IV SA/Wr 43/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka- Ostrowska (spr.) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska- Ilków Protokolant Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 maja 2007 r. sprawy ze skargi P. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej przez P. I. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r., Nr [...] wydana z powołaniem się na art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz. U. Nr 155, poz. 1109), art. 1, art. 6 pkt 1, art. 7, art. 16 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...] r., Nr [...], którą odmówiono mu przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego w ramach programu dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy jaka miała miejsce w miesiącu czerwcu i lipcu 2006 r. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie wszczęte zostało wnioskiem P. I. z dnia [...] r. o wypłatę świadczenia z pomocy społecznej w związku z poniesionymi stratami w gospodarstwie rolnym spowodowanymi suszą w postaci zasiłku celowego w wysokości [...] zł, jako rolnik samotnie gospodarujący, prowadzący gospodarstwo rolne o powierzchni do 5 ha oraz o pomoc zwiększoną o kwotę 392 zł, z uwagi na utrzymywanie w gospodarstwie zwierząt hodowlanych. Organ I instancji powołując się na przepis § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz. U. Nr 155, poz. 1109) stwierdził ,że wnioskodawca, z uwagi na brak ubezpieczenia w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, nie posiada statusu rolnika, wobec czego nie spełnia warunków przewidzianych w cytowanym rozporządzeniu. W odwołaniu od decyzji pierwszo-instancyjnej strona nie zgodziła się z ustaleniem organu jakoby nie była rolnikiem z uwagi na brak ubezpieczenia w KRUS-ie ,podnosząc ,że pobiera rentę z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a zatem nie może posiadać ubezpieczenia z dwóch tytułów. Wskazała ,że w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. mowa jest o ubezpieczeniu z mocy ustawy, a nie ubezpieczeniu w KRUS. Na poparcie swojego stanowiska odwołujący wskazał , że zgodnie z art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych jest z mocy ustawy ubezpieczony w Towarzystwie Ubezpieczeń SA "HDI SAMOPOMOC" z tytułu obowiązkowego Ubezpieczenia Odpowiedzialności Cywilnej Rolników. Dodatkowo podniósł ,że jest wieloletnim dzierżawcą gruntów rolnych, płaci podatek rolny oraz jest zarejestrowany jako producent rolny w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, posiada numer gospodarstwa rolnego z tytułu posiadania zwierząt oraz składa wnioski do ARiMR o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Na poparcie swoich twierdzeń strona przedłożyła kserokopię polisy Obowiązkowego Ubezpieczenia Odpowiedzialności Cywilnej Rolników HDI Samopomoc, kserokopię zaświadczenia wydanego przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z dnia [...] r. nadającego numer identyfikacyjny w ewidencji producentów oraz kserokopię protokołu szacunku strat z dnia [...] r. sporządzonego na okoliczność wystąpienia klęski suszy w jego gospodarstwie rolnym. Organ odwoławczy w motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził , że z analizy § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006r. wynika, że pomoc przysługuje wyłącznie rolnikowi czyli pełnoletniej osobie fizycznej, zamieszkującej i prowadzącej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Rolnik ten powinien podlegać ubezpieczeniu z mocy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organ II instancji przywołał art. 1 ust. 1, ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje, rolników i pracujących z nimi domowników, którzy: posiadają obywatelstwo polskie, przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy, zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, zezwolenie na osiedlenie się, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, zgody na pobyt tolerowany lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy, lub są obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej. Przy czym w ubezpieczeniu wyodrębnia się ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Natomiast z art. 7 ust. 1 ustawy wynika, że ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy: rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, domownik rolnika, o którym mowa wyżej jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Z kolei w myśl art. 16 ust. 1 i ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznemu rolników ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy: rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1, osoba pobierająca rentę strukturalną współfinansowaną ze środków Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji I gwarancji Rolnej, małżonek osoby, o której mowa w pkt 3, jeżeli renta strukturalna współfinansowaną ze środków Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej wypłacana jest wraz z dodatkiem na tego małżonka. Przepisu tego nie stosuje się do osoby, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do