IV SA/Wr 438/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), Protokolant starszy referent Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 października 2014 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. G., dalej: skarżąca, od wydanej z upoważnienia Prezydenta W., decyzji Zastępcy Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...], nr [...], zobowiązującej do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym – K. O. i W. O., w okresie świadczeniowym 2012/2013, w łącznej kwocie 9600 zł wraz z ustawowymi odsetkami, które biegną do dnia całkowitej spłaty zadłużenia, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), dalej: ustawa, utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podano, że decyzją Prezydenta W. z dnia [...], [...], przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych: K. O. i W. O., w wysokości po 400 zł miesięcznie na każde z dzieci, w okresie od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. Pismem z dnia 13 grudnia 2013 r. organ pierwszej instancji zawiadomił skarżącą że zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu należności z tytułu otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez osoby uprawnione – K. O. i W. O. Wymienioną decyzją z dnia [...] organ pierwszej instancji zobowiązał skarżącą do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym – K. O. i W. O., w okresie świadczeniowym 2012/2013, w łącznej kwocie 9600 zł wraz z ustawowymi odsetkami, które biegną do dnia całkowitej spłaty zadłużenia. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pomocy społecznej wskazał, że osobom uprawnionym wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego na łączną kwotę 9600 zł - w okresie od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy, dłużnik alimentacyjny – skarżąca jest zobowiązana do zwrotu tej kwoty łącznie z ustawowymi odsetkami. Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika – A. G., odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji. W odwołaniu opisano szczegółowo korespondencję prowadzoną przez pełnomocnika odwołującej się, a także odniesiono się do wcześniejszych decyzji adresowanych do skarżącej, wydawanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W konkluzji zarzucono, że organ pierwszej instancji naruszył art. 10 k.p.a., poprzez skomplikowanie sprawy oraz uniemożliwienie wypowiedzenia się pełnomocnikowi strony. Organ odwoławczy wskazał dalej, że organ pierwszej instancji, który jest jednocześnie organem właściwym wierzyciela przyznał, a następnie wypłacił świadczenie z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym: K. O. i W. O., w okresie świadczeniowym 2012/2013, w łącznej kwocie 9600 zł. Dłużnikiem alimentacyjnym, czyli osobą zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna jest skarżąca (wyrok Sądu Okręgowego we W. - Wydział [...] Cywilny Rodzinny z dnia [...], sygn. Akt [...]). Następnie powołano art. 27 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ pierwszej instancji był zatem zobowiązany do wydania kwestionowanej decyzji, bowiem taki obowiązek wynika wprost z treści art. 27 ust. 2 ustawy i w żadnej mierze nie zależy od uznania organu. Stwierdzono, że zakończył się okres świadczeniowy, w którym dzieci skarżącej otrzymały od organu właściwego wierzyciela (Prezydenta W.) świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłacone "w zastępstwie" dłużnika alimentacyjnego. Istniejący po stronie dłużnika alimentacyjnego obowiązek zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymanych przez osoby uprawnione, wynika z art. 27 ust. 1 ustawy. Przepis ten stanowi, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Przy czym odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a ustawy). W myśl art. 27 ust. 7 pkt 2 i pkt 3 lit. a) ustawy, organ właściwy wierzyciela przekazuje dłużnikowi alimentacyjnemu decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz informację o wysokości zobowiązań dłużnika alimentacyjnego wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy. Za niezasadne organ odwoławczy uznał zarzuty odwołania wskazując, że skarżąca została zawiadomiona o wszczęciu przez organ pierwszej instancji postępowania w sprawie zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym. Z uwagi na specyfikę prowadzonego postępowania, jakiekolwiek wyjaśnienia czy ewentualne pisemne lub ustne