IV SA/Wr 449/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2018 r. w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego po wznowieniu postępowania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. K.K. (dalej: strona, skarżąca) wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na opisaną w komparycji niniejszego postanowienia decyzję , wnioskując jednocześnie o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu z tym uzasadnieniem , że obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, a źródłem jej dochodu jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.170 zł netto miesięcznie , ma na utrzymaniu jedenastoletnią córkę (na którą ma zasądzone alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie, ale ojciec dziecka zaległa z ich płatnością od pięciu miesięcy) i dwuletniego syna (który jest dzieckiem skarżącej i jej obecnego konkubenta). Wskazała, że ojciec jej drugiego dziecka jest aktualnie w stanie upadłości i toczy się przeciwko niemu postępowanie likwidacyjne , zaś koszty związane z najmem mieszkania wynoszą 1.800 zł miesięcznie. Według skarżącej , z informacji, które uzyskała, prowadzenie przedmiotowej sprawy przez pełnomocnika to koszt rzędu nie mniej niż 2.000 zł. Z oświadczenia strony o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubentem i dwójką dzieci (ur. w 2007 r. i 2016 r.) , nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów i przedmiotów wartościowych, ani wierzytelności , posiada natomiast samochód osobowy [...] o wartości 30.000 zł (aktualnie uszkodzony). Jej konkubent jest w takcie postępowania upadłościowego, a dzieci nie posiadają żadnego majątku. Przy czym w rubryce nr 10 (obejmującej miesięczne dochody netto wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym) strona podała, że otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 2.170 zł, a jej konkubent w wysokości 1530 zł, ale objęty jest postępowaniem upadłościowym. Wskazała też, że jej córka ma zasądzone alimenty w kwocie 500 zł, lecz ojciec dziecka zalega z ich spłatą od 5 miesięcy. Jako łączną kwotę miesięcznego dochodu strona podała kwotę 3.700 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymieniła : wynajem mieszkania - 1800 zł, telefon - 230 zł, TV - 140 zł ,zaś na bieżące utrzymanie rodziny pozostaje skarżącej kwota około 1530 zł miesięcznie. Pismem z dnia 27 listopada 2018 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy - w terminie 10 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie danych zawartych w aktach sprawy - poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej strony, tj.: dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów strony w okresie ostatnich czterech miesięcy oraz dochodów osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (tj. dzieci i partnera), np. z tytułu zatrudnienia, renty, emerytury, zasiłku z MOPS i innych, prac dorywczych, działalności gospodarczej, dodatku mieszkaniowego, wynajmu, alimentów na rzecz dziecka (np. zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące strony i jej konkubenta z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, ostatnie cztery odcinki emerytury lub renty, przelewy bankowe, deklaracje podatkowe, decyzję przyznającą świadczenie lub zasiłek albo dodatek mieszkaniowy, stypendia, dotacje), wyciągów ze wszystkich kont i lokat bankowych oraz kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące strony i jej konkubenta, dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, TV, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów oraz pożyczek i inne) oraz umowę najmu mieszkania, zeznania podatkowego za 2016 r. i 2017 r. skarżącej i jej konkubenta, ostatniej decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego adresowanej do strony, ewentualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, dokumentów potwierdzających datę likwidacji lub zawieszenia działalności gospodarczej prowadzonej przez stronę i działalności prowadzonej przez konkubenta oraz dokumentów potwierdzających, że wobec konkubenta prowadzone jest postępowanie upadłościowe i postępowanie likwidacyjne (w szczególności orzeczenie sądu o sygn. akt "[...]", gdyż sygnatura podana we wniosku jest nieczytelna), a także dokumentów świadczących o tym, że ojciec córki skarżącej zalega z płatnością alimentów. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru powyższego pisma wynika, że zostało ono doręczone dorosłemu domownikowi strony w dniu 30 listopada 2018 r. Strona nie odpowiedziała na powyższe wezwanie referendarza. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2018 r. starszy referendarz sądowy w pkt I tegoż orzeczenia odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu oraz w pkt II umorzył - na podstawie art. 249 a w związku z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) - postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia referendarz wskazał, że strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, jaka jest jej rzeczywista, aktualna sytuacja dochodowa i majątkowa. Pomimo wezwania, strona nie nadesłała dokumentu potwierdzającego jej zatrudnienie i wysokość otrzymywanego wynagrodzenia za pracę, co nie pozwalało - w ocenie referendarza - na weryfikację kwoty dochodu zadeklarowanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podobnie brak danych dotyczących wysokości dochodu partnera strony nie pozwalał na wiążącą ocenę, czy rzeczywiście dochód ten kształtuje się w kwocie podanej we wniosku. Referendarz wskazał również na brak dokumentów potwierdzających, czy strona obecnie nie uzyskuje świadczeń alimentacyjnych na pierwsze dziecko, historii rachunków bankowych, lokat terminowych i kart kredytowych oraz zeznań podatkowych obejmujących rok 2016 i 2017, a także dokumentów dotyczących toczącego się odrębnego postępowania o ogłoszenie upadłości jej partnera. Powyższe, zdaniem referendarza, nie pozwala na ustalenie rzeczywistej sytuacji dochodowej skarżącej i jej partnera. Skarżąca nie potwierdziła również wysokości wydatków związanych z utrzymaniem, co