IV SA/Wr 431/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant Aleksandra Siwińska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 3 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi G. T. na decyzję Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 10 sierpnia 2009 r. nr w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji własnej o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu. Decyzją z dnia 31 sierpnia 2007 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił G. T. przyznania uprawnień kombatanckich wobec nieudokumentowania działalności, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 oraz art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) (zwaną dalej ustawa o kombatantach). Pismem z dnia 26 lutego 2009 r. G. T. zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o nadanie jej statusu kombatanta, z taką argumentacją , że w latach 1940 – 1943 r. była łączniczką w Armii Krajowej , a ponadto w tym okresie udzielała wraz z rodziną pomocy ukrywającym się z powodu prześladowań partyzantom i ludziom pochodzenia żydowskiego. Na poparcie swoich twierdzeń wnioskodawczyni przedstawiła życiorys oraz zawnioskowała zeznania świadków, którzy byli bezpośrednimi uczestnikami tych wydarzeń, a to W. B., Z. C., S. S. Pismem z dnia 23 marca 2009 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się do strony o określenie, w którym z trybów nadzwyczajnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego żąda rozpatrzenia swojego wniosku, informując ją jednocześnie, że w jej sprawie została wydana decyzja ostateczna. W piśmie z dnia 6 kwietnia 2009 r. strona oświadczyła, że nie wie jakie przepisy powinny być zastosowane w sprawie, ale jednocześnie podała, że uzyskała nowe dane i oświadczenie nowego świadka, które ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia jej sprawy. Kolejnym pismem z dnia 18 maja 2009 r. Kierownik Urzędu ponownie wezwał G. T. o wskazanie w jakim trybie domaga się ona rozpoznania jej wniosku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona w piśmie z dnia 28 maja 2009r. stwierdziła ,że nie wie co to jest k.p.a. i wniosła o wydanie decyzji w jej sprawie. Ponownie wywodziła, że na potwierdzenie okoliczności zawartych we wniosku z dnia 2 marca 2009 r. zaoferowała zeznania świadków. Decyzją z dnia 23 czerwca 2009 r. Nr {...} wydaną na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. w związku z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia 31 sierpnia 2007 r. Nr ...o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Urzędu stwierdził , że strona nie wskazała żadnego z trybów postępowania , natomiast w jego ocenie w sprawie brak jest ustawowych podstaw do wznowienia postępowania, jak również wszczęcia postępowania w celu stwierdzenia nieważności, zatem stosownie do art. 235 § 1 k.p.a. podanie strony zostało uznane za wniosek o uchylenie decyzji w trybie przepisów art. 154 k.p.a. Organ przytoczył przepis art. 154 § k.p.a., ustanawiający dwie przesłanki pozwalające na wzruszenie decyzji ostatecznej, a mianowicie : sprawa musi być rozstrzygnięta decyzją ostateczną, która nie tworzy praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania oraz za wzruszeniem tej decyzji muszą przemawiać względy interesu społecznego lub słuszny interes strony. Według organu pierwsza z przesłanek została w sprawie spełniona, bowiem decyzja, uchylenie której domaga się strona jest ostateczna. Natomiast nie spełniona została druga przesłanka. Zdaniem organu ponowna analiza materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że przepisy ustawy o kombatantach nie dają podstaw do przyznania stronie uprawnień kombatanckich, a ustalone w sprawie okoliczności nie pozwalają na przyjęcie poglądu, aby interes społeczny lub słuszny interes strony przemawiał za uchyleniem decyzji ostateczne. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła, że organ bezpodstawnie powołał się na przepis art. 235 k.p.a., dotyczący postępowania skargowego. Nie zgodziła się z uzasadnieniem decyzji, wywodząc ,że powołała się na nowego świadka, który mógł zeznawać o faktach, które mają znaczenie w sprawie. Jako gołosłowne oceniła twierdzenie organu o wnikliwości przeprowadzonego postępowania dowodowego, zarzucając organowi uniemożliwienie jej zapoznania się z materiałem dowodowym. Strona wywodziła, że dotychczas nie otrzymała decyzji dotyczącej wznowienia postępowania, a według niej sprawa powinna być rozpatrzona we wszystkich nadzwyczajnych trybach. Decyzją z dnia 10 sierpnia 2009 r. Nr ... Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 23 czerwca 2009 r. Nr..... W motywach decyzji ostatecznej Kierownik Urzędu stwierdził, że strona nie wskazała trybu w jakim żąda rozpatrzenia sprawy i podtrzymał dotychczasowe stanowisko wskazując, że wnioskodawczyni poza własnym subiektywnym przekonaniem o słuszności wniesionego roszczenia nie przedstawiła okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zmianę oceny wydanej w sprawie decyzji, a ustalone w sprawie okoliczności nie pozwalają na przyjęcie poglądu, aby interes społeczny lub słuszny interes strony przemawiał za uchyleniem decyzji ostatecznej. Końcowo stwierdził też, że po uprawomocnieniu się decyzji stosownie do wniosku strony podejmie kolejne decyzji w trybach przewidzianych w art. 145 §1 k.p.a. i art. 156 § 1 k.p.a. Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , w której G. T. wniosła o uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie , podnosząc , że w odpowiedzi na pytanie organu dotyczące zastosowania trybów nadzwyczajnych wzruszenia decyzji ostatecznej, zażądała zastosowania wszystkich trybów. Skarżąca podniosła także, ze organ administracji w obu decyzjach nie odniósł się w ogóle do zawnioskowanego przez nią nowego świadka. