę przyznania uczniowi zasiłku szkolnego stanowi łączne spełnienie następujących przesłanek: wystąpienie zdarzenia o charakterze losowym, związek przyczynowy pomiędzy tym zdarzeniem a trudną sytuacją materialną, a wreszcie związek pomiędzy tą, przejściowo trudną sytuacją materialną, a niezaspokojonymi potrzebami ucznia na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w zakresie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym. Rada gminy uchwala regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy, kierując się celami pomocy materialnej o charakterze socjalnym, w którym określa w szczególności tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego (art. 90f pkt 4 u.s.o.). Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że radzie gminy nie służy prawo definiowania, co należy rozumieć pod pojęciem zdarzenia losowego, uprawniającego do uzyskania zasiłku szkolnego. Ocena, czy w danym przypadku mamy do czynienia ze zdarzeniem losowym, jest elementem procesu stosowania, a nie stanowienia prawa. Gmina nie może określać katalogu zdarzeń losowych, gdyż z woli ustawodawcy pojęcie to ma charakter niedookreślony, w ten sposób obejmując możliwie szeroki wachlarz sytuacji faktycznych. Pod pojęciem zdarzenia losowego (niezdefiniowanego ustawowo) należy rozumieć niespodziewane, pojedyncze i niezależne od człowieka zdarzenie wywołane przyczynami zewnętrznymi, którego nie można było przewidzieć. Istotne jest zatem przede wszystkim to, aby zdarzenie takie zostało wywołane czynnikiem niespodziewanym i nieprzewidywalnym (wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 2235/16, Lex nr 2230700). Ustawodawca ustalając krótki, bo dwumiesięczny termin, na złożenie wniosku od daty zdarzenia losowego, pozwala wnioskować, że chodzi o jedno zdarzenie losowe bądź ciąg zdarzeń w krótkim czasie, pogarszających jedynie przejściowo sytuację materialną. Skarżąca podstawę do przyznania zasiłku szkolnego z tytułu zdarzenia losowego upatruje w związku z jej chorobą. Z zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia z dnia [...] grudnia 2017 r. wynika, że skarżąca leczona jest od października 2017 r. z powodu zaburzeń pracy serca oraz innych wymienionych tam schorzeń. Jak wskazano leczenie nie przynosi oczekiwanych rezultatów i są to schorzenia przewlekłe. Natomiast zaświadczenia lekarskie z dnia [...] czerwca 2019 r. i [...] lipca 2019 r. potwierdzają kontynuowanie przez skarżącą leczenia kardiologicznego. W sytuacji zdrowotnej strony brak cech zdarzenia losowego i tym samym brak przesłanek do przyznania stronie wnioskowanej pomocy w postaci zasiłku szkolnego dla syna. Nie może być bowiem zakwalifikowana jako zdarzenie losowe przewlekła choroba skarżącej - matki ucznia i konieczność kontynuowania leczenia z tego powodu. Nie występuje tu bowiem cecha nagłości i przejściowości. Długotrwała choroba nie ma cech nagłego zdarzenia losowego. Ta przyczyna była w rodzinie strony wcześniej znane. Sytuacja materialna rodziny jest niewątpliwie trudna z uwagi na niskie dochody, lecz nie daje to podstaw do przyjęcia, że spełnione są przesłanki do przyznania zasiłku szkolnego. Taka sytuacja nie wyklucza ubiegania się o inne formy pomocy materialnej. Należy zaznaczyć, że sąd administracyjny co do zasady nie prowadzi postępowania dowodowego (art. 106 § 3 p.p.s.a.), a więc nie zasługuje na uwzględnienie wniosek skarżącej o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego kardiologa na okoliczność, czy wcześniejsze schorzenie, tj. nadciśnienie tętnicze mogło doprowadzić do zaburzeń rytmu serca (arytmii oraz napadowego migotania przedsionków). Ponadto skarżąca nie wskazała jakichkolwiek niezaspokojonych potrzeb swoich synów związanych z procesem edukacyjnym, których pokrycie było niemożliwe lub utrudnione z powodu przejściowo trudnej sytuacji, wywołanej jej chorobą. Nie zostały zatem spełnione ustawowe przesłanki do przyznania zasiłku szkolnego na podstawie przepisów ustawy o systemie oświaty. Trzeba tu podkreślić, że pomoc materialna o charakterze socjalnym dla uczniów, jest szczególnym rodzajem pomocy świadczonej uczniom, w celu zaspokojenia potrzeb w procesie edukacyjnym, które z uwagi na trudną sytuację materialną spowodowaną przyczynami określonymi w tej ustawie nie mogą być zaspokojone. Nie można w trybie przepisów tej ustawy uzyskiwać świadczeń na zaspokojenie innych potrzeb ucznia o charakterze bytowym, które nie są bezpośrednio związane z procesem edukacyjnym (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 552/16. Tego rodzaju pomoc materialna może być przyznawana w trybie i na zasadach przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Pomoc taką skarżąca otrzymała na podstawie decyzji z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...], przyznającej stronie zasiłek celowy na zakup leków w kwocie [...] zł. Nieuzasadnione są więc zarzuty strony odnośnie naruszenia art, 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Należy też wyjaśnić, że nadal pozostaje w obrocie prawnym uchwała nr [...] Rady Miejskiej W. z dnia [...] maja 2008 r. – Regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym uczniom zamieszkałym na terenie Gminy W. Natomiast uchwała nr [...] Rady Miejskiej W. z dnia [...] czerwca 2011 r. wprowadziła zmiany do powyższego Regulaminu. Odnośnie zasiłku szkolnego wprowadzono jedną zmianę. Mianowicie wniosek o przyznanie zasiłku szkolnego składa się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w W., a nie jak uprzednio w Urzędzie Miejskim w W. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.