IV SA/Wr 450/11
WyrokWSA we Wrocławiu2011-12-29
Skład orzekający: Alojzy Wyszkowski, Julia Szczygielska, Mieczysław Górkiewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej o niezdolności do zawodowej służby wojskowej zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego i prawa materialnego, w szczególności w zakresie prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego i rzetelności uzasadnienia?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone prawidłowo, a orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej jest zgodne z prawem. Komisja wykazała, że współistnienie stwierdzonych schorzeń (prawostronne położenie serca ze śladową niedomykalnością zastawek, cechy osobowości nieprawidłowej bierno-agresywnej, całkowity brak zębów z ruchomą protezą) uzasadnia kwalifikację skarżącego jako niezdolnego do zawodowej służby wojskowej, a uzasadnienie decyzji było wystarczające.Stan faktyczny
Skarżący S. J. został uznany za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej przez wojskowe komisje lekarskie z powodu stwierdzonych schorzeń: prawostronnego położenia serca ze śladową niedomykalnością zastawek, cech osobowości nieprawidłowej bierno-agresywnej oraz całkowitego braku zębów uzupełnionego ruchomą protezą. Skarżący kwestionował prawidłowość tych rozpoznań i kwalifikacji, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym wadliwe uzasadnienia decyzji i brak rzetelnego postępowania dowodowego. Sprawa była wielokrotnie rozpatrywana przez organy administracyjne i sądy administracyjne.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Julia Szczygielska Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej oddala skargę.
Przedmiotem skargi jest decyzja Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej (dalej: RWKL) we W. z dnia [...], nr [...], która po rozpatrzeniu odwołania plut. rez. S. J. od decyzji Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w P. (dalej: TWKL) z dnia [...], nr [...] w sprawie zdolności do zawodowej służby wojskowej uzupełniła zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej rozpoznania (pkt 8 orzeczenia) ustalając, iż schorzenie ad. pkt 3 tj.: "prawostronne położenie serca" winno być rozszerzone o zapis "ze śladową niedomykalnością zastawek: mitralnej, trójdzielnej i płucnej" i przy kwalifikacji wg § 1 pkt 11 z zał. nr 1 do rozporządzenia MON z dnia 8.01.2010 r. (Dz. U Nr 15 poz. 80) dalej rozporządzenia dodatkowo zakwalifikowane wg § 38 p 9 § 1 p z zał. nr 1 rozporządzenia dodaje nowe rozpoznanie ad pkt 4 o treści "cechy osobowości nieprawidłowej bierno - agresywnej nieznacznie upośledzające zdolności adaptacyjne" zakwalifikowane wg § 68 p 1 z zał. nr 1 do rozporządzenia, w pozostałym zakresie zaskarżone orzeczenie utrzymuje w mocy.
Decyzją z dnia [...], nr [...] RWKL we W., po rozpatrzeniu odwołania S. J. od
decyzji z dnia [...], nr [...] TWKL w P., zaliczyła go do kategorii N – niezdolny do zawodowej służby wojskowej.
Po rozpatrzeniu skargi S. J. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 26 czerwca 2009 r. sygn. akt IV SA/Wr 115/09, uchylił decyzję RWKL i poprzedzającą ją decyzję TWKL.
W uzasadnieniu podano, że zgodnie z wzorem określonym w załączniku nr 5 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r., wojskowe komisje lekarskie orzekają na podstawie badania lekarskiego i wyników badań specjalistycznych, dokumentacji medycznej oraz określonych w rozporządzeniu informacji i dokumentów. W związku z tym kontrola przez sąd administracyjny orzeczeń wojskowych komisji lekarskich o zdolności do zawodowej służby wojskowej obejmuje ocenę prawidłowości postępowania poprzedzającego ustalenie stanu zdrowia badanego kandydata do zawodowej służby wojskowej, w szczególności sprawdzenie, czy badania stanu zdrowia były wszechstronne, oparte na wyczerpującym wywiadzie chorobowym i pełnych badaniach przedmiotowych, a ponadto czy dokonana kwalifikacja zdolności do zawodowej służby wojskowej była zgodna z właściwymi przepisami prawa materialnego oraz przepisami dotyczącymi właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. Ustalony między innymi na podstawie odpowiednich dokumentów stan faktyczny sprawy powinien odzwierciedlać się w uzasadnieniu orzeczenia właściwej komisji lekarskiej. Sąd podkreślił konieczność pełnego i rzetelnego uzasadnienia orzeczeń komisji lekarskich, ponieważ "uzasadnienie decyzji jest tym jej elementem, który pozwala na dokonanie przez sąd administracyjny kontroli prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji".
W ocenie Sądu, orzeczenia komisji lekarskich I i II instancji nie spełniały opisanych wyżej wymogów poprawnego uzasadnienia decyzji, mimo że organy te przyjęły prawidłową materialną podstawę rozstrzygnięcia, to jest przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. Komisje lekarskie podały jako przyczynę uznania niezdolności S. J. do zawodowej służby wojskowej "niepełnoobjawowy zespół WPW", chociaż § 38 pkt 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia nie wskazuje tak nazwanego schorzenia, natomiast wymienia "choroby mięśnia sercowego lub zaburzenia rytmu nawracające albo trwale nieupośledzające sprawności ustroju". W ocenie Sądu, organy I i II instancji nie dokonały jednoznacznej kwalifikacji rozpoznanego schorzenia do jednej z grup opisanych w rozporządzeniu, w konsekwencji zabrakło również w orzeczeniach komisji wnikliwego uzasadnienia takiej kwalifikacji. Dodatkowo Sąd wskazał, że choroby układu krążenia wymienione w § 38 pkt 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia powinny być potwierdzone dokumentacją leczenia w poradni specjalistycznej, podczas gdy podstawą orzekania przez komisje lekarskie było tylko jedno badanie wykonane na zlecenie TWKL w P. Ponadto organy obu instancji nie ustosunkowały się do przedłożonej przez S. J. dokumentacji badań EKG z 2006 r., jak również nie przeprowadziły ponownych badań specjalistycznych. W ocenie Sądu, badanie stanu zdrowia nie było wszechstronne, oparte na wyczerpującym wywiadzie chorobowym i pełnych badaniach przedmiotowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał w omawianym wyroku, że komisje lekarskie naruszyły w sposób istotny art. 107 § 3 kpa z powodu wadliwego uzasadnienia decyzji, co nie pozwala na poznanie motywów, którymi organy kierowały się przy rozstrzyganiu sprawy i powoduje, że wydane orzeczenia w istocie nie poddają się kontroli Sądu. Organy I i II instancji uchybiły podstawowym zasadom postępowania administracyjnego, w tym zasadzie prawdy obiektywnej, a uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy właściwe komisje lekarskie, po przeprowadzeniu prawidłowego postępowania w sprawie, powinny uzasadnić wydane orzeczenia zgodnie z art. 107 § 3 kpa i wskazać, z jakich powodów zaliczyły skarżącego do określonej kategorii zdrowia jako kandydata do zawodowej służby wojskowej.
Decyzją z dnia [...], nr [...] TWKL w P. zaliczyła S. J. do kategorii N, uznając go za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej.
W orzeczeniu tym wskazano, że rozpoznano u skarżącego:
1. całkowity brak zębów uzupełniony protezami ruchomymi – § 24 pkt 3;
2. przebytą reakcję kryzysową w obrazie lękowo-depresyjnym w fazie remisji objawów - § 67 pkt 1;
3. prawostronne położenie serca - § 1 pkt 11.
W uzasadnieniu orzeczenia TWKL w P. wywodziła, iż stwierdzone na podstawie wykonanych badań rozpoznania powodują niezdolność do zawodowej służby wojskowej. Organ I instancji podał, że: "W odniesieniu do schorzenia ad pkt 1 rozp. protezy ruchome przy istniejącym całkowitym bezzębiu nie stanowią odtworzenia zdolności żucia u kandydatów do zawodowej służby wojskowej, gdyż z brzmienia § 24 wynika, iż jako odtworzenie zdolności żucia traktować można jedynie protezy stałe przy zachowanych zębach filarowych. Objaśnienie dotyczące protez ruchomych u żołnierzy zawodowych /kol.5/ nie ma zastosowania w przypadku żołnierzy rezerwy ubiegających się o powołanie do zawodowej służby wojskowej /kol.4/. Schorzenie ad pkt 2 rozp. ustalone w oparciu o prawomocne orzeczenie TWKL w G. nr [...] z dnia [...] powoduje niezdolność u kandydata do zawodowej służby wojskowej mimo utrzymującej się długotrwałej remisji objawów. Schorzenie ad pkt 3 rozp. nie stanowi bezwzględnej niezdolności u kandydata do zawodowej służby wojskowej, ponieważ nie upośledza sprawności ustroju".
W odwołaniu od decyzji z dnia [...], nr [...] S. J. wniósł o jej uchylenie w części dotyczącej przebytej reakcji kryzysowej i posiadanej protezy zębowej oraz o zmianę przyznanej mu kategorii z "N" na "Z" ze względu na sprzeczne ustalenia TWKL w P. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący podniósł, że podczas badań przed komisją lekarską przeprowadzonych w sierpniu 2008 r., będących podstawą wydania orzeczenia TWKL w P. z dnia 22 września 2008 r. o niezdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej, nie stwierdzono u niego "całkowitego braku zębów uzupełnionego protezami ruchomymi", "przebytej reakcji kryzysowej w obrazie lękowo-depresyjnym w fazie remisji objawów" ani "prawostronnego położenia serca", a podstawą przyznania kategorii N było wówczas jedynie rozpoznanie niepełno-objawowego WPW serca. Komisja lekarska nie stwierdziła w tamtym czasie innych schorzeń, które mogłyby stanowić przyczynę niezdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej.
S. J. podał w odwołaniu, że protezę ruchomą zastępującą uzębienie posiada od jesieni 2005 r. Podczas badań lekarskich w sierpniu 2008 r. nie wykonano mu żadnych badań stomatologicznych, co – jego zdaniem – wskazywało, że posiadana przez niego proteza zębowa nie była przeciwwskazaniem do pełnienia zawodowej służby wojskowej. W opinii skarżącego, z treści rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. wynika, że zaprotezowanie zębów wyklucza dostęp do zawodowej służby wojskowej tylko kandydatom do służby wojskowej w charakterze nurka, natomiast nie dyskwalifikuje kandydatów do innego rodzaju służb wojskowych. Skarżący zakwestionował również możliwość uznania go za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej na podstawie rozpoznania dolegliwości psychicznych, które zostały stwierdzone w orzeczeniu TWKL w G. z dnia 1 lipca 2004 r. Podniósł, iż niestwierdzenie tego schorzenia w toku badań lekarskich z sierpnia 2008 r. świadczy o tym, że nie występowało ono u niego lub przynajmniej nie stanowiło przeszkody do uznania go za zdolnego do służby, więc nie może także aktualnie być podstawą przyznania mu kategorii N.