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wraz z uzasadnieniem zawartym w decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji wyłącznie pod kątem legalności rozumianej jako zgodność z prawem Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził ,że przeprowadzone w analizowanej sprawie postępowanie administracyjne obarczone jest wadami, wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego. Przede wszystkim wskazać należy, że każde z nadzwyczajnych postępowań administracyjnych jest postępowaniem samodzielnym, a więc dotyczącym sprawy administracyjnej odrębnej od tej, która została zakończona decyzją ostateczną, w stosunku do której mają być formułowane oceny odnośnie możliwości wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Przy czym weryfikacja rozstrzygnięć w poszczególnych trybach nadzwyczajnych jest zarazem podporządkowana zasadzie niekonkurencyjności, a zatem usunięcie określonego rodzaju wady może nastąpić tylko i wyłącznie we właściwym trybie, a zarazem tryby te nie mogą być stosowane zamiennie. Wobec tego wdrożenie przed organ administracji określonego trybu nadzwyczajnego, zależy z jednej strony od zbadania przez organ istnienia przesłanek pozwalających wszcząć i przeprowadzić właściwe postępowanie, a impulsem do takiego działania organu może być również wniosek strony, aczkolwiek w określonych przypadkach organ administracyjny zobligowany jest działać z urzędu. W tym zakresie wskazać należy, że zasadą postępowania administracyjnego jest takie jego odformalizowanie, aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony. Stosownie bowiem do treści art. 61 § 1 kpa, żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2006 r. II OSK 1004/05, LEX nr 266429). Uznać zatem należy, że wniosek strony inicjujący postępowanie administracyjne wiąże organ wyłącznie co do treści żądania, nie jest więc konieczne dokonanie kwalifikacji prawnej tego żądania przez stronę , a jeżeli z treści tego żądania wynika okoliczność, która może być uznana za podstawę zastosowania odpowiedniego trybu nadzwyczajnego, organ administracji zobligowany jest dokonać właściwych – przewidzianych prawem - czynności procesowych, mających na celu zbadanie zasadności wszczęcia i prowadzenia właściwego postępowania. Odnosząc powyższe uwagi do realiów badanej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że organ administracyjny arbitralnie zakwalifikował wniosek strony w przedmiocie trybu eliminacji z obrotu prawnego ostatecznej decyzji o odmowie przyznania jej uprawnień kombatanckich. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Kierownik Urzędu dwukrotnie, tj. pismami z dnia 23 marca 2009 r. oraz z 18 maja 2009 r. wzywał stronę do określenia, w jaki trybie żąda weryfikacji decyzji ostatecznej, przytaczając przesłanki uzasadniające zastosowanie jednego ze wskazanych trybów. Strona w odpowiedzi na powyższe wezwanie dwukrotnie w swoich pismach z dnia 6 kwietnia 2009r. i 28 maja 2009r. konsekwentnie powoływała się na zeznania nowych świadków- poprzez wskazanie ich imion i nazwisk – którzy mieli potwierdzić okoliczności faktyczne uzasadniające przyznanie jej uprawnień kombatanckich. Skoro zatem w taki sposób strona zareagowała na wezwanie organu administracji i przytoczyła postawę wprost stanowiącą przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego , o której mowa w art. 145 §1 pkt 5 k.p.a. , to działanie organu- również w świetle tylko samych twierdzeń wynikających z wniosku strony - narusza zasady postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 8 i art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie nasuwa wątpliwości, że strona w pismach z dnia 26 lutego 2009 r. oraz z dnia 6 kwietnia 2009 r. , wprost wyartykułowała , że uzyskała nowe dane i oświadczenie nowego świadka. A zatem nie powinno budzić wątpliwości, że domagała się wznowienia postępowania w sprawie odmowy przyznania jej uprawnień kombatanckich. Również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona dała temu wyraz , wprost wskazując, że Kierownik Urzędu nie odniósł się do podnoszonej przez nią okoliczności zgłoszenia nowego świadka w sprawie. Tymczasem organ pomimo przytoczenia przez stronę wprost przesłanki przewidzianej dla trybu wznowienia postępowania , wbrew intencjom i zamiarowi strony , zastosował tryb określony w art.154 k.p.a., co do którego strona nie sformułowała jakichkolwiek przesłanek , uzasadniających jego zastosowanie. Takie działanie organu administracji stanowi oczywiste naruszenie zasady ogólnej pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa ( art.8 k.p.a.) oraz prowadzi do przerzucenia na stronę wyboru określonego trybu postępowania, a zarazem oceny istnienia przesłanek umożliwiających wszczęcie określonego postępowania nadzwyczajnego, do której to oceny zobowiązany jest jednak organ. Wypada w tym miejscu przypomnieć, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego. Natomiast postępowanie na podstawie art. 154 k.p.a. zmierza do uchylenia lub zmiany decyzji dotkniętej wadami niekwalifikowanymi bądź decyzji prawidłowej, a więc sprawach, w których nie wchodzi w grę wznowienie postępowania lub stwierdzenie nieważności decyzji. Oznacza to ,że tryb z art. 154 k.p.a. może być zastosowany po wykluczeniu braku podstaw wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji. Uwzględniając powyższe, organ kombatancki powinien przeprowadzić dokładne postępowanie w celu ustalenia i kwalifikacji prawnej żądania strony zawartego we wniosku z dnia 26 lutego 2009 r. , koncentrując się przede wszystkim na treści pisma i przytoczonej tam argumentacji strony , uzasadniającej złożenie wniosku w sprawie zakończonej już ostateczną decyzją. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ wyeliminowano z obrotu prawnego obie wydane w sprawie decyzje. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.