IV SA/Wr 431/11

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia .... w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: 1. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W skardze na wyżej oznaczone postanowienie skarżący złożył wniosek o "przyznanie mu adwokata z urzędu i zwolnienie z wszystkich kosztów" wskazując w uzasadnieniu, że ma na utrzymaniu troje dzieci, a jego dochód z tytułu stosunku pracy wynosi ok. 1.000 zł. Z załączonego do wniosku "Oświadczenia o stanie rodzinnym...." wynika, że wydatki skarżącego kształtują się następująco: czynsz za mieszkanie- 421, 30 zł; opłaty za gaz i energię elektryczną- ok.120 zł; alimenty wraz z kosztami egzekucji komorniczej- ok. 400 zł; środki higieniczne dla dwójki dzieci z aktualnego związku – ok. 450 zł. Wnioskodawca dodał, że pomimo płaconych alimentów na syn D. w rzeczywistości i tak ponosi codzienne koszty jego utrzymania z uwagi na fakt, że syn ponad 20 dni w miesiącu przebywa pod jego bezpośrednia opieką. We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w dniu 12 lipca 2011 r. na urzędowym formularzu skarżący powtórzył swoje żądanie i argumentację. Stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Niniejsza sprawa należy do ww. kategorii spraw. W tej sytuacji postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych należało, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 64 § 3 u.p.s.a., umorzyć jako bezprzedmiotowe (punkt 1 sentencji). Ustosunkowując się z kolei do wniosku o ustanowienie adwokata podkreślić należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i okoliczności te -na żądanie Sądu- winny być należycie udokumentowane (art. 255 u.p.s.a.). W niniejszej sprawie wnioskodawca- mimo wezwania- nie wyjaśnił i nie udokumentował należycie wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową, np. nie przedłożył dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu (choćby dorywczego) uzyskiwanego przez inne osoby prowadzące z nim gospodarstwo domowe (np. swoją konkubinę); nie wyjaśnił czy korzysta ze wsparcia finansowego osób trzecich lub z Pomocy Społecznej; nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków; nie określił wartości posiadanych przez siebie ruchomości; nie przedłożył deklaracji podatkowych za rok 2010; nadto- nie udokumentował wysokości swoich niezbędnych miesięcznych wydatków. Podkreślić należy, że zestawienie ujawnionego we wniosku dochodu rodziny skarżącego z wysokością wskazanych tamże wydatków świadczy o tym, iż rodzina skarżącego musi posiadać inne źródła finansowania wydatków, o których skarżący nie wspomina w swoim wniosku. Powyższy fakt podważa wiarygodność oświadczeń wnioskodawcy. Sąd rozpoznający wniosek [o przyznanie prawa pomocy] bada nie tylko stan majątkowy i sytuację materialną strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ale także wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie, o czym skarżący był informowany w wezwaniu z dnia 29 czerwca 2011 r. Pomimo powyższego skarżący nie przedstawił m.in. sytuacji finansowej i majątkowej swojej konkubiny. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącego kosztów postępowania nie jest istotne źródło, z którego czerpie on środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). Podkreślić również należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadane pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w punkcie 2 sentencji.