IV SA/Wr 447/15

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku D. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [..], nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 grudnia 2015 r. oddalił w całości skargę, a postanowieniem z dnia 21 stycznia 2016 r. sprostował z urzędu oczywistą omyłkę pisarską. Dnia 14 marca 2016 r. wpłynął do Sądu złożony na urzędowym formularzu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu skarżąca podała, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z mężem i synem w wieku [..] lat. W rubryce dochody podała, że uzyskuje dochody z tytułu pracy zarobkowej i od organu rentowego w wysokości [...] zł netto miesięcznie, mąż otrzymuje dochody z tytułu pracy zarobkowej w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Wspólny miesięczny dochód małżonków według oświadczenia skarżącej wynosi [...] zł netto. Skarżąca wskazała ponadto, że wydatki związane z utrzymaniem wynoszą: leczenie i rehabilitacja 5.000 zł, czynsz 370 zł, media 1500 zł, kredyt 100 zł. Podała także, że posiada działkę budowlaną o powierzchni [...] m2 i że mąż posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2. Nie posiada oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych oraz wierzytelności. W piśmie dołączonym do tego wniosku wskazała, że bezduszność instytucji realnie wpływa na stworzenie warunków zagrażających zdrowiu i życiu syna, a niemożność zakupu leków, środków czystości i pielęgnacyjnych mogła bardzo pogorszyć stan zdrowia syna. Konstytucyjne ma zagwarantowane prawo do ochrony zdrowia i życia jej chorego syna, a Sąd i organy administracji odmówiły jej tego prawa. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 15 marca 2016 r. skarżąca została wezwana do nadesłania dokumentów i wyjaśnień dotyczących jej sytuacji materialnej, tj. a) wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy i małżonka, b) zeznania podatkowego każdego z małżonków za 2014 r. i za 2015 r., jeżeli zostało złożone w urzędzie skarbowym, c) dowodów potwierdzających aktualną wysokość dochodów wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym tj. męża (zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu netto za ostatnie trzy miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, ostatni odcinek emerytury lub renty, aktualna decyzja: ZUS, urzędu pracy lub opieki społecznej przyznająca świadczenia, umowa o pracę, zlecenie lub o dzieło, stypendia, honoraria i inne), d) dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek, rehabilitację i inne), dokumenty potwierdzające ewentualne zajęcie komornicze, f) ostatnia aktualna decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, g) dokumenty potwierdzające, że mieszkanie o powierzchni [...]m2 stanowi własność męża, h) dokumenty potwierdzające nabycie działki budowlanej oraz wyjaśnienie czy została rozpoczęta budowa, i) informacji o posiadanych środkach transportu (należy podać markę, rocznik i wartość), j) wyjaśnienie czy obecnie zamieszkuje pod adres podanym jako adres do korespondencji i do kogo należy tytuł prawny do tego lokalu oraz wyjaśnienia czy zamieszkuje w mieszkaniu we [...] położonym przy ul. [...] i do kogo należy tytułu prawny do tego lokalu lub też czy to mieszkanie jest udostępnione innym osobom np. wynajmowane i czy uzyskuje dochód z tego tytułu i w jakiej wysokości miesięcznie (należy nadesłać również umowę najmu i dokumenty potwierdzające wysokość przychodu z tego tytułu np. przelew bankowy), k) dokumenty potwierdzające niepełnosprawność wnioskodawcy lub członków rodziny i czy wnioskodawca lub rodzina otrzymują zasiłek pielęgnacyjny w związku z orzeczonym stopniem niepełnosprawności. W odpowiedzi na to pismo skarżąca, w piśmie z dnia 24 marca 2016 r., podała, że nie jest w stanie dostarczyć wymaganych dokumentów, ponieważ intensywnie opiekuje się synem i nie może zajmować się innymi sprawami. Wskazała, aby Sąd skorzystał z dokumentów, które dostarczyła w niniejszej sprawie w MOPS. Nie będzie przedkładać załatwiania dokumentacji ponad zdrowie syna. Ponadto w piśmie tym poinformowała, że leczy się z powodu depresji, a mąż pomimo przewlekłej choroby intensywnie pracuje, by zapewnić byt rodzinie, co nie pozwala mu zajmować się innymi sprawami. Jedynym dokumentem, który jest w stanie w obecnej chwili dostarczyć to jest PIT za 2014 r. (dokument ten dołączyła do tego pisma). Dodatkowo oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych z powodu dużych wydatków na leczenie syna. Ponadto wskazała, że wezwanie jej do powyższych dokumentów, wymienionych w piśmie referendarza sądowego z dnia 15 marca 2016 r., jest przedłużaniem sprawy, która już kilkanaście