emerytury lub renty, lub ma ustalone prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zdaniem Kolegium strona jedynie spełnia część przesłanek uzasadniających przyznanie zasiłku celowego , a mianowicie jest rolnikiem w rozumieniu art. 6 pkt 1 o ubezpieczeniu społecznym rolników ustawy , gdyż jest pełnoletnią osobą prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą oraz w jego gospodarstwie rolnym szkody w uprawach rolnych spowodowanych suszą wyniosły 85 % użytków rolnych. Jednak do przyznania mu zasiłku celowego z tytułu złagodzenia skutków suszy powinien, podlegać z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników, ale tylko temu ubezpieczeniu, o którym mowa w ustawie o społecznym ubezpieczeniu rolników. Skoro strona otrzymuje rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych to w myśl art. 7 ust. 1, art. 16 ust. 3 ww. ustawy nie podlega z mocy prawa ubezpieczeniu społecznemu rolników, o którym mowa w ustawie z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznemu rolników. W związku z tym , pomimo że strona od wielu lat prowadzi gospodarstwo rolne nie spełnia wszystkich przesłanek wymienionych w § 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy, a tylko łączne spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w tym przepisie warunkuje przyznanie pomocy. W skardze na decyzję ostateczną skarżący ponowił zarzuty podniesione w odwołaniu. Dodatkowo zarzucił , że rozstrzygniecie organów godzi w zawartą w Konstytucji zasadę równości wobec prawa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie , podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie przypomnieć należy ,że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych , rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego , co wynika z przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 stycznia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Oznacza to, że poza kontrolą Sądu pozostaje ocena , czy decyzja organu administracji jest trafna z punktu widzenia słuszności czy też celowości rozstrzygnięcia. Dokonując więc kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie w takim zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wydano ją w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i zastosowano przepisy zgodnie z przedmiotem sprawy. Spór jaki wiodą strony dotyczy tylko jednej kwestii , a mianowicie czy skarżący spełnia przesłanki do udzielania mu pomocy w postaci jednorazowego zasiłku celowego przewidzianego przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz. U. Nr 155, poz. 1109). Powołane rozporządzenie wydane zostało na podstawie delegacji ustawowej dla Rady Ministrów zawartej w przepisie art. 24 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (DZ. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.)(zwanej dalej ustawa o pomocy społecznej) , według którego upoważnia się Radę Ministrów do przyjęcia rządowego programu pomocy społecznej mającego na celu ochronę poziomu życia osób, rodzin i grup społecznych [...] (ust. 1 ), oraz określenia w drodze rozporządzenia, szczegółowych warunków realizacji programu [...]. Zawarte w ust. 2 art. 24 ustawy o pomocy społecznej sformułowanie "określa szczegółowe warunki realizacji programu, o którym mowa w ust. 1" z jednej strony nakłada na Radę Ministrów obowiązek szczegółowego określenia zakresu podmiotowego i przedmiotowego pomocy w ramach przyjętego programu rządowego, na które składają się niewątpliwie krąg podmiotów objętych pomocą, z drugiej zaś strony pozostawia prawodawcy swoistą "dowolność" – oczywiście z baczeniem na określony w ustawie cel, którym jest ochrona poziomu życia osób, rodzin i grup społecznych - w zakresie uregulowania na wymienionej podstawie określonych zdarzeń wymagających przyjęcia rządowego programu, z uwzględnieniem potrzeby zapewnienia efektywności realizacji przedmiotowego programu. W takim też kontekście należy spojrzeć na kwestie sporne w realiach sprawy, będącej przedmiotem osądu. W punkcie wyjścia rozważań nad zasadnością skargi przywołać trzeba brzmienie przepisu § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz. U. Nr 155, poz. 1109) (zwanym dalej rozporządzeniem) , określającego krąg podmiotów, którym przy spełnieniu określonych w przepisach prawa warunków, wymienione w rozporządzeniu organy zobowiązane są udzielić pomocy w formie zasiłku celowego udzielanego na zasadach określonych w art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej. Z treści powołanego przepisu wynika, że pomocy udziela się rodzinie rolniczej, jeżeli co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który podlega temu ubezpieczeniu z mocy ustawy (pkt 1); w gospodarstwie rolnym w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, w którym szkody w uprawach rolnych spowodowane suszą, oszacowane przez komisję powołaną przez wojewodę [...],wynoszą średnio powyżej 30 %. Jak wynika z przepisu § 7 cytowanego rozporządzenia jego przepisy stosuje się również do rolników będących osobami