wypowiedzenie się co do zebranych w postępowaniu dowodów nie miałoby wpływu na treść decyzji. Jak już wyżej wskazano, po zakończeniu okresu świadczeniowego, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem taki obowiązek wynika wprost z treści art. 27 ust. 2 ustawy. Nawet gdyby Kolegium dało wiarę twierdzeniom odwołania, że uniemożliwiono skarżącej lub jej pełnomocnikowi zapoznanie się z aktami, a tym samym naruszono art. 10 k.p.a., to naruszenie takie nie miałoby wpływu na treść rozstrzygnięcia. Akta sprawy nie potwierdzają, aby taka sytuacja miała miejsce: w odwołaniu oświadczono, że pismo informujące o wszczęciu postępowania zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 20 grudnia 2013 r. Podkreślono, że wyznaczony w tym piśmie 7-dniowy termin na zapoznanie się z materiałem dowodowym sprawy ma charakter instrukcyjny, zatem pełnomocnik mógł wystąpić z wnioskiem o jego wydłużenie, np. z uwagi na okres świąteczny. Kolegium ponadto wskazało, że sporządzanie osobnych pism dla strony i dla pełnomocnika byłoby sprzeczne z art. 40 § 2 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pismo doręcza się pełnomocnikowi. Jeżeli ustanowiono kilku pełnomocników, doręcza się pisma tylko jednemu pełnomocnikowi. Z tych reguł wynika, że nie ma podstaw do wysyłania kilku pism, a tym bardziej informowania pełnomocnika, że przesyła się jemu dokument dla strony, jak oczekuje tego pełnomocnik w niniejszej sprawie. Wobec niezasadności twierdzeń odwołania, brak jest w uznaniu Kolegium podstaw do jego uwzględnienia, w sytuacji, gdy decyzja I instancji została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W skardze na powyższą decyzję do sądu administracyjnego skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika A. G. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, jako wydanych z naruszeniem wielu przepisów k.p.a. Pełnomocnik sformułował liczne zarzuty względem organu pierwszej instancji, m. in. wytworzenie dokumentów wadliwych, które winny być wyeliminowane, bezczynność organu administracyjnego odnośnie pism składanych przez pełnomocnika, pomijanie osoby pełnomocnika w postępowaniu i doręczanie pism skarżącej zamiast pełnomocnikowi a także błędy w oznaczaniu pism. Nadto pełnomocnik zarzucił, że istnieją dwie daty wszczęcia postępowania: 14 listopada 2013 r. i 13 grudnia 2013r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi Kolegium wskazało, że skarżąca nie odnosi się do istoty sprawy – treści wydanego rozstrzygnięcia, lecz koncentruje się na kwestii doręczeń pism, których prawidłowość kwestionuje. Ponadto podniesiono, że pełnomocnik skarżącej został zawiadomiony o wszczęciu z urzędu, przez organ I instancji, postępowania w sprawie zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym. Brak zapoznania się pełnomocnika skarżącej z aktami nie wpłynąłby w żaden sposób na treść rozstrzygnięcia. Nie można jednak organowi pierwszej instancji postawić skutecznego zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a., ponieważ wyznaczono pełnomocnikowi skarżącej 7 – dniowy termin na zapoznanie się z materiałem dowodowym sprawy, co potwierdza – znajdujący się w aktach sprawy – dowód prawidłowego doręczenia pisma w tej sprawie. W okolicznościach sprawy podniesione zarzuty uznano za niezasadne a zatem niezasługujące na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Skarga jest niezasadna, gdyż zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W. z dnia [...] nie naruszają przepisów obowiązującego prawa. Zakwestionowaną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy wyżej wymienioną decyzję Prezydenta W. z dnia [...], którą organ ten zobowiązał w trybie art. 27 ustawy dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z należnymi odsetkami, przyznanych na rzecz K. i W. O. w oparciu o decyzję Prezydenta W. z dnia [...], nr [...]