IV SA/Wr 431/11

Wrocław 10 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 10 października 2011 r. sprzeciwu od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 sierpnia 2011 r. sygn. akt IV SA/Wr 431/11na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi P. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 21 marca 2011 r. .... w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: I. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. P.wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na wyżej oznaczone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W skardze zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 29 czerwca 2011 r. wezwano skarżącego o złożenie wniosku na urzędowym formularzu wzywając jednocześnie do złożenia kserokopii następujących dokumentów: zaświadczenia o wysokości dochodów wnioskodawcy i innych osób prowadzący z nim gospodarstwo domowe, zaświadczenia o rejestracji w urzędzie pracy, decyzji przyznających świadczenia z pomocy społecznej w ostatnim półroczu, wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez wnioskodawcę lub osoby prowadzące z nim gospodarstwo domowe, zeznania podatkowego za rok 2010. Dodatkowo wezwano go do wyjaśnienia czy korzysta pomocy osób trzecich , czy podsiada zdolność kredytową. W dniu 12 lipca 2011 r. skarżący złożył przedmiotowy wniosek na wymaganym formularzu, w którym zawnioskował o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym podając, że ma utrzymaniu troje małoletnich dzieci osiąga dochód miesięczny w kwocie 1100 złotych z tytułu wynagrodzenia za pracę. Podał, że miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą: 421,30 złotych z tytułu czynszu, 120 złotych z tytułu opłat za gaz i energię elektryczną, 460 złotych alimenty, 36,80 koszty egzekucji alimentów, około 450 złotych miesięcznie wydatki na środki na środki higieniczne niezbędne dla dwóch małoletnich synów. Dodatkowo podał, że musi zapewnić wyżywienie i utrzymanie trzem małoletnim synom, w tym synowi D., na rzecz którego płaci alimenty, a który to syn przebywa pod jego opieką przez 20 dni w miesiącu. Wskazał, że nie posiada nieruchomości, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Do wniosku skarżący załączył zaświadczenie z zakładu pracy z dnia 12 lipca 2011 r. , z którego wynika, ze otrzymuje do wypłaty wynagrodzenie w kwocie 1100 złotych netto. Orzeczeniem referendarskim z dnia 3 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący w dniu 16 sierpnia 2011 r. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu podał, że jego partnerka prowadząca razem z nim gospodarstwo domowe, nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów, bowiem zajmuje się małoletnimi dziećmi, zaś jego wydatki na utrzymanie, jak również uzyskiwane dochody zostały w wystarczający sposób udokumentowane. Pismem z dnia 24 sierpnia 2011 r. wezwano skarżącego o oświadczenie się o stanie rodzinnym poprzez wskazanie kto oprócz jego i trojga małoletnich dzieci pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i jakie ta osoba osiąga dochody. Ponadto wezwano go o podanie informacji o posiadanych kontach bankowych i salda tych rachunków za ostatnie sześć miesięcy, a także o oświadczenie się co do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej. Dodatkowo wezwano skarżącego do przedłożenia kserokopii deklaracji podatkowej za rok 2010, bądź zaświadczeni z urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych w 2010 r. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 24 sierpnia 2011 r. skarżący oświadczył, że jego partnerka nie pracuje i nie posiada osobistych dochodów, wskazując jednocześnie, ze korzysta z pomocy finansowej i materialnej rodziny jego oraz partnerki. Pismem z dnia 7 września 2011 r. wezwano skarżącego do wyjaśnienia dysproporcji pomiędzy osiąganym dochodem, a ponoszonymi wydatkami na utrzymanie rodziny, ponownie wzywając o przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych jego i partnerki, rozliczenia rocznego za rok 2011, dokumentów potwierdzających zadeklarowaną wielkość wydatków ponoszonych na utrzymanie. Ponownie zobowiązano do oświadczenia się czy korzystał ze świadczeń z pomocy społecznej w ciągu ostatnich 6 miesięcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący, w piśmie z dnia 14 września 2011 r. skarżący oświadczył, że sąd podważa wiarygodność dokumentów złożonych przez niego w sprawie, a to : zaświadczenia pracodawcy o uzyskiwanych dochodach, zaświadczeń komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji, decyzji MOPS w Oławie dotyczących przyznania alimentów z Funduszu Alimentacyjnego oraz decyzji MOPS w O. zobowiązującej go do zwrotu alimentów z Funduszu Alimentacyjnego w kwocie 6,904, 42 zł., które to dokumenty w jego ocenie świadczą o jego złej sytuacji materialnej i finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.)