miesięcy temu powinna mieć korzystny finał dla matki chorego dziecka. Czuje się szykanowana. Osoba wzywającą ją do dokumentów nie wzięła pod uwagę okoliczności sprawy, co świadczy o znikomym zapoznaniu się z dokumentami, które posiada Sąd. Nie ma czasu na kompletowanie dokumentów ani pieniędzy na koszty sądowe i pełnomocników. W przeciwnej sytuacji nie walczyłaby o trzy tysiące złotych. Z przedłożonego zeznania podatkowego za 2014 r. wynika, że skarżąca uzyskała dochód ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej [...] zł i dochód z innych źródeł [...] zł, czyli łącznie [...] zł , natomiast mąż uzyskał dochód ze stosunku pracy w kwocie [...] zł. Ponadto z akt administracyjnych sprawy wynika, że syn posiada orzeczenie o niepełnosprawności wydane do dnia [...] r. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika ponadto, że zakres opieki i pomocy dziecku w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych przewyższa wsparcie potrzebne osobie w tym wieku. Dziecko wymaga stałej opieki innej osoby. Z oświadczeń, które wpłynęły do MOPS w dniu 9 grudnia 2014 r., stanowiących załącznik do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na chorego syna wynika, że skarżąca nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna i nie legitymuje się orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności i nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad dzieckiem, a ponadto, że podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu. W aktach tych znajduje się również wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z której wynika, że skarżąca rozpoczęła wykonywanie działalności gospodarczej z dniem [...] i że działalność ta została zawieszona z dniem [...]. Z kolejnego pisma skarżącej, które wpłynęło do SKO w dniu 16 lutego 2015 r. zarejestrowanym pod numerem [...] wynika, że skarżąca musiała zadłużyć się na leczenie dziecka, a odmowna decyzja krzywdzi jej dziecko, które jest w trakcie [...] i powinno mieć zapewnioną opiekę rodzica. Natomiast z pisma skarżącej, które wpłynęło do MOPS w dniu 16 lutego 2015 r. nr [...] wynika, że skarżąca wskazała, że z powodu opieszałego rozpatrywana wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, a następnie odmownej decyzji w kwestii tego świadczenia została zamuszona do podjęcia od dnia [...] pracy, o czym w styczniu informowała telefonicznie pracownika MOPS. Z pisma z dnia 13 maja 2015 r., adresowanego do SKO, które wpłynęło do Urzędu Miejskiego w dniu 18 maja 2015 r., wynika natomiast, że choroba syna pociąga za sobą konieczność przebywania w Klinice [...] wraz opiekunem, czyli ze skarżącą. Ze względu na chorobę syna przenieśli się czasowo, całą rodziną, z bloku do domu jej rodziców na wsi. Mąż pracuje po 12-14 godzin dziennie, ponieważ musi sprostać zwiększonym wydatkom w związku z chorym dzieckiem. W pierwszej kolejności podlega rozpoznaniu wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. Z treści przepisu art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), wynika, że ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem - poprzez nadesłanie dokumentów i wyjaśnień potwierdzających sytuację finansową i rodzinną - który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, przed wszystkim z tego względu, iż skarżąca nie nadesłała żadnego dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość jej miesięcznego dochodu i miesięcznego dochodu jej męża, mimo iż pismem referendarza sądowego z dnia 15 marca 2016 r. została wezwana do nadesłania zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu netto za ostatnie trzy miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy (wnioskodawcy i małżonka) lub ostatniego odcinka emerytury lub renty, aktualnej decyzji: ZUS, urzędu pracy lub opieki społecznej przyznającej świadczenia, umowy o pracę, zlecenie lub o dzieło, dokumentu potwierdzającego wysokość ewentualnego stypendium, honorarium i innych świadczeń), co oznacza że nie wykazała jaka jest jej rzeczywista sytuacja finansowa jej i małżonka. Ponadto w rubryce dochody podała, że uzyskuje dochody z tytułu pracy zarobkowej i od organu rentowego w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Brak nadesłania jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość dochodu skarżącej nie pozwala również na ustalenie w jakiej wysokości skarżąca uzyskuje dochód netto odrębnie z tych dwóch źródeł i czy łączny dochód samej skarżącej wynosi [...] zł. Wątpliwości tych nie usuwają również wyjaśnienia skarżącej zawarte w opisanym wyżej piśmie z dni 24 marca 2016 r. w którym skarżąca podała, że referendarz powinien skorzystać z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy. W