. Na wstępie stwierdzić należy, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego, jest świadczeniem wypłacanym przez Państwo zamiast alimentów, w sytuacji gdy osoba na której ciąży obowiązek alimentacyjny nie wywiązuje się z tego zobowiązania. Jest to świadczenie zwrotne, które co do zasady obciąża dłużnika alimentacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W myśl ust. 2 wymienionego artykułu, decyzję w sprawie zwrotu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania tych świadczeń. Postępowanie wyjaśniające w sprawie nałożenia na dłużnika alimentacyjnego obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń jest, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, postępowaniem znacznie uproszczonym, gdyż sprowadza się ono w istocie do ustalenia czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy określone w niej świadczenia zostały osobie uprawnionej wypłacone (por. wyrok WSA z dnia 21 października 2010 r., II SA/Po 491/10, Lex nr 754443). W przypadku zaś poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń – organ pomocy społecznej ma obowiązek wydać decyzję, nakazującą dłużnikowi alimentacyjnemu zwrot wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami. Taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Okolicznością niesporną jest bowiem, że wymienioną wyżej decyzją z dnia [...] Prezydent W. przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. i W. O. na okres od dnia 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w wysokości po 400 zł miesięcznie oraz, że świadczenia te zostały uprawnionym wypłacone. Suma ich wyniosła łącznie 9600 zł. Uznać zatem należy, że wydając decyzję zobowiązującą skarżącą do zwrotu należności organ pomocy społecznej podjął prawidłową decyzję nie mając podstaw podstaw prawnych, aby orzec w odmienny sposób lub zupełnie odstąpić od orzekania w tym zakresie. Powołany bowiem powyżej przepis art. 27 ustawy nie pozostawia żadnej swobody rozstrzygania w takim przypadku. Powoływane w treści skargi zarzuty względem organu I instancji i Kolegium pozostają bez związku z przedmiotem niniejszego postępowania. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca została zawiadomiona o wszczęciu przez organ pierwszej instancji postępowania w sprawie zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym. Nadto z uwagi na specyfikę prowadzonego postępowania jakiekolwiek wyjaśnienia czy ewentualne wypowiadanie się co do zebranych w sprawie dowodów nie miałoby wpływu na treść decyzji. Istota świadczeń z funduszu alimentacyjnego polega bowiem na przejęciu obowiązku, wynikającego z wyroku sądowego, a ciążącego na dłużniku alimentacyjnym, przez Państwo. W zastępstwie skarżącego i ciążących na nim alimentów, organ właściwy wypłacał osobie uprawnionej świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Natomiast decyzja organu pierwszej instancji utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze jest niczym innym jak rozliczeniem wypłaconych świadczeń w zamian za alimenty. Prawidłowo zatem organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji jak i w odpowiedzi na skargę wskazał skarżącej, że nawet gdyby Kolegium dało wiarę twierdzeniom odwołania, że uniemożliwiono stronie lub jej pełnomocnikowi zapoznanie się z aktami, a tym samym naruszono art. 10 k.p.a., to naruszenie takie nie miałoby wpływu na treść rozstrzygnięcia. Akta sprawy nie potwierdzają, aby taka sytuacja miała miejsce: w odwołaniu oświadczono, że pismo informujące o wszczęciu postępowania zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 20 grudnia 2013 r. Podkreślono, że wyznaczony w tym piśmie 7-dniowy termin na zapoznanie się z materiałem dowodowym sprawy ma charakter instrukcyjny, zatem pełnomocnik mógł wystąpić z wnioskiem o jego wydłużenie, np. z uwagi na okres świąteczny. Zasadnie też Kolegium uznało, że sporządzanie osobnych pism dla strony i dla pełnomocnika byłoby sprzeczne z art. 40 § 2 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pismo doręcza się pełnomocnikowi. Jeżeli zaś ustanowiono kilku pełnomocników, doręcza się pisma tylko jednemu pełnomocnikowi. Z tych reguł wynika, że nie ma podstaw do wysyłania kilku pism, a tym bardziej informowania pełnomocnika, że przesyła się jemu dokument dla strony, jak oczekuje tego pełnomocnik w niniejszej sprawie. Konkludując stwierdzić należy, że organy obu instancji zasadnie nakazały dłużnikowi zwrot wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń oraz w należyty sposób uzasadniły swoje stanowisko. Rozpoznając przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy orzekające w sprawie przepisów art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. bowiem organy te w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowody wymagany dla rozstrzygnięcia sprawy, a swoje stanowisko uzasadniły, w sposób spełniający wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.