nie pozwalało ocenić, czy wydatki te kształtują się kwotach podanych we wniosku i czy po ich poniesieniu strona jest w stanie pokryć koszty wynagrodzenia pełnomocnika. W sprzeciwie od powyższego orzeczenia referendarskiego skarżąca podniosłą , że nie została wezwana przez referendarza do udowodnienia swojej sytuacji majątkowej, a jedynie złożenia stosownych wyjaśnień. Zdaniem skarżącej, tutejszy Sąd powinien był z urzędu zweryfikować pewne dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, np. związane z postępowaniem upadłościowym jej partnera. Według strony , przedłożyła ona do akt sprawy dokumentację w zakresie wystarczającym do oceny jej sytuacji finansowej i życiowej. Zdaniem skarżącej, skoro referendarz sądowy podjął kroki zmierzające do pełniejszego przedstawienia kwestii, które w jego ocenie nie były wystarczająco wyjaśnione, a skierowane do strony wezwanie wykonała ona "tak jak umiała najlepiej", trudno obciążać ją tym, że "nie trafiła w gust referendarza", zwłaszcza, że strona domaga się ustanowienia w sprawie adwokata z uwagi na swoją nieporadność w kwestiach formalnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Przedmiotem sprzeciwu - co wyraźnie wynika z jego treści - jest pkt I postanowienia starszego referendarza sądowego, którym odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. W tym miejscu wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym stronom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Nie ulega przy tym wątpliwości, że tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w normujących je przepisach. Z treści art. 245 § 3 p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wymaga podkreślenia ,że zawarte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie: "gdy wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. To w interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Sąd nie ma obowiązku poszukiwania dowodów przemawiających za uwzględnieniem żądania. Tymczasem dane zawarte w przedmiotowym wniosku o przyznanie prawa pomocy są na tyle ogólnikowe i niepełne, że wymagane było wezwanie do dodatkowych wyjaśnień. Wezwanie referendarza sądowego zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niewątpliwie konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca uchyliła się od przedłożenia żądanych od niej dokumentów i informacji, zaś okoliczności przedstawione przez nią w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie dają pełnego obrazu sytuacji majątkowej strony. Zaskarżone orzeczenie referendarskie formułuje słuszną - w ocenie Sądu - tezę, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika w niniejszej sprawie, nie wykazała bowiem w sposób nie budzący wątpliwości, jaka jest jej rzeczywista, aktualna sytuacja finansowa, a jej wyjaśnienia zawarte w uzasadnieniu sprzeciwu są ogólnikowe i wymijające. W szczególności skarżąca pomija - poprzez brak reakcji na wezwanie referendarza z dnia 27 listopada 2018 r. - istotną kwestię wysokości faktycznie osiąganych dochodów (swoich, konkubenta i z tytułu alimentów zasądzonych na rzecz jej córki), a także ponoszonych wydatków (bez odpowiedzi pozostają choćby kwestie związane z regulowaniem bieżących opłat). Skarżąca nie przedłożyła również stosownych dokumentów uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy wraz ze sprzeciwem od postanowienia referendarza, ograniczając się w tym zakresie do polemiki z treścią orzeczenia, dotyczącej obowiązku składania przez wnioskodawcę takiej dokumentacji oraz zobligowania Sądu do weryfikacji określonych dokumentów "z urzędu" (np. dotyczących postępowania upadłościowego partnera skarżącej). Zawarte w sprzeciwie zarzuty, co do braku wiedzy prawniczej, czy też posiadania przez Sąd "z urzędu" informacji o trudnej sytuacji majątkowej strony, nie mogą odnieść zamierzonego skutku . Z przywołanych powyżej przepisów wynika bowiem wyraźnie, że wyłącznie na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedstawienia danych finansowo-majątkowych przy ubieganiu się o przyznanie prawa pomocy. Dokumenty te skarżąca, dbająca o własne interesy, powinna była przedłożyć wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy lub w wyznaczonym jej przez referendarza sądowego 10-dniowym terminie od dnia otrzymania wezwania. W tej sytuacji Sąd nie jest władny dokonać oceny sytuacji majątkowej skarżącej w sposób, który prowadziłby do jednoznacznego wniosku, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Okoliczności sprawy wskazują, że skarżąca nie ujawnia w pełnym zakresie posiadanych źródeł dochodów. Strona nie dokumentuje też w żaden sposób okoliczności toczącego się wobec jej partnera postępowania upadłościowego oraz faktu zalegania przez ojca córki skarżącej z zapłatą alimentów za ostatnie 5 miesięcy. Trudno też uznać za uzasadnioną argumentację sprzeciwu, zgodnie z którą skarżąca, wobec braku profesjonalnego pełnomocnika, nie potrafiła uzupełnić braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy przez przedłożenie stosownej dokumentacji. Z akt sprawy wynika bowiem, że sformułowane w tym zakresie wezwanie referendarza - w trybie art. 255 p.p.s.a - zostało zredagowane w sposób jasny, czytelny i nad wyraz szczegółowy, a zawarta w treści sprzeciwu polemika skarżącej z treścią rozstrzygnięcia referendarza nie pozostawia wątpliwości, że strona zaznajomiona jest z orzecznictwem sądów administracyjnych (w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego) w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Uchylanie się przez skarżącą od obowiązków nałożonych na nią w trybie art. 255 p.p.s.a., stanowi przeszkodę dla przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Stwierdzenie powyższego oznacza ,że referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w wyżej wymienionym zakresie, a konkluzji tej nie zmienia argumentacja zawarta w sprzeciwie. W tym stanie rzeczy, Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, o czym orzekł, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., jak w sentencji postanowienia.