IV SA/Wr 457/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Z. K. na pismo D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie informacji o postępowaniu w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej oraz sposobie jego zakończenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie Z. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu swojego żądania skarżąca podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi w mieszkaniu o powierzchni 51,2 m² z mężem, którego renta w kwocie 1.500 zł (brutto) jest ich jedynym dochodem. Z przesłanych na wezwanie dokumentów wynika, że w roku 2009 Z. K. i jej mąż uzyskali dochód w łącznej kwocie 57.412,76 zł, świadczenie rentowe męża skarżącej jest aktualnie wypłacane w kwocie 1.507,87 zł, pozostającej po potrąceniach dokonywanych na rzecz komornika sądowego, miesięcznie ponoszą oni stałe opłaty w kwocie 810 zł, w tym opłaty czynszowe w kwocie 400 zł, opłatę za energię w kwocie 70 zł, abonament radiowotelewizyjny w kwocie 40 zł oraz koszt lekarstw w kwocie 300 zł. Z. K. nie przedstawiła wskazanych w wezwaniu doręczonym jej w dniu 28 października 2010 r. informacji o źródle jej dochodu oraz szczegółowych wyciągów z posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych, za ostatnie trzy miesiące. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 tej samej ustawy). Mając na uwadze zakres wniosku Z. K. o przyznanie prawa pomocy, tj. ustanowienie adwokata, należy wskazać, że z regulacji prawnych dotyczących zastępstwa procesowego wykonywanego na zasadach prawa pomocy wynika, że istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona skarżąca, wnioskująca o ustanowienie adwokata ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów profesjonalnego zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar wynagrodzenia ustanowionego pełnomocnika zostałby przeniesiony. Badanie zasadności ustanowienia dla wnioskodawcy adwokata oparte jest natomiast na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca w sposób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła mimo wezwania wszystkich informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak, w związku z rygorem określonym w wezwaniu doręczonym stronie skarżącej w dniu 28 października 2010 r. ocenie podlegał stan faktyczny wynikający z oświadczeń zawartych w samym wniosku oraz z przesłanych dokumentów. Mając na uwadze powołane przepisy prawa oraz wywiedzione z nich reguły badania wniosków o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że w stanie faktycznym ustalonym na podstawie akt sprawy nie ziściła się przesłanka przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżąca ograniczyła się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jej złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów (niski dochód, brak majątku podlegającego spieniężeniu). Uchyliła się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia informacji o swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Wykonanie wezwania referendarza sądowego miało w sprawie szczególne znaczenie w kontekście podanego przez skarżącą faktu utrzymywania jej dwuosobowego gospodarstwa domowego jedynie ze świadczenia rentowego jej męża w kwocie 1.500 zł. Z przesłanej przez stronę skarżącą kserokopii jej zeznania podatkowego wynika natomiast, że również ona uzyskuje dochód z tytułu "emerytury – renty". Treść żądanych od strony skarżącej wyciągów bankowych oraz informacji o jej aktualnym źródle dochodu miała na celu umożliwienie dokonania oceny rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy i, w konsekwencji, jej zdolności ponoszenia kosztu profesjonalnego zastępstwa procesowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania strony j jej rodziny. Zasadne jest powtórne stwierdzenie, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. Tylko brak wątpliwości co do sposobu wykazania stanu faktycznego uzasadniającego przyznanie prawa pomocy uzasadnia przeniesienie ciężaru finansowego udziału strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym w sprawie indywidualnej na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich podatników. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca mimo wezwania nie przedstawiła wyżej wskazanych dokumentów dotyczących swoich dochodów, zasobów majątkowych i wydatków, dzięki którym możliwe byłoby ustalenie bez wątpliwości możliwości zaoszczędzenia przez nią kwot koniecznych do ponoszenia kosztów profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu. W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. W rezultacie, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.