Skarżący zarzucił też, że przed wydaniem orzeczenia z dnia [...] TWKL w P. nie umożliwiła mu zapoznania się z materiałem dowodowym, naruszając art. 10 § 1 kpa, co powoduje że treść jego dokumentacji medycznej nie jest mu znana i budzi wątpliwości co do zgodności ze stanem faktycznym oraz jej kompletności.
Decyzją – orzeczeniem z dnia [...] nr [...] RWKL we W., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymała w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...].
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że komisja "po rozpatrzeniu odwołania, analizie dokumentacji orzeczniczo-lekarskiej oraz przeprowadzeniu w trybie odwoławczym dodatkowych badań lekarskich specjalistycznych nie stwierdziła nieprawidłowości mogących stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonego orzeczenia". Jednocześnie RWKL we W. dokonała w uzasadnieniu swojego orzeczenia zmiany rozpoznań stanowiących dotychczas – wedle orzeczenia TWKL w P. z dnia [...] – podstawę uznania skarżącego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej. Organ II instancji stwierdził u strony "cechy osobowości nieprawidłowej (bierno-agresywnej) nieznacznie upośledzające zdolności adaptacyjne, ruchomą protezę górną przy całkowitym bezzębiu oraz prawostronne położenie serca z niewielką nieszczelnością zastawek serca". Wskazane rozpoznania mieszczą się – zdaniem RWKL we W. – w zakresach pojęciowych § 68 pkt 1, § 24 pkt 3 (objaśnienia szczegółowe), § 1 pkt 11 i § 38 pkt 8 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożonej na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie, zarzucając rażące naruszenie przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego, jak również brak rzetelnego postępowania dowodowego przed organami obu instancji, w tym nieobiektywną ocenę zgromadzonych dowodów.
Zdaniem skarżącego, organ odwoławczy naruszył szereg przepisów postępowania administracyjnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności: art. 139 kpa – poprzez zmianę zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy na niekorzyść skarżącego; art. 7 kpa – poprzez zakończenie postępowania pomimo nie zgromadzenia pełnego materiału dowodowego i braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; art. 73 § 1 i 2 kpa – poprzez odmowę udostępnienia skarżącemu kopii dokumentacji medycznej i karty badań; art. 77 § 1 kpa – poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze stanem zdrowia skarżącego; art. 10 kpa – poprzez pozbawienie skarżącego udziału w postępowaniu przed organem odwoławczym oraz brak pouczenia o możliwości zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w sprawie; art. 15 kpa – poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polegające na ograniczeniu się organu odwoławczego wyłącznie do kontroli decyzji organu I instancji, oraz art. 107 § 3 kpa – poprzez zaniechanie uzasadnienia decyzji zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, w tym brak odniesienia się do argumentacji przytoczonej przez skarżącego w odwołaniu oraz zgłoszonych przez niego wniosków i przedłożonej dokumentacji medycznej.
W ocenie skarżącego, RWKL we W. uchybiła także przepisom prawa materialnego, błędnie kwalifikując i stosując § 1 pkt 11 oraz § 38 pkt 9 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r., co skutkowało stwierdzeniem u skarżącego "niewielkiej nieszczelności zastawek" upośledzającej sprawność ustroju, pomimo iż żadna z komisji lekarskich, w latach wcześniejszych, nie zdiagnozowała u niego wady serca naruszającej sprawność organizmu. Ponadto skarżący uważa, że organ odwoławczy niewłaściwie zastosował § 68 pkt 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r., rozpoznając u skarżącego "cechy osobowości nieprawidłowej (bierno-agresywnej)", choć takiego rozpoznania nie poczyniła żadna z wcześniejszych komisji lekarskich, jak również ustalenia te nie mają poparcia w badaniach lekarza psychiatry i specjalistycznych badaniach przeprowadzonych w latach 2008 i 2009 w TWKL w P.
Skarżący zarzucił następnie w skardze, że przedłożona przez niego dokumentacja badań lekarskich została pominięta przez organy I i II instancji, mimo iż dowodzi ona, że nie było przeciwwskazań kardiologicznych, psychologicznych i psychicznych do uznania go za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej.
Skarżący podkreślił, że podstawą przyznania mu kategorii "N" stanu zdrowia w orzeczeniu TWKL w P. z dnia [...], uchylonym następnie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 czerwca 2009 r., było wyłącznie rozpoznanie u niego niepełnoobjawowego zespołu WPW serca, mimo, iż w tym czasie można już było stwierdzić u skarżącego dolegliwości, które TWKL w P. wskazała w orzeczeniu z dnia [...] jako przyczynę jego niezdolności do zawodowej służby wojskowej. Nie zgodził się także z określoną kategorią "N", na podstawie rozpoznania "przebytej reakcji kryzysowej w obrazie lękowo-depresyjnym uwarunkowanej sytuacyjnie w fazie remisji objawowej", opartego wyłącznie na orzeczeniu TWKL w G. z dnia [...], nr [...]. Ponadto skarżący zakwestionował twierdzenia przewodniczącego TWKL w P., zawarte w dołączonym do skargi piśmie z dnia 12 sierpnia 2009 r., że brak wykonania w sierpniu 2008 r. badania stomatologicznego wynikało jedynie z przerwania badań po stwierdzeniu przez kardiologa niepełnoobjawowego zespołu WPW. Według skarżącego, w tym czasie wykonano mu wszystkie konieczne badania i nie przerwano ich ciągu.
Wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 596/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpatrzeniu powyższej skargi, uchylił decyzję Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we W. z dnia [...], nr [...].
W uzasadnieniu Sąd zaznaczył, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej skrót ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia, a jego naruszenie przez organy administracyjne winno powodować uchylenie zaskarżonej decyzji, a nieprzestrzeganie tej reguły prowadziłoby do zakwestionowania obowiązującej w prawie polskim zasady sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że organ administracyjny (zarówno I, jak i II instancji) zobowiązany jest przedstawić analizę zebranych dowodów i określić ich znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie. W przypadku uznania, że zgromadzone materiały są niewystarczające, powinien rzetelnie wyjaśnić stan sprawy w drodze dodatkowego postępowania dowodowego. Musi przy tym wziąć pod uwagę argumentację przedstawioną przez skarżącego i odnieść się do niej w sposób zrozumiały dla strony.
Sąd podkreślając, że komisje lekarskie obu instancji wydając orzeczenia z dnia [...] i [...] nie zastosowały się do oceny prawnej i wskazań zawartych w tym wyroku, stwierdził, że naruszyły wspomniany art. 153 ppsa.
W ocenie Sądu, RWKL we W. ponownie rozpatrując sprawę, podobnie jak poprzednio, nie dostosowała się do wymogu prawidłowego umotywowania swojej decyzji, naruszając art. 107 § 3 kpa. Sąd podniósł, że pojawiła się rozbieżność w rozpoznaniach dokonanych przez komisje lekarskie I i II instancji, wskazując w szczególności, że w orzeczeniu RWKL we W. nie ma już mowy o "przebytej reakcji kryzysowej w obrazie lękowo-depresyjnym w fazie remisji objawów", zakwalifikowanej przez TWKL w P. jako dolegliwość wymieniona w § 67 pkt 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r. Schorzenie to zastąpiło rozpoznanie "cech osobowości nieprawidłowej (bierno-agresywnej) nieznacznie upośledzających zdolności adaptacyjne", mieszczących się w zakresie § 68 pkt 1 wyżej wymienionego załącznika. Zmianie uległo również kolejne (trzecie) rozpoznanie TWKL w P., gdyż organ ten stwierdził u skarżącego "prawostronne położenie serca", zaś RWKL we W. dodała do tego "niewielką nieszczelność zastawek serca", podlegającą § 38 pkt 9 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r.
WSA uznał, że w tej sytuacji nie można było z pełnym przekonaniem stwierdzić, że "przytoczone fakty potwierdzają słuszność decyzji wojskowej komisji lekarskiej pierwszej instancji odnośnie zdolności do zawodowej służby wojskowej plut. rez. Sz. Jaskólskiego" zaznaczając, że organ odwoławczy, na który odwołanie przenosi kompetencję do załatwienia sprawy administracyjnej, powinien sprawę rozpoznać i rozstrzygnąć na nowo. Organ ten nie może ograniczać się do pobieżnej kontroli rozstrzygnięcia organu I instancji w lakonicznym uzasadnieniu. Zauważając, ze TWKL w P. w punkcie 12 swego orzeczenia z dnia [...] stara się umotywować postawioną diagnozę, Sąd stwierdził, że RWKL we W. w ogóle tego nie czyni.
W uzasadnieniu omawianego wyroku podniesiono następnie, że w § 24 pkt 3 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r. mowa jest o "brakach i wadach uzębienia przy utracie zdolności żucia powyżej 67 %" oraz że paragraf ten jest zaopatrzony w szczegółowe objaśnienia, które mają charakter normatywny i winny być brane pod uwagę przy kwalifikowaniu dostrzeżonych schorzeń i dolegliwości. Jednakże poza zestawieniem rozpoznania z odpowiednim paragrafem oraz "zbiorczym", ogólnym odwołaniem do tych objaśnień uzasadnienie orzeczenia RWKL we W. nie wskazuje, dlaczego u skarżącego stwierdzono utratę zdolności żucia powyżej 67 %. Nie odniesiono się także do zarzutu odwołania strony, skierowanego przeciwko temu rozpoznaniu, jak też nie zasięgnięto w tym względzie opinii stomatologa i chirurga szczękowego, mimo iż takie dodatkowe (profesjonalne) należało wziąć pod uwagę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w uzasadnieniu orzeczenia RWKL we W. nie ma wyjaśnienia, dlaczego rozpoznana przez TWKL w P. "przebyta reakcja kryzysowa" nie została rozpoznana przez organ odwoławczy, który zamiast tego ustalił "cechy osobowości nieprawidłowej". Brak również wskazania, z czego wynika rozbieżność pomiędzy obiema komisjami dotycząca niesprawności zastawek serca. W § 38 pkt 9 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r. dolegliwość ta została objęta kodem "N/Z", lecz RWKL we W. nie wyjaśniła, czy rozpoznanie tej ułomności przez komisję kwalifikuje skarżącego jako "zdolnego" czy "niezdolnego" do zawodowej służby wojskowej. Obu rozpoznaniom nie towarzyszą wyjaśnienia RWKL we W., na jakiej podstawie rozpoznania te zostały dokonane. Sąd stwierdził, że tym samym zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli sądowoadministracyjnej.
Decyzją z dnia [...], nr [...] RWKL we W., po ponownym rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji TWKL w P. z dnia [...], utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie, powołując jako podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia art. 127 § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z § 4 ust. 1, § 27 ust. 4, § 31 i § 32 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach.