samotnie gospodarującymi , jeżeli spełniają warunki udzielania pomocy określone dla rodziny rolniczej. Idąc dalej, wskazać należy, że w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) ustawodawca zawarł legalną definicję , zgodnie z którą rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. W świetle cytowanego przepisu niewątpliwie skarżący ma status rolnika, na co trafnie wskazuje organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji ostatecznej, nie kwestionując okoliczności, że od wielu lat prowadzi on gospodarstwo rolne. Z punktu widzenia warunków niezbędnych do otrzymania pomocy w ramach programu rządowego skarżący spełnia również kryterium przewidziane w § 2 pkt 2 rozporządzenia, bowiem jak wynika z protokołu szacunku strat sporządzonego na okoliczność wystąpienia klęski suszy powierzchnia dotknięta klęską żywiołowa stanowi 85% użytków rolnych w jego gospodarstwie. Jednakże wymienione wyżej okoliczności nie są wystarczające do objęcia pomocą w ramach programu rządowego, bowiem Rada Ministrów działając w ramach upoważnienia ustawowego - o czym była mowa wyżej- ograniczyła krąg beneficjentów pomocy do osób będących rolnikami w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, które podlegają temu ubezpieczeniu z mocy ustawy. Odesłanie to nakłada na organy właściwe do przyznania pomocy obowiązek ustalenia w każdym konkretnym przypadku wystąpienia przesłanki podlegania temu ubezpieczeniu , a więc nie dowolnemu czy jakiemukolwiek ubezpieczeniu , lecz ubezpieczeniu społecznym rolników. Ustawodawca natomiast jasno określił warunki jakie należy spełniać, aby podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników, wskazując w art. 7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, że ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy: 1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, 2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1 - jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Z kolei w art. 16 tejże omawianej ustawy ustawodawca przewidział, że ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy: 1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, 2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1, 3) (42) osoba pobierająca rentę strukturalną współfinansowaną ze środków Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, 4) (43) małżonek osoby, o której mowa w pkt 3, jeżeli renta strukturalna współfinansowana ze środków Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej wypłacana jest wraz z dodatkiem na tego małżonka. Wskazując ponadto, że przepisów ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 2 art. 16 nie stosuje się do osoby, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do emerytury lub renty, lub ma ustalone prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że ubezpieczenie społeczne rolników o którym mowa w rozporządzeniu, ma charakter obowiązkowy, który wyraża się w przymusie ubezpieczenia oraz w tym, że stosunek ubezpieczenia powstaje z mocy prawa niezależnie od woli stron. Wobec tego pozostający poza sporem w badanej sprawie fakt pobierania przez skarżącego świadczenia rentowego wyklucza możliwość powstania stosunku ubezpieczenia z mocy ustawy, przewidzianego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Nie ma zatem racji skarżący kiedy wywodzi, że w rozporządzeniu "nie ma mowy wprost o ubezpieczeniu w KRUS-ie", a posiadanie obowiązkowej polisy OC oraz ubezpieczenie z tytułu pobierania renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest równoznaczne z podleganiem ubezpieczeniu z mocy ustawy przewidzianym w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, zaś odmienne w tym zakresie rozstrzygnięcie organu stałoby w sprzeczności z zasadą praworządności wynikającą z art. 6 k.p.a. zgodnie którym organy administracji działają na podstawie przepisów prawa. Również nie może odnieść zamierzonego skutku wyartykułowany w skardze zarzut niespójności decyzji ostatecznej , bowiem organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji, a stan faktyczny rozpatrywanej sprawy ustalony na podstawie kompletnego materiału dowodowego w pełni uzasadniał podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., co wynika niezbicie z uzasadnienia kwestionowanej decyzji. Marginalnie jedynie nadmienić należy , że wyłączenie skarżącego z kręgu podmiotów uprawnionych do pomocy w ramach programu rządowego, nie pozbawia go możliwości uzyskania pomocy na zasadach określonych w ustawie z dnia 15 kwietnia 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 65, poz. 593 ze zm.), gdyż zgodnie z art. 2 tejże ustawy pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W szczególności udziela się jej z powodów określonych w art. 7 wymienionej ustawy, w tym również zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej bądź klęski żywiołowej lub ekologicznej. Konkludując uznać należało, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co obligowało Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) orzec jak w sentencji.