aktach tych brak jest bowiem dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość dochodu skarżącej i jej męża. W aktach tych znajduje się jedynie informacja, zawarta w piśmie skarżącej, które wpłynęło do MOPS w dniu 16 lutego 2015 r. nr [...], że skarżąca z powodu opieszałego rozpatrywana wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, zamuszona była do podjęcia od dnia [...] zatrudnienia. Pismo to wpłynęło do organu I instancji ponad rok temu i nie zawiera żadnych dokumentów potwierdzających wysokość wynagrodzenia skarżącej. Również np. pismo skarżącej z dnia 13 maja 2015 r, adresowane do SKO, nie zawiera żadnych załączników (dokumentów) dotyczących np. wynagrodzenia męża, a jedynie informację, że mąż pracuje od 12 do 14 godzin dziennie z uwagi na zwiększone wydatki spowodowane chorobą nowotworową syna. Dodać w tym miejscu należy, że w aktach niniejszej sprawy dotyczących wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchybienia terminu do wniesienia odwołania, nie znajduje się wywiad środowiskowy, przeprowadzany na podstawie art. 107 ust. 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175 , poz. 1362 ze zm.) wyłącznie z osobą ubiegającą się o świadczenie z pomocy społecznej np. zasiłek celowy, okresowy, a więc innego rodzaju świadczenie niż świadczenie pielęgnacyjne, o które ubiegała się skarżąca, pozwalający na ewentualne ustalenie stanu finansowego osoby wnioskującej o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, miejsca pracy, wykonywanego zawodu, źródła dochodu i wysokości dochodu, jednakże wysokości dochodu wyłącznie z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie z pomocy społecznej. Skarżąca nie nadesłała również innych dokumentów wymienionych w piśmie referendarza sądowego z dnia 15 marca 2016 r., tj. np. wyciągów z kont bankowych i lokat bankowych, kart kredytowych małżonków, dokumentów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem i kosztownym leczeniem syna, ewentualnej decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, dokumentu potwierdzającego, że właścicielem mieszkania o powierzchni [...] m2 jest mąż. Nie wyjaśniła, czy została rozpoczęta budowa na zakupionej działce budowlanej i nie nadesłała dokumentu potwierdzającego nabycie tej działki i cenę sprzedaży. Nie wyjaśniła także, czy zamieszkuje pod adres podanym jako adres do korespondencji i do kogo należy tytuł prawny do tego lokalu oraz nie wyjaśniła czy zamieszkuje w mieszkaniu we [...] położonym przy ul. [...] i do kogo należy tytułu prawny do tego lokalu lub też czy to mieszkanie jest ewentualnie udostępnione innym osobom np. wynajmowane i czy uzyskuje dochód z tego tytułu i w jakiej wysokości miesięcznie (należało nadesłać również ewentualną umowę najmu i dokumenty potwierdzające wysokość przychodu z tego tytułu np. przelew bankowy). Wątpliwości tych nie usuwa twierdzenie skarżącej zawarte we wspomnianym piśmie z dnia 13 maja 2015 r., adresowanym do SKO, które wpłynęło do Urzędu Miejskiego w dniu 18 maja 2015 r., że ze względu na chorobę syna przenieśli się czasowo, całą rodziną, z bloku do domu rodziców skarżącej na wsi. Natomiast ze wspomnianego wydruku CEiIDG wynika, że podany adres do korespondencji jest adresem miejsca prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą, przy czym, jak już wyżej wskazano, działalność ta została zawieszona. Powyższe pozwala przyjąć, że skarżąca uchyla się od przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, Na stronie skarżącej spoczywa zaś obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy. Oceny tej nie zmienia w niniejszej sprawie fakt, dotyczący choroby [...] dziecka skarżącej, ponieważ choroba ta, w świetle przedstawionego wyżej stanowiska w zakresie uchylania się od przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, nie może stanowić jedynej okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Ponadto skarżąca nadesłała jedynie zeznanie podatkowe za 2014 r., z którego wynika, że skarżąca uzyskała dochód z stosunku pracy w wysokości [...] zł, dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej [...] zł i dochód z innych źródeł [...] zł, czyli łącznie [...] zł, natomiast uzyskał dochód ze stosunku pracy w kwocie [...] zł. Wybiórcze wykonanie wezwania referendarza sądowego poprzez nadesłanie powyższego zeznania podatkowego oznacza, że skarżąca nie wyjaśniła w wyczerpujący sposób swojej sytuacji finansowej i tym samym okoliczność ta, nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu jako zbędne na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 tej ustawy do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.