W uzasadnieniu organ odwoławczy – uznając odwołanie za niezasadne – podał, że w toku orzeczniczego postępowania odwoławczego RWKL we W. dokonała szeregu badań lekarskich – specjalistycznych, a to: kardiologicznego wraz z USG i EKG serca, psychologicznego, psychiatrycznego oraz stomatologicznego. Zdaniem organu, badania te potwierdziły niezdolność skarżącego do zawodowej służby wojskowej.
Organ II instancji wskazał, że badanie psychologiczne wykazało cechy osobowości nieprawidłowej bierno-agresywnej mieszczące się w zakresie pojęciowym § 68 pkt 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r. RWKL stwierdziła, że z powyższego wynika, że u skarżącego należy rozpoznać cechy osobowości nieprawidłowej bierno-agresywnej nieznacznie upośledzające zdolności adaptacyjne - § 68 pkt 1 wyżej wymienionego załącznika, co kwalifikuje w Grupie I do kategorii niezdolności do zawodowej służby wojskowej w charakterze kandydata.
RWKL podniosła następnie, że wykonane badanie USG serca w Klinice Kardiologii 4 WSKzP SP ZOZ wykazało: dekstrowersję serca. Jamy serca niepowiększone. Śladowe niedomykalności zastawek mitralnej, trójdzielnej i płucnej. Ciśnienie płucne w normie.
Zdaniem organu odwoławczego, powyższe dane całkowicie uzasadniają rozpoznania ustalone przez RWKL we W., to jest prawostronne położenie serca z niewielką nieszczelnością zastawek serca, mieszczące się w zakresie pojęciowym § 1 pkt 11 i § 38 pkt 9 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r., co czyni badanego niezdolnym do zawodowej służby wojskowej.
Organ II instancji podał, że rozpoznanie dotyczące stanu uzębienia, w tym stomatologiczne, zostało dokonane dla potrzeb orzeczniczych przez Ordynatora Klinicznego Oddziału Chirurgii Szczękowej 4 WSKzP SP ZOZ, który rozpoznał: bezzębie całkowite ze 100 % utratą powierzchni żucia (brak protezy dolnej, górna mocno ruchoma), co mieści się w zakresie pojęciowym § 24 pkt 3 (objaśnienia szczegółowe) załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r. i co kwalifikuje w Grupie I do kategorii niezdolności do zawodowej służby wojskowej (w charakterze kandydata).
Ustosunkowując się do zarzutu skarżącego, że podczas postępowania orzeczniczego przed TWKL w P. nie stwierdzono jego niezdolności do zawodowej służby wojskowej z powodu posiadania protezy zębowej od jesieni 2005 r. oraz przebytej w 2004 r. krótkotrwałej reakcji kryzysowej w obrazie lękowo-depresyjnym, RWKL we W. po analizie zebranych w sprawie materiałów dowodowych ustaliła, że TWKL w P., rozpoznając niepełnoobjawowy zespół WPW § 38 pkt 1 jako schorzenie decydujące o niezdolności badanego do zawodowej służby wojskowej, odstąpiła od dalszych badań ze względu na ich niecelowość. Organ II instancji zaznaczył, że stanowisko to znajduje potwierdzenie w piśmie przewodniczącego TWKL w P. z dnia 12 sierpnia 2009 r. skierowanym do skarżącego.
Organ odwoławczy podał ponadto, że przedmiotem szczególnego postępowania były również rozbieżności w ocenie zdrowia badanego. "Mając jednak na uwadze uprawnienia RWKL we W., jako organu odwoławczego, Komisja ta zdecydowała o istotnym poszerzeniu zakresu badań, co pozwoliło na bardziej szczegółową ocenę stanu zdrowia badanego".
Na decyzję tę S. J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.
Skarżący zarzucił powyższej decyzji rażące naruszenie przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na wynik sprawy, a także – po raz trzeci już w tej sprawie – brak przeprowadzenia rzetelnego postępowania dowodowego i obiektywnej oceny zgromadzonych dowodów, to jest:
- błędną kwalifikację i zastosowanie § 1 pkt 11 oraz § 38 pkt 9 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r., z powodu stwierdzenia w orzeczeniu nr [...] z dnia [...] tylko i wyłącznie przez organ odwoławczy "niewielkiej nieszczelności zastawek serca", która w orzeczeniu nr [...] z dnia [...] została poszerzona przez RWKL o stwierdzenie "śladowej niedomykalności zastawek mitralnej, trójdzielnej i płucnej". Istnienia takiej wady serca nie rozpoznał u skarżącego nie tylko organ I instancji, który w orzeczeniu z dnia [...] rozpoznał "Prawostronne położenie serca", które nie upośledza sprawności ustroju i nie stanowi niezdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej. Podkreślono przy tym, że żadnej choroby i wady serca nie zdiagnozował nigdy żaden lekarz ani żadna z wcześniejszych wojskowych komisji lekarskich, a "zdecydowana rozbieżność między obecnymi ustaleniami organu I i II instancji (a także ustaleniami RWKL we W. i wszystkich poprzednich wojskowych komisji lekarskich), nie została do dziś wyjaśniona przez organ odwoławczy". RWKL nie wyjaśniła również, dlaczego z powodu ułomności zakwalifikowanej do § 1 pkt 11 oraz § 38 pkt 9 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r. uznano skarżącego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej, podczas gdy w przywołanych punktach rozporządzenia dolegliwość ta została objęta kodem "N/Z". Organ odwoławczy nie uwzględnił też zawartego w rozporządzeniu opisu do § 38 pkt 9, z którego wynika, że "Obecność śladowej fali zwrotnej przez zastawkę aortalną jest patologią, a w przypadku pozostałych zastawek zjawiskiem fizjologicznym", a także opisu dotyczącego tego punktu, z którego wynika, że kandydatów na żołnierzy zawodowych innego rodzaju wojsk niż służba w zasięgu działania promieniowania mikrofalowego, w jednostkach reprezentacyjnych WP i w jednostkach desantowo-szturmowych, można uznać za zdolnych do zawodowej służby wojskowej;
- błędną kwalifikację i zastosowanie § 68 pkt 1, przy jednoczesnym powołaniu się na cechy osobowości bierno-agresywnej skarżącego (przy czym przyjęta przez RWKL nazwa tego schorzenia nie odpowiada dosłownej treści przywołanego przepisu), których nie rozpoznała dotychczas żadna z wojskowych komisji lekarskich, a także wbrew pozytywnym wynikom badań lekarza psychiatry oraz badań psychologicznych przeprowadzonych w TWKL w P. w 2008 i 2009 r. Podkreślono przy tym, że również w przypadku tego schorzenia nie wyjaśniono przyczyn poważnych rozbieżności pomiędzy ustaleniami organu I instancji z 2008 i 2009 r., psychologa z Pracowni Psychologicznej w P. z 2008 i 2009 r. oraz ustaleniami organu II instancji. Zaznaczono ponadto, że "Przebytą reakcję kryzysową w obrazie lękowo-depresyjnym w fazie remisji objawów" rozpoznano "w oparciu o jedyny dokument sprzed pięciu lat, jaki stanowiło orzeczenie TWKL w G. nr [...] z dn. [...].", które było w posiadaniu TWKL w P. już od 2008 r. i w którym (pomimo tego rozpoznania) gdańska TWKL zakwalifikowała skarżącego do kategorii zdrowia "A", uznając, że "stopień (...) nasilenia czyni badanego zdolnym do służby wojskowej". Z kolei RWKL we W., w odróżnieniu od wcześniejszych komisji, zarówno w orzeczeniu z dnia [...], jak i w zaskarżonym orzeczeniu, stwierdziła u skarżącego "Cechy osobowości nieprawidłowej bierno-agresywnej (...)", biorąc za podstawę § 68 pkt 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r. i nie wyjaśniając, z jakiego powodu stwierdzono niezdolność skarżącego do zawodowej służby wojskowej. Wywodzono następnie, że w sytuacji, gdy TWKL w P. w 2008 r. nie stwierdziła "pod tym względem" niezdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej, a w 2009 r., "w oparciu o ten sam dokument", niezdolność taką stwierdziła według § 67 pkt 1 (mimo pozytywnych wyników badań u psychiatry i psychologa), natomiast RWKL we W. rozpoznała "Cechy osobowości nieprawidłowej bierno-agresywnej (...)", biorąc za podstawę § 68 pkt 1, nie można zaakceptować braku wyjaśnienia tak poważnych różnic w ustaleniach. Wskazano przy tym na różnice w rozpoznaniach dokonanych przez TWKL w P. i RWKL we W. oraz na przyczyny stwierdzenia przez TWKL w G. "Przebytej reakcji kryzysowej (...)", a także na zmęczenie skarżącego w czasie badań psychologicznych i psychiatrycznych. Stwierdzając, że rozpoznanie dotyczące obu stwierdzonych przez RWKL schorzeń powinno być potwierdzone dokumentacją leczenia w poradni specjalistycznej, która jednak nie istnieje, a istnieje dokumentacja stwierdzająca brak przeciwwskazań u skarżącego do służby zasadniczej i zawodowej, podkreślono, że RWKL zlekceważyła wszystkie pozytywne wyniki badań dotyczące skarżącego i z naruszeniem art. 107 § 3 kpa nie uzasadniła przyczyny odmowy ich wiarygodności. Ponadto RWKL nie wyjaśniła, dlaczego "dwa stwierdzone schorzenia, nawet jeśli, zdaniem organu odwoławczego, nie występują w stopniu znacznym, ani nawet średnim, lecz ze "śladowym" natężeniem, mają rzutować na niezdolność skarżącego do zawodowej służby wojskowej";
- uznanie skarżącego w 2009 r. za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej z powodu posiadanej protezy zębowej "ruchomej", które to stwierdzenie w zaskarżonym orzeczeniu zostało zastąpione przez protezę "mocno ruchomą", podczas gdy "są to dwa zupełnie inne rozpoznania". Podniesiono przy tym, że RWKL we W. nadal nie odniosła się do zarzutów podnoszonych przez skarżącego dotyczących tej kwestii.
Skarżący zarzucił ponadto zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, "mających ostateczny wpływ na treść orzeczenia", to jest: art. 139 kpa – poprzez zmianę zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy na niekorzyść skarżącego; art. 7 kpa – poprzez zakończenie postępowania pomimo niezgromadzenia pełnego materiału dowodowego i braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; art. 73 § 1 i 2 kpa – poprzez odmowę udostępnienia skarżącemu kopii dokumentacji medycznej i karty badań; art. 77 § 1 kpa – poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze stanem zdrowia skarżącego; art. 10 kpa – poprzez pozbawienie skarżącego udziału w postępowaniu przed organem odwoławczym oraz brak pouczenia o możliwości zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w sprawie; art. 15 kpa – poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polegające na ograniczeniu się organu odwoławczego wyłącznie do kontroli decyzji organu I instancji, oraz art. 107 § 3 kpa – poprzez zaniechanie uzasadnienia decyzji zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, w tym brak odniesienia się do argumentacji przytoczonej przez skarżącego w odwołaniu oraz zgłoszonych przez niego wniosków i przedłożonej dokumentacji medycznej.
Skarżący zarzucił ponadto, że w rzeczywistości nigdy nie nastąpiło "poszerzenie zakresu badań" przez RWKL w stosunku do zakresu badań organu I instancji, a polemizując z utrzymaniem w mocy orzeczenia organu I instancji raz jeszcze wskazał na istniejące rozbieżności diagnostyczne i decyzyjne pomiędzy obiema komisjami w sprawie zdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej.
Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2010 r., sygn. akt IV SA/WR 615/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na skutek skargi skarżącego, uchylił decyzję RWKL we W. z dnia [...], nr [...] utrzymującą w mocy decyzję TWKL w P. z dnia [...], nr [...] w sprawie zdolności do zawodowej służby wojskowej.
Sąd w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia stwierdził, że wydając orzeczenie z dnia [...], nr [...] RWKL we W. – wbrew zaleceniom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zawartym w wyrokach z dnia 26 czerwca 2009 r. sygn. akt IV SA/Wr 115/09 oraz z dnia 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 596/09 – nadal nie przedstawiła wnikliwego uzasadnienia dotyczącego stwierdzonych u skarżącego schorzeń, a także nie ustosunkowała się we właściwy sposób do zebranego w sprawie materiału oraz do zarzutów i argumentów skarżącego.
Nie wyjaśniono zwłaszcza nadal, z jakich powodów rozpoznana przez TWKL w P. "przebyta reakcja kryzysowa" nie została stwierdzona przez organ odwoławczy, który zamiast tego zdiagnozował "cechy osobowości nieprawidłowej". Wciąż też nie wykazano, z czego wynika rozbieżność pomiędzy obiema komisjami dotycząca niesprawności zastawek serca oraz nie wyjaśniono, na jakiej podstawie rozpoznania te zostały dokonane, poza bardzo ogólnym stwierdzeniem, że nastąpiło to na podstawie przeprowadzonych badań.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji – choć bardziej rozbudowane niż decyzji uprzednio uchylonych – wciąż jest bardzo lakoniczne i nie odpowiada w pełni wymogom, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie prawidłowo podjętej decyzji administracyjnej, a ponadto nie odpowiada wiążącym organ wskazaniom zawartym w motywach wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 czerwca 2009 r. sygn. akt IV SA/Wr 115/09 i z dnia 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 596/09, czym naruszono art. 153 ppsa
Sąd podkreślił dalej w swych rozważaniach, że w poprzedzającym bezpośrednio wydanie zaskarżonej decyzji wyroku z dnia 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 596/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zaznaczył, iż R.W.K.L. we W. ponownie rozpatrując sprawę, podobnie jak poprzednio, nie dostosowała się do wymogu prawidłowego umotywowania swojej decyzji, naruszając art. 107 § 3 kpa. Sąd podniósł w rozważaniach tego wyroku, że pojawiła się rozbieżność w rozpoznaniach dokonanych przez komisje lekarskie I i II instancji, wskazując w szczególności, że w orzeczeniu RWKL we W. nie ma już mowy o "przebytej reakcji kryzysowej w obrazie lękowo-depresyjnym w fazie remisji objawów", zakwalifikowanej przez TWKL w P. jako dolegliwość wymieniona w § 67 pkt 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r. Schorzenie to zastąpiło rozpoznanie "cech osobowości nieprawidłowej (bierno-agresywnej) nieznacznie upośledzających zdolności adaptacyjne", mieszczących się w zakresie § 68 pkt 1 wyżej wymienionego załącznika. Modyfikacji uległo również kolejne (trzecie) rozpoznanie TWKL w P. Organ ten dostrzegł u skarżącego "prawostronne położenie serca", natomiast RWKL we W. dodała do tego "niewielką nieszczelność zastawek serca", podlegającą § 38 pkt 9 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wywodził następnie w omawianym wyroku z dnia 30 kwietnia 2010 r., iż wobec wystąpienia różnic w ustaleniach obu komisji nie można było z pełnym przekonaniem stwierdzić, że "przytoczone fakty potwierdzają słuszność decyzji wojskowej komisji lekarskiej pierwszej instancji odnośnie zdolności do zawodowej służby wojskowej plut. rez. S. J.". Zaznaczając, że organ odwoławczy, na który odwołanie przenosi kompetencję do załatwienia sprawy administracyjnej, powinien sprawę rozpoznać i rozstrzygnąć na nowo, Sąd podkreślił, że organ ten nie może ograniczać się jedynie do pobieżnej kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu I instancji, jego akceptacji lub negacji w lakonicznym (pobieżnym) uzasadnieniu.
Sąd administracyjny podniósł także w motywach omawianego wyroku, że w uzasadnieniu orzeczenia RWKL we W. nie ma wyjaśnienia, dlaczego rozpoznana przez TWKL w P. "przebyta reakcja kryzysowa" nie została rozpoznana przez organ odwoławczy, który zamiast tego zdiagnozował "cechy osobowości nieprawidłowej". Brakuje również wskazania, z czego wynika rozbieżność pomiędzy obiema komisjami dotycząca niesprawności zastawek serca. W § 38 pkt 9 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r. dolegliwość ta została objęta kodem "N/Z", ale i tu RWKL we W. nie wyjaśniła, czy rozpoznanie tej ułomności przez komisję kwalifikuje stronę jako "zdolnego" czy "niezdolnego" do zawodowej służby wojskowej. Obu rozpoznaniom nie towarzyszą wyjaśnienia RWKL we W., na jakiej podstawie rozpoznania te zostały dokonane. Sąd stwierdził, że tym samym zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli sądowoadministracyjnej.
WSA we Wrocławiu stwierdził, że powyższe uwagi poczynione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 596/09 w odniesieniu do decyzji RWKL we W. z dnia [...], nr [...] można w pełni odnieść także do zaskarżonej decyzji z dnia [...], nr [...]. Organ odwoławczy bowiem nadal nie ustosunkował się do rozbieżności pomiędzy dokonanymi przez siebie w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji ustaleniami i rozpoznaniami a stwierdzeniami i diagnozami dokonanymi wcześniej w toku uprzednio przeprowadzanych badań przez wojskowe komisje lekarskie. Nie wyjaśnił też dlaczego przyjął, że objęta kodem "N/Z" dolegliwość wymieniona w § 38 pkt 9 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r. kwalifikuje stronę jako "niezdolnego" do zawodowej służby wojskowej, chociaż objęcie jej kodem "N/Z" (a nie "N") wymaga uzasadnienia przyjęcia przez wojskową komisję lekarską niezdolności (bądź też zdolności) badanej osoby do zawodowej służby wojskowej.
Stwierdzając w motywach zaskarżonej decyzji, że: "Powyższe dane całkowicie uzasadniają rozpoznania ustalone przez RWKL we W., tj. prawostronne położenie serca z niewielką nieszczelnością zastawek serca, mieszczące się w zakresie pojęciowym § 1 p. 11, § 38 p. 9 z zał. Nr 2 do rozp. MON z dn. 10.05.2004 r. (...), co czyni badanego niezdolnym do zawodowej służby wojskowej", organ odwoławczy w istocie ocenił i utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie, a nie orzeczenie organu I instancji, do treści którego w zasadzie w ogóle się nie odniósł.
Przyznano zatem racje skarżącemu, że RWKL we W. nadal nie przedstawiła szczegółowego wyjaśnienia rozbieżności istniejących w rozpatrywanej sprawie, w sposób należyty nie wskazała faktów, które uznała za udowodnione, dowodów, którym dała wiarę oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówiła wiarygodności, a także – tak jak w uprzednio uchylonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu decyzjach – nie odniosła się w należyty sposób do zarzutów skarżącego i do wskazywanych przez niego wyników badań.
Końcowo WSA we Wrocławiu zalecił, by wywody skarżącego, zawierające szczegółowe zarzuty stawiane zaskarżonemu rozstrzygnięciu oraz argumenty odnoszące się do merytorycznego rozstrzygnięcia organu, zostały przeanalizowane przez RWKL we W., a wyniki tej analizy oraz merytoryczna ocena przedstawianej przez skarżącego argumentacji zostały przedstawiona w prawidłowo sporządzonych motywach podjętego przez organ administracyjny rozstrzygnięcia.
Sąd zaakcentował, że naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 ppsa, w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności), niezastosowanie się zaś przez sąd do oceny prawnej przewidzianej w komentowanym przepisie jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 174 pkt 1 cytowanej ustawy). Obowiązkiem zatem zarówno organu administracyjnego, jak i sądu administracyjnego, jest uwzględnienie ocen prawnych i wskazań wyrażonych w uprzednio zapadłych w tej sprawie wyrokach sądowych. Nadto w omawianym wyroku Sąd zauważył, że mimo, że rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 133, poz. 1422 ze zm.) – stosownie do art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 79, poz. 669) – utraciło z dniem 13 grudnia 2009 r. moc, a z dniem 2 lutego 2010 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 15, poz. 80), RWKL we W. wydała zaskarżoną decyzję na podstawie przepisów nieobowiązującego w chwili orzekania przez ten organ, to jest w dniu 28 lipca 2010 r., rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r.
W konkluzji motywów zalecono, żeby ponownie rozpatrując sprawę organ administracyjny zastosował obecnie obowiązujące przepisy prawa materialnego oraz w sposób pełny rozważył wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności, odniósł się do podnoszonych przez skarżącego zarzutów i argumentów oraz zebranych w sprawie dowodów, dając temu wyraz we właściwie sporządzonym uzasadnieniu
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję RWKL we W. stwierdzając, że naruszyła art. 153 ppsa, przepisy procedury administracyjnej, w szczególności art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 kpa, a także przepisy prawa materialnego, wydając zaskarżoną decyzję na podstawie przepisów nieobowiązującego w chwili orzekania przez ten organ rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach.
Po ponownym przeprowadzeniu postępowania RWKL we W. decyzją z dnia[...], nr [...] , uzupełniła decyzję TWKL z dnia [...], nr [...] w sprawie zdolności do zawodowej służby wojskowej orzeczenie w części dotyczącej rozpoznania (pkt 8 orzeczenia) ustalając, iż schorzenie ad. pkt 3 tj.: "prawostronne położenie serca" winno być rozszerzone o zapis "ze śladową niedomykalnością zastawek: mitralnej, trójdzielnej i płucnej" i przy kwalifikacji wg § 1 pkt 11 z zał. nr 1 do rozporządzenia MON z dnia 8.01.2010 r. (Dz. U Nr 15 poz. 80) dalej rozporządzenia dodatkowo zakwalifikowane wg § 38 p 9 § 1 p z zał. nr 1 rozporządzenia dodaje nowe rozpoznanie ad pkt 4 o treści "cechy osobowości nieprawidłowej bierno - agresywnej nieznacznie upośledzające zdolności adaptacyjne" zakwalifikowane wg § 68 p 1 z zał. nr 1 do rozporządzenia, w pozostałym zakresie zaskarżone orzeczenie utrzymała w mocy.
TWKL w P. na skierowanie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. wydała w dn. [...] orzeczenie w sprawie zdolności do zawodowej służby wojskowej Nr [...], w którym w pkt 8 rozpoznała "całkowity brak zębów uzupełniony protezami ruchomymi, przebytą reakcję kryzysową w obrazie lękowo-depresyjnym w fazie remisji objawów oraz prawostronne położenie serca" zakwalifikowane wg § 24p 3, § 67p 1 i § 1p 11 z zał. Nr 2 rozp. MON. z dn.10.05.2004r (Dz. U. Nr 133 poz. 1422 ze zm.) uznając orzekanego w Gr 1 osób badanych za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej.
Skarżący od tego rozstrzygnięcia wniósł odwołanie, w którym podniósł niezasadność orzeczenia co do uznania go za niezdolnego jako kandydata do zawodowej służby wojskowej, zarzucając brak przeprowadzenia badań specjalistycznych, jak też nieścisłe, nie wynikające ze zgromadzonych dokumentów postawienie rozpoznań i przyjęcie nieprawidłowej kwalifikacji do kategorii "N" .
Organ odwoławczy stwierdzając potrzebę wykonania dodatkowych badań specjalistycznych skierował w dniu 8.10.2009r. skarżącego w trybie odwoławczym na konsultację lekarską specjalistyczną chirurga twarzowo-szczękowego. W jej wyniku stwierdzono bezzębie całkowite ze 100% utratą powierzchni żucia - brak protezy dolnej, górna mocno ruchoma, co potwierdziło uprzednio ustalony całkowity brak zębów uzupełniony protezami ruchomymi.
W tym samym dniu odbyła się specjalistyczna lekarska konsultacja kardiologiczna poszerzona o badanie USG serca i echokardiograficzne serca, które nie było wykonane w toku badania orzeczniczego przez TWKL w P. Uwidoczniła ona wcześniej zdiagnozowane prawostronne położenie serca.
Jednakże ponadto podczas badania stwierdzono również nieprawidłowe, odbiegające od normy zmiany w zakresie struktur serca pod postacią niedomykalności trzech zastawek: mitralnej, trójdzielnej i płucnej. Po analizie dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego oraz wyników specjalistycznej lekarskiej konsultacji kardiologicznej i badania obrazowego serca mając za podstawę wcześniej rozpoznane prawostronne położenie serca, przy obecnie stwierdzonych w badaniu USG serca dodatkowych zmianach w zakresie jego struktur pod postacią śladowej niedomykalności zastawek (mitralnej, trójdzielnej i płucnej), RWKL we W. stwierdziła konieczność zmiany treści rozpoznania ad. pkt 3 rozp. oraz, w wyniku tego, zmiany kwalifikacji powyższego schorzenia według § 1 p.11 i § 38 p. 9 z zał. nr 1 do rozp. MON. z dn. 8.01.2010r. (Dz. U. Nr 15, poz. 80).
W przedmiocie kwestionowanego przez skarżącego rozpoznania stanu psychicznego organ II instancji po ocenie przedstawionego materiału dowodowego, w tym prawomocnego orzeczenia TWKL w G. Nr [...] z dnia [...] celem wyjaśnienia wątpliwości skierowała stronę w dniu 8.10.2009r na badanie psychologiczne oraz lekarskie specjalistyczne psychiatryczne. Przeprowadzone badanie psychologa klinicznego (jako najnowsze badanie psychologiczne w dotychczasowym procesie orzeczniczym) wykazało "cechy osobowości nieprawidłowej bierno-agresywnej nieznacznie upośledzające zdolności adaptacyjne" kwalifikujące do § 68p 1 z zał. nr 1 do rozp. MON. z dnia 8.01.2010 r.
Wobec powyższych ustaleń RWKL we W. zmieniła zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej rozpoznań lekarskich (pkt 8 orzeczenia) i ustaliła, że schorzenie ad. pkt 3 rozp. winno brzmieć: "prawostronne położenie serca ze śladową niedomykalnością zastawek: mitralnej, trójdzielnej i płucnej" i zostać zakwalifikowane według § 1 p. 11 i § 38 p. 9 z zał. nr 1 do rozp. MON z dn. 08.01.2010 r. oraz należy dodać nowe rozpoznanie ad. pkt 4 "cechy osobowości nieprawidłowej bierno-agresywnej nieznacznie upośledzające zdolności adaptacyjne" zakwalifikowane wg § 68p 1 z zał. nr 1 do rozp. MON z dn. 8.01.2010 r.
Organ II instancji uzasadniając utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia w pozostałej części, wskazał, że rodzaj i charakter schorzenia ad. pkt 1 rozp. (co potwierdza ocena badającego w trybie odwoławczym lekarza specjalisty chirurga szczękowego) mieści się w zakresie pojęciowym § 24 p 3 z zał. nr 1 do rozp. MON z dn. 8.01.2010r i zgodnie z objaśnieniami szczegółowymi do wyżej wymienionego paragrafu i punktu - odnośnie protez ruchomych (odwołujący nie jest bowiem żołnierzem zawodowym w czynnej służbie, lecz kandydatem do zawodowej służby wojskowej), jednoznacznie kwalifikuje orzekanego w Gr. I osób badanych do kategorii "N" - niezdolny do zawodowej służby wojskowej.
Także zawarte w prawomocnym orzeczeniu TWKL w G. Nr [...] z dniu [...] rozpoznanie "przebyta reakcja kryzysowa w obrazie lękowo-depresyjnym w fazie remisji objawów", zakwalifikowane zgodnie z objaśnieniami szczegółowymi do § 67 p 1 z zał. nr 1 do rozp. MON z dn. 8.01.2010r, jak również ustalone w powołanym wyżej badaniu psychologa klinicznego "cechy osobowości nieprawidłowej bierno-agresywnej nieznacznie upośledzające zdolności adaptacyjne" mieszczące się w zakresie pojęciowym § 68 p 1 z zał. nr 1 do rozp. MON z dn. 8.01.2010 r. w Gr. 1 osób badanych (kandydaci do zawodowej służby wojskowej) kwalifikują do kategorii "N" -niezdolny do zawodowej służby wojskowej.
Jako motywy przyjęcia przy kwalifikacji orzeczniczej wg § 1 p 11 i § 38 p 9 z zał. nr 1 do rozp. MON z dnia 8.01.2010 r. organ II instancji wskazał fakt współistnienia dwóch anomalii w zakresie układu krążenia pod postacią prawostronnego położenia serca z potwierdzoną w badaniu USG serca śladową niedomykalnością zastawek mitralnej, trójdzielnej i płucnej biorąc pod uwagę ich rodzaj i wielomiejscowy i wielopostaciowy charakter w aspekcie właściwości i warunków zawodowej służby wojskowej uzasadnia kwalifikację z tego tytułu schorzenia w Gr. 1 osób badanych do kategorii "N".
Odniesiono się do przedstawionej przez skarżącego dokumentacji medycznej stwierdzając, że potwierdza prawostronne położenie serca (będące dość istotną wadą rozwojową w zakresie diagnostycznym). Jednocześnie uznano, że strona nie przedłożyła zaś dokumentacji mogącej stanowić podstawę do kwestionowania rodzaju i stopnia nasilenia całkowitego braku zębów uzupełnionego protezami ruchomymi oraz śladowej niedomykalności zastawek trójdzielnej, mitralnej i płucnej i przyjętej dla nich kwalifikacji orzeczniczej wg § 24p 3 i § 38 p 9 z zał. nr 1 do rozp. MON z dn. 8.01.2010r.
W zakresie natomiast dołączonej przez skarżącego dokumentacji w postaci orzeczenia psychologicznego Nr 1166/09 z dn. 6.08.2009 r. Pracowni Psychologicznej w P. (stwierdzającego brak przeciwwskazań psychologicznych do pełnienia zawodowej służby wojskowej) oraz zaświadczenia kierownika tejże Pracowni z dn.16.08.2010r. (stwierdzającego, iż jako kandydat do zawodowej służby wojskowej w oparciu o badanie z dn. 3.09.2008 r. i z dn. 6.08.2009 r uzyskał wynik pozytywny) nie posiada żadnego rozpoznania lekarskiego, a więc nie może być podstawą do podważania postawionej przez lekarzy stanowiących zespół orzekający diagnozy, a opartej o wcześniejsze prawomocne orzeczenie TWKL w G. Nr [...] z dn. [...] i zakwalifikowanego zgodnie z obowiązującymi przepisami orzeczniczymi wg § 67 p 1 z zał. nr 1 do rozp. MON z dn. 08.01.2010 r., jak również nie daje podstaw do kwestionowania opartego o najnowsze badanie psychologiczne z dnia 8.10.2009r rozpoznanych przez RWKL we W. zaburzeń zakwalifikowanych wg § 68 p 1 z zał. nr 1 do rozp. MON z dn. 08.01.2010 r.
Uwzględniając różnorodność, charakter i wpływ na sprawność ustroju schorzeń uznano zatem skarżącego za niezdolnego jako kandydata do zawodowej służby
wojskowej
Na decyzję tę skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji obu instancji.
Skarżący zarzucił powyższej decyzji rażące naruszenie przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na wynik sprawy, a także – po raz czwarty już w tej sprawie – brak przeprowadzenia rzetelnego postępowania dowodowego i obiektywnej oceny zgromadzonych dowodów, to jest:
- błędne uzasadnienie schorzenia zakwalifikowanego przez organ II instancji do § 1 pkt 11 oraz § 38 pkt 9 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 8 stycznia 2010 r.,(Dz. U. Nr 15. poz. 80) z powodu stwierdzenia w orzeczeniu [...] .prawostronnego położenia serca ze śladowa niedomykalnością, zastawek mitralnej. trójdzielnej i płucnej", pomimo, iż zastosowane przez RWKL we W. w/w § 1 p. 11 oraz § 38 p. 9 rozporządzenia treścią wskazują na to. że mowa w nich o schorzeniach nie upośledzających ustroju i nie przesądzających o stwierdzeniu niezdolności do zawodowej służby wojskowej ( § 1 p. 11 wymienia "odwrotne położenie trzewi bez zaburzeń sprawności ustroju", kat. zdrowia N/Z. a nie N. zaś w § 38 p. 9: "zastawkowe wady serca bez powikłań i istotnych zaburzeń hemodynamicznych nieupośledzających sprawności ustroju", również kat. zdrowia N/Z).
RWKL nie wyjaśniła również, dlaczego z powodu ułomności zakwalifikowanej do § 1 pkt 11 oraz § 38 pkt 9 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 8 stycznia 2010 r. uznano skarżącego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej, podczas gdy w przywołanych punktach rozporządzenia dolegliwość ta została objęta kodem "N/Z". Organ odwoławczy nie uwzględnił też zawartego w rozporządzeniu opisu do § 38 pkt 9, z którego wynika, że "Obecność śladowej fali zwrotnej przez zastawkę aortalną jest patologią, a w przypadku pozostałych zastawek zjawiskiem fizjologicznym", a także opisu dotyczącego tego punktu, z którego wynika, że kandydatów na żołnierzy zawodowych innego rodzaju wojsk niż służba w zasięgu działania promieniowania mikrofalowego, w jednostkach reprezentacyjnych WP i w jednostkach desantowo-szturmowych, można uznać za zdolnych do zawodowej służby wojskowej.
Samo stwierdzenie, o uznaniu skarżącego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej. Z uwagi na "różnorodność, charakter i wpływ na sprawność ustroju" schorzeń. nie jest wystarczające, gdyż stanowi tylko wyłącznie dywagację organu odwoławczego, nie znajdującą potwierdzenia w przedstawionych przez skarżącego oraz sporządzonych przez poprzednie komisje dokumentach medycznych, a także przeczy w/w opisowi zawartych w rozporządzeniu schorzeń, których istnienie stwierdziła sama RWKL, z którego wynika jasno, iż schorzenia te i objawy są zjawiskiem fizjologicznym i nie powodują zaburzeń sprawności ustroju, a także niezdolności do zawodowej służby wojskowej.
Podkreślono przy tym, że żadnej choroby i wady serca nie zdiagnozował nigdy żaden lekarz ani żadna z wcześniejszych wojskowych komisji lekarskich.
Twierdzenie II instancji o poszerzeniu zakresu badań, wykonanych na zlecenie RWKL we W., można odnieść tylko do badań wykonanych skarżącemu w TWKL w P. w 2009 r., kiedy to lekarz - kardiolog wykonał wyłącznie badanie EKG. stwierdzając zdolność skarżącego do zawodowej służby wojskowej. Jednak w odniesieniu do badań EKG i USG serca wykonanych skarżącemu kilka miesięcy wcześniej przez kardiologa prywatnego, a także w odniesieniu do badań wykonanych w 107. Szpitalu Wojskowym w W., w którym również wykonano skarżącemu, przed powołaniem go w 2001 r. do zawodowej służby wojskowej, szczegółowe badania serca (w tym USG). nie można mówić o .poszerzeniu" obecnie badań, ponieważ wykonano wówczas stronie te same i równie szczegółowe badania, wykluczające jakiekolwiek schorzenia i wady serca. Aktualnie rozpoznana przez RWKL we W. wada serca jest wadą wrodzoną, z racji tego niewątpliwie jej obecność zostałaby zauważona przez któregoś z lekarzy rodzinnych. kardiologów prywatnych lub kardiologów wojskowych.
Argumentacja RWKL we W., że strona nie przedstawiła dokumentacji mogącej stanowić podstawę do kwestionowania śladowej niedomykalności zastawek trójdzielnej, mitralnej i płucnej jest sprzeczna ze stanem faktycznym, gdyż każdy dokument lekarski jest dowodem w sprawie, którego znaczenia WKL nie ma prawa podważyć i odrzucić.
Skarżący dotychczas udowadniał szczegółowo opisanymi diagnozami lekarskimi, że pomimo prawostronnie położonego serca, brak w nim jakichkolwiek wad. zaburzeń i dolegliwości. Jednym z dowodów był dowód w postaci diagnozy wydanej do badania EKG i echa serca, natomiast pozostałego dowodu w postaci diagnoz lekarza kardiologa wydanej do echa serca. wykonanego przed powołaniem go do zawodowej służby wojskowej w 2001 r. w Szpitalu Wojskowym w W., skarżący nie jest w stanie przedstawić ponieważ jest on w posiadaniu TWKL w P. i do dnia dzisiejszego pomimo pisemnych wniosków w tej sprawie do TWKL oraz pomimo skargi złożonej do RWKL we W. dokumentów tych mu nie udostępniono. Z ich treścią jednak RWKL we W. zapoznała się i była w ich posiadaniu podczas postępowania odwoławczego.
Błędne uznanie przez RWKL we W. prawostronnego położenia serca za dość "istotną wadę rozwojową w zakresie diagnostycznym" jest sprzeczne ze stanem faktycznym oraz z opiniami wszystkich lekarzy – kardiologów. Tymczasem odwrotne ułożenie serca, które jak wiadomo jest cechą wrodzoną nie jest chorobą w sensie klinicznym, lecz jest'' lustrzanym odbiciem prawidłowego obrazu serca. Samo położenie serca po prawej stronie klatki piersiowej nie powoduje żadnych zaburzeń i nie ma prawa być traktowane jako jego wada, ponieważ strona, szczegółowo badana przez lekarzy - kardiologów, nie zostałby powołana do zasadniczej, a w 2001 r. również do zawodowej służby wojskowej, Dotychczas RWKL we W. również nie wskazywał że prawostronne położenie serca jest "istotną wadę rozwojową w zakresie diagnostycznym". Jest to nowa, arbitralna i sprzeczna ze stanem faktycznym opinia, dokonana poprzez zaniechanie dogłębnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz pominięcie dowodów i wyjaśnień, mających zasadnicze znaczenie dla oceny stanu zdrowia Skarżącego.
RWKL W., winna rozpatrzyć, że niektóre występujące objawy (jak np. podwyższone załamki R w odprowadzeniach VI - V3) są wyłącznie spowodowane położeniem zdrowego serca po prawej stronie klatki piersiowej, a więc są zjawiskiem fizjologicznym, a nie patologicznym, podczas, gdy te same objawy w przypadku lewostronnie położonego serca mogłyby zostać potraktowane jako jego choroba. Orzeczenie RWKL nr [...] z dn. [...], pomimo zdecydowanej rozbieżności w rozpoznaniach Komisji l i II instancji, uzupełnia i rozszerza pozytywne rozpoznanie TWKL P. stanu zdrowia jego serca, skutkiem czego (łącząc rozpoznania obu utrzymanych w mocy orzeczeń) dojść należy do wniosku, że skarżący ma jednocześnie zdrowe i chore serce.
- błędną kwalifikację i zastosowanie § 68 pkt 1, przy jednoczesnym powołaniu się na cechy osobowości bierno-agresywnej skarżącego (przy czym przyjęta przez RWKL nazwa tego schorzenia nie odpowiada dosłownej treści przywołanego przepisu), których nie rozpoznała dotychczas żadna z wojskowych komisji lekarskich, a także wbrew pozytywnym wynikom badań lekarza psychiatry oraz badań psychologicznych przeprowadzonych w TWKL w P. w 2008 i 2009 r.
RWKL we W. ponownie nie wyjaśniła w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, przyczyn poważnych rozbieżności pomiędzy ustaleniami dokonanymi przez siebie, a przez komisję I instancji (głównie ustaleniami będącymi podstawa wydania orzeczenia TWKL w P. z 2008r,. kiedy to TWKL - pomimo zapoznania się już z treścią wydanego orzeczenia z dnia [...] nr [...] przez TWKL w G. - biorąc za podstawę pozytywne wyniki badań od psychologa z Pracowni Psychologicznej w P. oraz od lekarza psychiatry, wydała orzeczenie nie zawierające żadnych uwag odnośnie zdrowia psychicznego i nie stwierdzające niezdolności do zawodowej służby wojskowej pod tym względem, a rozpoznaniu temu nie sprzeciwiła się również RWKL we W. (orzeczenie TWKL P. i RWKL W. z 2008r.).
TWKL w P. stwierdziła - bez konsultacji z lekarzem specjalistą, biorąc za podstawę jedyny dokument medyczny sprzed pięciu lat (w/w orzeczenie TWKL w G. z dnia [...]- ..Przebytą reakcję kryzysową w obrazie lękowo - depresyjnym fazie remisji objawów", biorąc za podstawę § 67 p. 1 Rozporządzenia z dn. 10. maja 2004r. z którego wyraźnie wynika, że mowa w nim o reakcji kryzysowej przemijającej, niepsychotycznej powstałej pod wpływem stresujących wydarzeń lub sytuacji, u osób w zasadzie zdrowych psychicznie, z dodatkowym opisem dotyczącym pkt 1. Dotyczy reakcji przebytych lub rokujących ustąpienie w ciągu 12 miesięcy". W związku zatem z pozytywnymi wynikami badań zarówno od psychologa, jak i od lekarza psychiatry 2008 r. i 2009 r. po określonych w rozporządzeniu 12 miesiącach, dowód w postaci orzeczenia TWKL G., z 2004r., nie miał prawa stanowić dowodu negatywnego.
Rozpoznania dokonano na podstawie orzeczenie TWKL w G. z dn. [...] które było w posiadaniu TWKL w P. już od 2008 r. i w którym (pomimo tego rozpoznania) g. TWKL zakwalifikowała skarżącego do kategorii zdrowia "A", uznając, że "stopień (...) nasilenia czyni badanego zdolnym do służby wojskowej". Z kolei RWKL we W., w odróżnieniu od wcześniejszych komisji, zarówno w orzeczeniu z dnia [...] jak i w zaskarżonym orzeczeniu, stwierdziła u skarżącego "Cechy osobowości nieprawidłowej bierno-agresywnej (...)", biorąc za podstawę § 68 pkt 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r. i nie wyjaśniając, z jakiego powodu stwierdzono niezdolność skarżącego do zawodowej służby wojskowej.
Należy podkreślić, że ówczesne rozpoznanie w postaci przebytej rekcji kryzysowej zakwalifikowane do § 68 p. 1 rozporządzenia MON dn. 10. czerwca 1992r. (Dz. U. nr 57, poz. 278 ze zm.) posiadało opis. mający charakter normatywny, wyraźnie wskazujący, że rozpoznanie dotyczy niepsychotycznych zaburzeń, trwających od kilku dni do kilku miesięcy występujących pod wpływem trudnej sytuacji, "u osób w zasadzie zdrowych psychicznie lub z anomaliami nie wykluczającymi powrotu do służby wojskowej po ustąpieniu objawów dezadaptacyjnych"
RWKL we W. inaczej jak dotychczasowe komisje tak w orzeczeniu nr [...] z dnia [...] w orzeczeniu nr [...] z dn. [...] jak i w zaskarżanym orzeczeniu biorąc za podstawę § 68 p. 1 stwierdziła "Cechy osobowości nieprawidłowej bierno-agresywnej", które jak wynika z opisu zawartego w rozporządzeniu – są zaburzeniami osobowości w postaci psychopatii lub charakteropatii, mającymi początek w okresie późnego dzieciństwa lub w okresie młodzieńczym, czego nie stwierdził nigdy wcześniej żaden lekarz pediatra czy lekarz rodzinny, ani też żaden lekarz psychiatra czy psycholog z żadnej WKL . Podkreślono przy tym różnice w rozpoznaniach dokonanych przez TWKL w P. i RWKL we W. oraz na przyczyny stwierdzenia przez TWKL w G. "Przebytej reakcji kryzysowej (...)", a także na zmęczenie skarżącego w czasie badań psychologicznych i psychiatrycznych.
Argumentacja RWKL we W., że przedstawiona przez skarżącego dokumentacja w postaci orzeczenia psychologicznego (....) nie posiada żadnego rozpoznania lekarskiego, a więc nie może być podstawą do podważania postawionej przez lekarzy stanowiących zespół orzekający diagnozy, nie może zostać uwzględniona, ponieważ decyzja w sprawie zdolności do zawodowej służby wojskowej może być wydana wyłącznie w oparciu kompletne wyniki badań specjalistycznych, a nie wbrew nim. Pogląd RWKL jest zbyt rygorystyczny i przerzuca na skarżącego ponoszenie skutki nieprawidłowego działania administracji (tj. nie udostępnienia mu przez organ I instancji dwóch pozytywnych diagnoz lekarza psychiatry).
W skardze podniesiono, że rozpoznanie dotyczące obu rozpoznanych przez RWKL schorzeń powinno być potwierdzone dokumentacją leczenia w poradni specjalistycznej, której jednak nie ma, a istnieje dokumentacja świadcząca o braku przeciwwskazań u skarżącego do służby zasadniczej i zawodowej. Podkreślono, że RWKL zlekceważyła wszystkie pozytywne wyniki badań dotyczące skarżącego i z naruszeniem art. 107 § 3 kpa nie uzasadniła przyczyny odmowy ich wiarygodności.
Skarżący wskazał uzupełniająco, że obecnie pracuje w [...] Sp. z o.o. na stanowisku koordynatora, a w związku z awansem na stanowisku trenera koordynatorów, wykonano mu przez [...] szczegółowe i nie pozostawiające dla tego odpowiedzialnego (nade wszystko za życie ludzkie) stanowiska najmniejszych wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego badania.
- uznanie skarżącego w 2009 r. za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej z powodu posiadanej protezy zębowej "ruchomej", które to stwierdzenie w zaskarżonym orzeczeniu zostało zastąpione przez protezę "mocno ruchomą", podczas gdy "są to dwa zupełnie inne rozpoznania".
Powołując się w tej sprawie na § 24 p. 3, RWKL we W. nie odniosła się nadal do zarzutu z odwołania, że protezy ruchome uzupełniające braki zębów należy traktować jako odtworzenie zdolności żucia, a także, iż wyłącznie kandydatów do służby! w jednostkach desantowo - szturmowych i nurków z protezami ruchomymi należy traktować jako niezdolnych (co oznacza, że skarżącego, jako kandydata do służby zawodowej w innymi typie wojsk, należy traktować pod tym względem jako zdolnego). RWKL nie odniosła się również do przedstawionego zarzutu, że w 2008r.. mimo posiadania wówczas protezy zębowej już od około 3 lat, TWKL w P. w orzeczeniu z dnia [...], a co za tym idzie - RWKL -we W. w orzeczeniu z dnia [...] nie stwierdziły z tego powodu niezdolności do zawodowej] służby wojskowej. Przy czym wykonano wówczas wszelkie badania ujęte karcie badań, bez przerwania ich ciągu, a nie wykonanie wówczas badania stomatologicznego i brak zalecenia ze strony TWKL o konieczności wykonania tego badania potwierdza brak przeciwwskazań do pełnienia zawodowej służby wojskowej mimo posiadania protezy (przy czym orientacje na temat stanu uzębienia lub posiadania przez niego protezy zębowej, TWKL w P. mogła mieć na podstawie posiadanego przez tę Komisję od 2008r. orzeczenia TWKL w G. z dn. [...] w którym TWKL w G. stwierdziła próchnice znacznego stopnia bez §. Brak aktywności organu I instancji co do wykonaniem w 2008r, badania stomatologicznego, mimo w/w stwierdzenia przez TWKL w G. w 2004r "próchnicy znacznego stopnia", wyraźnie wskazuje na brak potrzeby wykonania takiego badania lub dowodzi braku przeszkód do uznania za zdolnego do zawodowe służby wojskowej, nawet w przypadku ewentualnego posiadania protezy zębowej pomimo orientacji TWKL w P. o stanie zdrowia.
Skarżący zarzucił ponadto zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, "mających ostateczny wpływ na treść orzeczenia", to jest:
• art. 139 kpa – z powodu zmiany decyzji organu I instancji przez organ odwoławczy nie niekorzyść skarżącego;
• art. 7 kpa – z powodu zakończenia postępowania administracyjnego mimo braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a nadto naruszenie art. 73 § 1 i § 2 kpa, poprzez nie udostępnienie skarżącemu przez TWKL w P. kopii dokumentacji medycznej i karty badań, mimo jego pisemnego wniosku oraz utrzymywanie niezgodnie ze stanem faktycznym przez Przewodniczącego TWKL w P. w piśmie z dnia 12 sierpnia 2009 r., iż nie wykonanie w sierpniu 2008 r. badania stomatologicznego było wynikiem przerwania badań po stwierdzeniu przez kardiologa niepełnoobjawowego zespołu WPW, pomimo iż w sierpniu 2008 r. wykonano skarżącemu wszystkie badania i nie przerwano ich ciągu;
• art. 77 § 1 kpa – poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze stanem zdrowia skarżącego, w kierunku wyjaśnienia rozbieżności w ocenie zdrowia skarżącego, podczas gdy RWKL we W. w dalszym ciągu nie dokonała szczegółowego wyjaśnienia tych rozbieżności i nie przedstawiła dowodów na poparcie swoich racji, a także w dalszym ciągu nie odniosła się do zarzutów skarżącego i do pozytywnych wyników badań wydanych w TWKL w P. przez psychologa i lekarza psychiatrę oraz do przedstawionych przez skarżącego wyników badań wydanych przez dwóch lekarzy kardiologów;
• art. 15 kpa – poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, gdyż organ odwoławczy winien rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji;
• art. 107 § 3 kpa – "poprzez zaniechanie uzasadnienia decyzji w sposób przyjęty z zasadami określonymi w art. 7 i 9 oraz 11 kpa, co objawiło się wydaniem przez RWKL we W. orzeczenia, w którego uzasadnieniu organ odwoławczy po raz kolejny nie odniósł się do wyjaśnień skarżącego i nie ustosunkował się do dostarczonej przez niego dokumentacji medycznej, znajdującej się w aktach". Ponadto, organ odwoławczy nie wskazał faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. W zaskarżonym orzeczeniu z dnia [...] brak jest nie tylko odniesienia się RWKL do większości przedstawionych przez stronę dokumentów medycznych, ale również brak uzasadnienia przyczyny odmowy wiarygodności. W ten sposób RWKL we W. podważa powagę i znaczenie dokumentów wydanych nie tylko przez prywatnych lekarzy, ale również przez lekarzy wojskowych i psychologów, którzy na zlecenie TWKL w P. wykonali badania i stwierdzili jego zdolność do zawodowej służby wojskowej,
• art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie wskazując, że skarżący jest niezdolny do zawodowej służby wojskowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zakres właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego określa art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), który w § 2 stanowi, iż Sąd sprawuje kontrolę zaskarżonych rozstrzygnięć pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Oznacza to, że rozpatrując skargę na orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej Sąd bada prawidłowość postępowania administracyjnego poprzedzającego określenie stanu zdrowia kandydata, w szczególności czy zbadanie stanu zdrowia było wszechstronne, oparte na wyczerpującym wywiadzie i badaniach, a następnie czy dokonana przez odpowiednią wojskową komisję lekarską, ocena zdolności do służby wojskowej jest zgodna z przepisami rozporządzenia w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. Sąd administracyjny nie jest natomiast uprawniony do poddania merytorycznej ocenie rozpoznania dokonanego przez uprawnionych lekarzy, jak i kwalifikacji badanego do określonej jednostki wykazu chorób i ułomności.
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 593 ze zm.) "Zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia zawodowej służby wojskowej ustala wojskowa komisja lekarska, która wydaje w tej sprawie orzeczenie. Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej jest decyzją." Oznacza to, że wydawane przez wojskową komisję lekarską orzeczenie w przedmiocie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej musi spełniać standardy decyzji administracyjnej, tj. zawierać uzasadnienie prawne i faktyczne, stosownie do wymagań art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; ze. zm. zwanej "k.p.a.").
Z treści § 23 w/w rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 15 poz. 80) wynika, że orzeczenie m.in. o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz o związku choroby lub ułomności z zawodową służbą wojskową wojskowe komisje lekarskie wydają na podstawie badania lekarskiego i wyników badań specjalistycznych, dokumentacji medycznej oraz informacji i dokumentów, o których mowa w § 14 (...). Kontrola powyższych orzeczeń wojskowych komisji lekarskich dokonywana przez sąd administracyjny sprowadza się do sprawdzenia prawidłowości postępowania poprzedzającego ustalenie jego stanu zdrowia, a w szczególności, czy badanie stanu zdrowia było wszechstronne, oraz czy dokonana następnie kwalifikacja zdolności kandydata do zawodowej służby wojskowej była prawidłowa.
Wojskowe komisje lekarskie mają obowiązek szczegółowo uzasadnić swoje orzeczenia, w przeciwnym razie ich decyzje miałyby cechy niesprawdzalnych werdyktów, a nie cechy dającego się skontrolować rozstrzygnięcia konkretnego problemu. Z drugiej jednakże strony sąd administracyjny nie jest władny do oceny, czy wydane przez wojskową komisję lekarską orzeczenie jest medycznie trafne. Kontrola orzeczeń wojskowych komisji lekarskich o uznaniu danej osoby za zdolną do służby wojskowej, dokonywana przez sąd administracyjny, sprowadza się do sprawdzenia prawidłowości postępowania poprzedzającego ustalenie jej stanu zdrowia, a w szczególności, czy badanie stanu zdrowia było wszechstronne, oparte na wyczerpującym wywiadzie chorobowym i pełnych badaniach przedmiotowych oraz czy dokonana następnie kwalifikacja zdolności danej osoby do służby wojskowej była zgodna z przepisami w sprawie zasad określenia zdolności do służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania komisji lekarskich w tych sprawach (por. analogicznie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 grudnia 1998 r., sygn. akt III SA 7328/98, opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 44808).
Z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że istotą orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej nie jest stwierdzenie stanu zdrowia (tak jak w typowym badaniu lekarskim), ale rozstrzygnięcie o zdolności do zawodowej służby wojskowej. Wiedza medyczna służy w tym wypadku do kwalifikacji stanu zdrowia i zakwalifikowanie go zgodnie z kazuistyką załączników i wykazów do jednej z kategorii zdolności w ramach określonej grupy.
Ze zgromadzonych materiałów wynika, że Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska we W. dysponowała aktualnymi danymi o stanie zdrowia skarżącego.
Ponownie podkreślić należy, że Wojskowa Komisja Lekarska zobowiązana była też – zgodnie z art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – do uwzględnienia przy orzekaniu ocen prawnych i wskazań wyrażonych w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 czerwca 2009 r. sygn. akt IV SA/Wr 115/09 i z dnia 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 596/09 oraz w wyroku z dnia 29 grudnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 615/10.
Oceniając pod względem zgodności z prawem materialnym i procesowym rozstrzygnięcie będące przedmiotem zaskarżenia Sąd uznał, że odpowiada ono prawu. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci badań nie budził wątpliwości, zaś skarżący nie wykazał w żaden sposób, że ustalenia dokonane przez organy nie odpowiadają stanowi rzeczywistemu. Orzeczeń o zdolności do służby wojskowej oraz badań lekarzy prywatnych nie należy utożsamiać, gdyż nie są one wydawane na podstawie takich samych przesłanek i służą kategoryzacji stanu zdrowia dla różnych celów(wzmożone wymagania dla szczególnej grupy żołnierzy zawodowych).
Należy zauważyć, że organ wojskowy odniósł się do dostarczonej przez skarżącego dokumentacji medycznej, zasadnie- zdaniem Sądu - konstatując, że nie zawiera ona danych mogących prowadzić do uzasadnionych wątpliwości co do oceny zastosowanej wobec skarżącego kwalifikacji orzeczniczej.
Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, wbrew zarzutom skarżącego, wojskowa komisja lekarska ponownie rozpatrując sprawę po wyroku tutejszego Sądu z dnia 29 grudnia 2010 r wywiązała się z obowiązku dostatecznie szczegółowego uzasadnienia, dlaczego w sytuacji, kiedy stwierdzone u skarżącego schorzenie daje możliwość kwalifikacji go jako zdolnego ("Z") bądź niezdolnego ("N") do zawodowej służby wojskowej – uznały, iż skarżący do takiej służby nie jest zdolny. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, iż organ odwoławczy, wskazał na obiektywne (medycznie) kryterium rozróżniania, czy stwierdzone schorzenie daje podstawę do kwalifikacji danej osoby jako posiadającego kategorię zdrowia N bądź Z .Organ podał też, dlaczego właśnie to kryterium jest istotne – mianowicie ze względu na rodzaj i charakter schorzenia:
-. fakt współistnienia dwóch anomalii w zakresie układu krążenia pod postacią prawostronnego położenia serca z potwierdzoną w badaniu USG serca śladową niedomykalnością zastawek mitralnej, trójdzielnej i płucnej biorąc pod uwagę ich rodzaj i wielomiejscowy i wielopostaciowy charakter w aspekcie właściwości i warunków zawodowej służby wojskowej uzasadnia kwalifikację z tego tytułu schorzenia w Gr. 1 osób badanych do kategorii "N".
- zawarte w prawomocnym orzeczeniu TWKL w G. Nr [...] z dniu [...] rozpoznanie "przebyta reakcja kryzysowa w obrazie lękowo-depresyjnym w fazie remisji objawów", zakwalifikowane zgodnie z objaśnieniami szczegółowymi do § 67 p 1 z zał. nr 1 do rozp. MON z dn. 8.01.2010r, jak również ustalone w powołanym wyżej badaniu psychologa klinicznego "cechy osobowości nieprawidłowej bierno-agresywnej nieznacznie upośledzające zdolności adaptacyjne" mieszczące się w zakresie pojęciowym § 68 p 1 z zał. nr 1 do rozp. MON z dn. 8.01.2010 r. w Gr. 1 osób badanych (kandydaci do zawodowej służby wojskowej) kwalifikują do kategorii "N" -niezdolny do zawodowej służby wojskowej.
W uzasadnieniu orzeczenia RWKL we W. zgodnie z zaleceniami Sądu wyjaśniła, dlaczego rozpoznana przez TWKL w P. "przebyta reakcja kryzysowa" została zamiast tego zdiagnozowana jako "cechy osobowości nieprawidłowej". oraz z czego wynika rozbieżność pomiędzy obiema komisjami dotycząca niesprawności zastawek serca.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że w tym celu skierowano stronę w dniu 8.10.2009r na badanie psychologiczne oraz lekarskie specjalistyczne psychiatryczne. Przeprowadzone badanie psychologa klinicznego (jako najnowsze badanie psychologiczne w dotychczasowym procesie orzeczniczym) wykazało "cechy osobowości nieprawidłowej bierno- agresywnej nieznacznie upośledzające zdolności adaptacyjne" kwalifikujące do § 68p 1 z zał. nr 1 do rozp. MON. z dnia 8.01.2010 r. Strona nie wnosiła o wyznaczenie innego terminu z uwagi na zmęczenie podrożą
Odbyła się też specjalistyczna lekarska konsultacja kardiologiczna poszerzona o badanie USG serca i echokardiograficzne serca, które nie było wykonane w toku badania orzeczniczego przez TWKL w P. Uwidoczniła ona wcześniej zdiagnozowane prawostronne położenie serca.
Nadto podczas badania stwierdzono również nieprawidłowe, odbiegające od normy zmiany w zakresie struktur serca pod postacią niedomykalności trzech zastawek: mitralnej, trójdzielnej i płucnej. Po analizie dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego oraz wyników specjalistycznej lekarskiej konsultacji kardiologicznej i badania obrazowego serca mając za podstawę wcześniej rozpoznane prawostronne położenie serca, przy obecnie ustalonych w badaniu USG serca dodatkowych zmianach w zakresie jego struktur pod postacią śladowej niedomykalności zastawek (mitralnej, trójdzielnej i płucnej), RWKL we W. stwierdziła konieczność zmiany treści rozpoznania ad. pkt 3 rozp. oraz, w wyniku tego, zmiany kwalifikacji powyższego schorzenia według § 1 p.11 i § 38 p. 9 z zał. nr 1 do rozp. MON. z dn. 8.01.2010r. (Dz. U. Nr 15, poz. 80).
Organ odwoławczy uznając także potrzebę wykonania dodatkowych badań specjalistycznych skierował w dniu 8.10.2009r. skarżącego w trybie odwoławczym na konsultację lekarską specjalistyczną chirurga twarzowo-szczękowego. W jej wyniku stwierdzono bezzębie całkowite ze 100% utratą powierzchni żucia - brak protezy dolnej, górna mocno ruchoma, co potwierdziło uprzednio ustalony całkowity brak zębów uzupełniony protezami ruchomymi.
Tym samym ustalono rozpoznanie uzasadniając je rodzajem i stopniem nasilenia schorzenia tj. całkowitego braku zębów uzupełnionego protezami ruchomymi.
Uzasadniając ponowne swoje rozstrzygnięcie organ dokonał również logicznego powiązania uprzednio ustalonych okoliczności co do stanu zdrowia, z koniecznością ich uwzględniania przy kwalifikacji do kategorii zdrowia.
Z przedstawionej argumentacji organów wynika zatem zdaniem Sądu dostatecznie szczegółowo, jasno i logicznie, że o tym, że skarżący nie jest zdolny do zawodowej służby wojskowej nie zdecydował sam fakt stwierdzenia choroby, lecz współistnienie schorzeń- ich różnorodność, charakter i wpływ na sprawność ustroju.
W ocenie Sądu istotne jest uwzględnienie całokształtu stanu zdrowia - zwłaszcza pod kątem wysiłku tego rodzaju, jakiego wymaga się od żołnierza zawodowego.
Odnosząc się do zarzutów zaistnienia uchybień procesowych należy zauważyć, że Kodeks postępowania administracyjnego zawiera ujednolicenie wymagań dotyczących prawidłowego przeprowadzenie postępowania administracyjnego prowadzonego przed organem administracji publicznej, celem którego jest wydanie opartej na przepisach prawa decyzji administracyjnej. Jednym z takich wymogów, statuowanym przez zasadę ogólną Kodeksu postępowania administracyjnego – art. 7, jest obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez organ administracji oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wynikiem prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego jest uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji, które zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 K.p.a. powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Przeprowadzonemu w niniejszej sprawie postępowaniu nie można zarzucić naruszenia art. 77 K.p.a. przez nie zebranie w sprawie wyczerpującego materiału dowodowego i nie rozpatrzenie go, bowiem analiza akt sprawy, w szczególności zgromadzonego materiału dowodowego nie potwierdza tego uchybienia. Dokonane ustalenia stanu faktycznego, w zakresie stanu zdrowia skarżącego oparte zostały na materiale dowodowym w wyczerpujący sposób dokumentującym istnienie i nasilenie schorzeń skarżącego w kontekście określenia zdolności do służby wojskowej. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające uwzględniało szereg dowodów przeprowadzonych w sprawie.
W oparciu o powyższe nie można zatem postawić zarzutu, iż rozpoznanie lekarskie było niepełne lub wadliwe z punktu widzenia jego przydatności dla ustalenia kategorii zdrowia i oceny zdolności do służby wojskowej.
Mimo także dodania rozpoznań przez II instancję nie uległo zmianie ogólne rozstrzygnięcie I instancji o niezdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej, stąd nie można mówić o pogorszeniu sytuacji strony w wyniku wniesionego odwołania.
Oceniając zatem pod względem zgodności z prawem materialnym i procesowym rozstrzygnięcie będące przedmiotem zaskarżenia, Sąd uznał, że odpowiada ono prawu. postępowanie administracyjne zostało prawidłowo przeprowadzone. Należycie rozważono okoliczności i fakty istotne dla wyniku postępowania, ustalone na podstawie niezbędnych badań lekarskich. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci tych badań nie budził wątpliwości, zaś przedstawiona przez skarżącego dokumentacja nie daje podstaw do uznania, że ustalenia dokonane przez organy nie odpowiadają stanowi rzeczywistemu. Całość dokumentacji lekarskiej została bowiem ponownie przeanalizowana przez Rejonową Wojskową Komisję Lekarską w trakcie rozpatrywania odwołania. Zajęte przez organ odwoławczy stanowisko zostało przy tym wystarczająco umotywowane w uzasadnieniu orzeczenia
Kontrola orzeczeń wojskowych komisji lekarskich o uznaniu kandydata za zdolnego do zawodowej służby wojskowej, dokonywana przez sąd administracyjny, sprowadza się do sprawdzenia prawidłowości postępowania poprzedzającego ustalenie jego stanu zdrowia, a w szczególności, czy badanie stanu zdrowia było wszechstronne, oparte na wyczerpującym wywiadzie chorobowym i pełnych badaniach przedmiotowych oraz czy dokonana następnie kwalifikacja zdolności kandydata do zawodowej służby wojskowej była słuszna. Sąd natomiast nie jest władny, aby rozważać kwestie medyczne.
Wobec powyższych ustaleń Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło