IV SA/Wr 450/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 13 czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie zmiany wysokości odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę w całości. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. (dalej: SKO, Kolegium) z 13 czerwca 2022 r., utrzymująca w mocy - wydaną z upoważnienia Wójta Gminy J. - decyzję z 12 kwietnia 2022 r. w sprawie zmiany wysokości odpłatności za pobyt ojca B. P. (dalej: skarżący, strona) w Domu Pomocy Społecznej (dalej: DPS) "M." w G., ustalonej w decyzji z 31 października 2019 r. w ten sposób, że od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia faktycznego pobytu ojca skarżącego w DPS odpłatność wynosi 531,30 zł miesięcznie (w pozostałym zakresie decyzja pozostaje bez zmian). Z akt sprawy wynika, że decyzją z 31 października 2019 r. organ I instancji ustalił skarżącemu odpłatność za pobyt ojca w DPS (od 1 października 2019 r. do dnia faktycznego pobytu ojca w DPS) w wysokości 965,02 zł miesięcznie, która to decyzja została utrzymana w mocy przez SKO decyzją z 20 grudnia 2019 r. (tut. Sąd oddalił skargę na ww. decyzję wyrokiem z 7 października 2020 r., IV SA/Wr 115/20). Następnie - decyzją zmieniającą z 30 kwietnia 2021 r. - organ ustalił skarżącemu tę odpłatność (od 1 lutego 2021 r. do dnia faktycznego pobytu ojca w DPS) w kwocie 698,70 zł miesięcznie (SKO decyzję tę utrzymało w mocy, zaś Sąd oddalił skargę na decyzję SKO z 9 lipca 2021 r. w wyroku z 26 listopada 2021 r., IV SA/Wr 673/21). Pismem z 28 stycznia 2022 r. organ I instancji zawiadomił skarżącego (reprezentowanego przez adwokata) o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zmiany odpłatności w związku ze zmianą kryterium dochodowego, które od dnia 1 stycznia 2022 r. wynosi dla osoby w rodzinie 600 zł. W związku z brakiem możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, umożliwiającego ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej (skarżący mieszka i pracuje w I.), nie narażając skarżącego na koszty związane z przyjazdem do Polski - pismem z 28 stycznia 2022 r. - organ zwrócił się do skarżącego o dostarczenie stosownych oświadczeń, zaświadczeń itp. (np. oświadczenia dotyczącego jego sytuacji rodzinnej, z kim mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, jaka jest sytuacja majątkowa i dochodowa rodziny w miesiącach: grudzień 2021 r. i styczeń 2022 r.). Mimo odbioru wezwania 16 lutego 2022 r., zarówno skarżący, jak i jego pełnomocnik, nie dostarczyli żadnych oświadczeń i dokumentów. Organ przyjął zatem sytuację dochodową skarżącego zgodnie z danymi z wywiadu środowiskowego z 26 sierpnia 2020 r. Zawiadomieniem z 24 marca 2022 r. organ umożliwił pełnomocnikowi skarżącego wgląd do akt sprawy i wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego, z których to uprawnień pełnomocnik nie skorzystał. Organ ustalił, że skarżący mieszka i pracuje w I., uzyskuje tygodniowe wynagrodzenie netto w wysokości 500 euro, dochód miesięczny jego rodziny wynosi 2.000 euro, tj. 9.325,20 zł (dochód na osobę w rodzinie 2.331,30 zł). Stwierdził, że skarżący spełnia kryterium dochodowe co uzasadnia zmianę decyzji ustalającej odpłatność za pobyt członka rodziny w DPS. W konsekwencji ustalił skarżącemu w decyzji zmieniającej opłatę za pobyt ojca w DPS niższą od dotychczasowej w wysokości 531,30 zł (od kwoty 2.331,30 zł odjął kwotę 300% kryterium dochodowego wynoszącego 600 zł, tj. 1.800 zł). W odwołaniu sporządzonym przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) skarżący wniósł o uchylenie decyzji i całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS, z uwagi na naruszenie jego interesu prawnego i występowanie szczególnie uzasadnionych okoliczności sprawy. Decyzji zarzucił naruszenie art. 7, art. 7a, art. 8 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. - dalej: k.p.a.). Uzasadniał, że organ pominął rażąco naganną postawę ojca wobec niego jako syna, którą szczegółowo opisał. Dowodził, że nałożenie na niego obowiązku uiszczania opłat za pobyt ojca w DPS i brak zwolnienia z wnoszenia tych opłat stoi w sprzeczności z art. 64 pkt 7 u.p.s., który wszedł w życie 27 stycznia 2022 r. Dodał, że przed tą datą także istniała możliwość zwolnienia ze spornych opłat. Uznał, że wątpliwości organu w zakresie możliwości zwolnienia go z odpłatności nie zostały rozpatrzone na jego korzyść zgodnie z art. 7a K.p.a. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym - zaskarżoną decyzją - SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Dostrzegło, że podstawę do zmiany decyzji w sprawie ustalenia skarżącemu wysokości odpłatności za pobyt ojca w DPS stanowił art. 163 K.p.a. w zw. z art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm. - dalej: u.p.s.). Wskazało, że zmianie podlega pierwotna decyzja ostateczna o ustaleniu opłaty z 31 października 2019 r. Zauważyło, że czynnikiem wpływającym na zmianę odpłatności była zmiana kryterium dochodowego. Stwierdziło, że przed wydaniem decyzji organ I instancji zwrócił się do pełnomocnika skarżącego (adwokata) o złożenie przez zobowiązanego do wnoszenia opłaty oświadczenia celem ustalenia jego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej (także innych dokumentów), jak i zawiadomił o możliwości wglądu do akt. Podniosło, że pełnomocnik nie przedłożył oświadczeń i dokumentów oraz nie zapoznał się z aktami sprawy. Dodało, że organ dwukrotnie przedłużał termin rozpatrzenia sprawy gwarantując skarżącemu (jego pełnomocnikowi) czynny udział w postępowaniu i czas na złożenie ww. oświadczeń. Zdaniem SKO - z uwagi na powyższe - organ I instancji zasadnie oparł się na danych z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 26 sierpnia 2020 r. i na tej podstawie ustalił sytuację rodzinną i dochodową skarżącego. SKO podkreśliło, że pełnomocnik skarżącego nie kwestionował ustaleń organu w tym przedmiocie. SKO oceniło, że organ I instancji prawidłowo ustalił sporną opłatę na kwotę 531,30 zł miesięcznie, tj. zmniejszając jej wysokość w stosunku do dotychczasowej. Dalej SKO motywowało, że obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w DPS, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat, wynika wprost z ustawy (u.p.s.). Powstaje on od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w DPS i zależny jest wyłącznie od kosztów miesięcznego utrzymania w DPS i sytuacji dochodowej osoby objętej ustawowym obowiązkiem ponoszenia opłaty. SKO podkreśliło, że obowiązek ten nie został uzależniony od relacji osobistych między osobą umieszczoną w DPS a członkiem rodziny zobowiązanym do wnoszenia opłat z mocy art. 61 u.p.s. Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 7, art. 7a, art. 8 i art. 77 K.p.a. SKO stwierdziło, że są one gołosłowne i nie znajdują oparcia w całokształcie sprawy. Odnośnie pominięcia - zdaniem pełnomocnika skarżącego - kluczowej dla sprawy okoliczności, a mianowicie rażąco nagannej postawy ojca względem skarżącego, SKO uznało, że argumenty te nie mogą stanowić podstawy do odstąpienia od wydania decyzji zmieniającej opłatę. W kwestii naruszenia art. 7a K.p.a. wywiodło, że obowiązek skarżącego do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS wynika z prawomocnych decyzji, tak więc nie ma wątpliwości w ustalonym stanie faktycznym co do tego, że jest on osobą zobowiązaną do wnoszenia spornej opłaty. Względem sygnalizowanej przez skarżącego potrzeby całkowitego zwolnienia go z opłaty za pobyt ojca w DPS Kolegium zaakcentowało, że w tym przedmiocie została wydana decyzja odmowna z 19 października 2020 r., której skarżący nie zakwestionował w administracyjnym toku instancji. W skardze skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 7, art. 7a oraz art. 8 K.p.a. przez ich niezastosowanie i niepodjęcie wszelkich czynności koniecznych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz prowadzenie postępowania w sposób nie budzący u jego uczestników zaufania do władzy publicznej, a nadto nierozstrzygnięcie na korzyść strony wątpliwości co do treści normy prawnej pomimo tego, że takie rozwiązanie nie sprzeciwia się interesom osób trzecich, ani interesowi publicznemu; także prowadzenie postępowania w sposób nie budzący u jej uczestników zaufania do władzy publicznej; 2) art. 77 K.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie sprzecznej z zasadami współżycia społecznego postawy ojca wobec skarżącego, a także wobec jego rodzeństwa i matki, rażącego naruszenia obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych względem syna, zerwania wszelkich kontaktów ze skarżącym, braku zainteresowania losem skarżącego. Skarżący uzasadnił swoje stanowisko w sprawie. Dowodził m.in., że powinien być zwolniony z odpłatności na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s., dodanego ustawą zmieniającą, która weszła w życie 27 stycznia 2022 r. Stwierdził, że w świetle aktualnie obowiązującego stanu prawnego i brzmienia art. 64 u.p.s. brak jest podstaw do nakładania na niego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Dodał, że również we wcześniejszym stanie prawnym istniała możliwość zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat ze względu na wyjątkowe okoliczności, co wynikało z doktryny i orzecznictwa. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę wskazane kryteria kontroli sądowej należało uznać, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zakwestionowana decyzja Kolegium odpowiada prawu. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu opieki społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.). W myśl art. 60 ust. 1 u.p.s., pobyt w domu opieki społecznej co do zasady jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Jak stanowi art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s., obowiązani do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępny przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowania, do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu opieki społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Stosownie do art. 106 ust. 5 u.p.s., decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12, 107 ust. 5 ustawy. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. W tej sprawie podstawą do zainicjowania postępowania zmierzającego do zmiany decyzji ustalającej wysokość przypadającej na skarżącego odpłatności za pobyt ojca w DPS była zmiana kryterium dochodowego. Dnia 1 stycznia 2022 r. weszło bowiem w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1296). Należy dostrzec, że ostatecznie skarżący został obciążony kwotą 531,30 zł miesięcznie, podczas gdy uprzednio był zobowiązany uiszczać opłatę w wysokości 698,70 zł miesięcznie. W realiach sprawy - przed wydaniem decyzji zmieniającej - organ I instancji, co potwierdzają akta administracyjne, zwrócił się do pełnomocnika skarżącego (adwokata) o złożenie przez zobowiązanego do wnoszenia opłaty oświadczenia celem ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej jego mocodawcy, który zamieszkuje w I. i tam jest zatrudniony (dołączył druk oświadczenia) oraz innych niezbędnych dokumentów potwierdzających sytuację skarżącego (pismo z 28 stycznia 2022 r., odebrane przez pełnomocnika 16 lutego 2022 r.). Pełnomocnik skarżącego nie odpowiedział na wezwanie i nie przedłożył oświadczeń (dokumentów). Organ dwukrotnie przedłużał termin rozpatrzenia sprawy gwarantując skarżącemu, działającej przez pełnomocnika, czynny udział w postępowaniu i czas na złożenie informacji na temat jego aktualnej sytuacji, jak również zawiadomił pełnomocnika o możliwości wglądu do akt sprawy, jednakże pełnomocnik nie skorzystał z tej możliwości (zawiadomienia z 28 lutego i 24 marca 2022 r.). Zdaniem Sądu, w zaistniałej sytuacji, realizując zasady m.in. z art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 K.p.a., organ prawidłowo oparł się na danych z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 26 sierpnia 2020 r. i na tej podstawie ustalił sytuację rodzinną i dochodową skarżącego. W ocenie Sądu, w takich okolicznościach zakwestionowana decyzja SKO była trafna i zasadna, bowiem uwzględniała fakt, że mieszkaniec DPS nie ponosi pełnej odpłatności za swój pobyt w placówce opiekuńczej oraz prawidłowo wyliczała wysokość należności przypadającej na skarżącego. Sąd zauważa, że pełnomocnik skarżącego nie kwestionował ustaleń organu w tym przedmiocie. Stanowiska tego nie mogły zmienić podnoszone przez skarżącego zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 7a, art. 8 i art. 77 k.p.a.), albowiem nie odnosiły się one do istoty sprawy. Jej przedmiotem nie było bowiem zwolnienie skarżącego z odpłatności za pobyt ojca w DPS w trybie art. 64, lecz jedynie ustalenie wysokości przypadającej na niego opłaty na zasadzie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Nie budziło to jakiejkolwiek wątpliwości prawnej, którą należałoby rozstrzygnąć na korzyść strony na podstawie art. 7a § 1 k.p.a., tym bardziej, że zwolnienie z obowiązku uiszczania kosztów pobytu członka rodziny w DPS następuje w odrębnej i uznaniowej decyzji, w przeciwieństwie do rozstrzygnięcia podejmowanego w zakresie ustalenia warunków finansowania tego pobytu, które ma charakter związany. Organ nie miał zatem obowiązku gromadzenia jakichkolwiek innych dowodów, aniżeli świadczących o aktualnej sytuacji osobistej, rodzinnej i finansowej skarżącego. W szczególności nie był on uprawniony, aby w tym postępowaniu zajmować się kwestią niewłaściwej i niezgodnej z zasadami współżycia społecznego postawy jego ojca względem własnej rodziny i osobiście skarżącego. Ewentualne dowody o tym świadczące miałyby natomiast istotne znaczenia w postępowaniu toczącym się w trybie art. 64a u.p.s., a jeśli nie mógłby on wchodzić w rachubę ze względu na upływ czasu, to w trybie art. 64 pkt 2 u.p.s. Aby jednak tak się mogło stać skarżący winien wystąpić ze stosownym żądaniem do właściwego organu, który przeanalizuje, czy w sprawie zachodzi uzasadniona okoliczność przemawiająca za zwolnieniem skarżącego z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w placówce opiekuńczej. Nie sposób nie dostrzec, że starania takie skarżący w przeszłości czynił, czego wyrazem jest decyzja odmowna organu pomocy społecznej z 19 października 2020 r., nr [...], od której strona w żaden sposób się nie odwoływała. Niemniej jednak nie wyklucza to ponowienia przez nią wniosku w sytuacji nowych okoliczności, czy dowodów na ich poparcie. Trafnie skarżący zwraca uwagę na zmianę stanu prawnego i rozszerzenie katalogu przesłanek z art. 64 u.p.s. o zwolnienie zainteresowanej osoby z obowiązku partycypowania w kosztach pobytu np. członka rodziny w sytuacji wykazania, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażącego naruszenia przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Zmiana stanu prawnego będzie wiązała się jednak z koniecznością uruchomienia kolejnego postępowania administracyjnego, czego skarżący winien mieć świadomość. Reasumując należało uznać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż zasadnie kształtowała zobowiązanie skarżącego do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS w zmienionej wysokości, co było wynikiem zmian kryterium dochodowego. Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności, wniesioną skargę należało oddalić w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.