(zwanej dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast w art. 239 p.p.s.a. uregulowano zakres podmiotowo – przedmiotowych zwolnień od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Przepis ten stanowi jedną z regulacji szczególnych, o której mowa w art. 199 p.p.s.a., zwalniającą stronę od ponoszenia kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie. W związku z tym, że skarżący złożył wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych, a przedmiotem skargi jest sprawa z zakresu pomocy społecznej, wskazać należy, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Zatem ustawowe zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych powoduje, że postępowanie w tym przedmiocie stało się bezprzedmiotowe, co obligowało Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. do umorzenia postępowania sądowego w tym zakresie. Do kosztów, o których mowa w art. 199 p.p.s.a. zalicza się również koszty związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Przepisami szczególnymi w tym zakresie są przepisy regulujące instytucję prawa pomocy w postępowaniu sądowo – administracyjnym. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje- stosownie do art. 245 § 2 powołanej wyżej ustawy- zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, co wynika z przepisu § 3 art. 245 p.p.s.a. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt. 1 p.p.s.a.), lub w zakresie częściowym – gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). W powołanych przepisach określono przesłanki, które musi spełniać osoba fizyczna wnioskująca o przyznanie prawa pomocy. Brzmienie cytowanych przepisów wskazuje na to, że w razie spełnienia warunków, o których mowa w art. 246 §1 pkt 1 i 2 sąd ma obowiązek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ( art. 245 § 2) lub częściowym (art. 245 § 3). Przy czym ciężar dowodu w tym zakresie zgodnie z art. 246 §1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi spoczywa na stronie ubiegającej się o prawo pomocy, która musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast do oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane w przepisach przesłanki. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę(por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). W takiej sytuacji osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Wobec tego wskazać należy, że sytuacja materialna skarżącego jest jedyną podstawą do orzekania w sprawach o udzielenie prawa pomocy, a więc podniesione przez niego argumenty dotyczące kwestii nie związanych z sytuacją majątkową nie mogą być brane pod uwagę. Stosownie do przepisu art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie wnioskodawca w sposób nader lakoniczny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył informacji jak i dokumentów źródłowych wskazanych w wielokrotnych wezwaniach kierowanych do niego przez Sąd, mogących zobrazować w sposób rzetelny jego sytuację majątkową( dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków, wyciągi z kont bankowych, zeznania podatkowe). Jednocześnie strona nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, że jej aktualna na dzień złożenia wniosku sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Za takie dokumenty nie mogą być uznane zawarte w aktach administracyjnych sprawy orzeczenia organów administracji i zaświadczenia wskazane przez skarżącego jako dokumentujące jego obecną sytuację majątkową, chociażby z tego względu, że wydane zostały w roku 2010 . W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Materiał aktowy niniejszej sprawy nie pozwalał więc na stwierdzenie, że została spełniona przesłanka przyznania P. prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Złożone przez wnioskodawcę oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jego złym stanie majątkowym i rodzinnym. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia informacji o swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób określony w art. 255 p.p.s.a. w trzykrotnie doręczonych mu wezwaniach. Wymaga więc ponownego podkreślenia, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Natomiast w rozpoznawanej sprawie skarżący nawet mimo wielokrotnych wezwań nie przedstawił dokumentów w pełni obrazujących jego dochody, zasoby majątkowe i wydatki, dzięki którym możliwe byłoby ustalenie bez wątpliwości jego sytuacji majątkowej. Niezależnie od powyższych rozważań stwierdzić należy, że sposób sformułowania przez skarżącego skargi oraz licznych pism procesowych w sprawie nie świadczy o jego nieporadności, a dodatkowo zakres kontroli zaskarżonego aktu organu administracji przez sąd administracyjny, również nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia.