IV SA/Wr 457/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA – Henryk Ożóg po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na pismo D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...], nr [...] informujące o postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oraz sposobie jego zakończenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 24 marca 2010 r. Z. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na pismo D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...], nr [...], informujące o postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oraz sposobie jego zakończenia. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2010 r., sygn. akt VII SA/Wr 992/10 Sąd ten przekazał skargę Z. K. celem rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu według właściwości. Postanowieniem z dnia 21 września 2010 r., sygn. akt IV SA/Wr 457/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę Z. K. W uzasadnieniu wskazano, że skarga Z. K. została wniesiona w sprawie uprzednio rozstrzygniętej i korzysta z powagi rzeczy osądzonej. W dniu 12 października 2010 r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu swojego żądania skarżąca podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi w mieszkaniu o powierzchni 51,2 m² z mężem, którego renta w kwocie 1.500 zł (brutto) jest ich jedynym dochodem. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 13 października 2010 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie danych wynikających z akt sprawy, informacji o źródle dochodu skarżącej, kserokopii odcinka świadczenia rentowego męża skarżącej za miesiąc wrzesień 2010 r., kserokopii zeznania podatkowego skarżącej oraz jej męża dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2009, określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków skarżącej oraz jej męża ze wskazaniem źródeł ich finansowania i załączeniem dowodów opłat, szczegółowych wyciągów z posiadanych przez skarżącą oraz jej męża rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych za ostatnie trzy miesiące, innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku skarżącej. Z przesłanych na powyższe wezwanie dokumentów wynika, że w roku 2009 skarżąca i jej mąż uzyskali dochód w łącznej kwocie 57.412,76 zł, świadczenie rentowe męża skarżącej jest aktualnie wypłacane w kwocie 1.507,87 zł, pozostającej po potrąceniach dokonywanych na rzecz komornika sądowego, miesięcznie ponoszą oni stałe opłaty w kwocie 810 zł, w tym opłaty czynszowe w kwocie 400 zł, opłatę za energię w kwocie 70 zł, abonament radiowotelewizyjny w kwocie 40 zł oraz koszt lekarstw w kwocie 300 zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 16 listopada 2010 r. odmówiono skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca mimo wezwania Sądu nie przedstawiła wyżej wskazanych dokumentów dotyczących swoich dochodów, zasobów majątkowych i wydatków, dzięki którym możliwe byłoby ustalenie bez wątpliwości możliwości zaoszczędzenia przez nią kwot koniecznych do ponoszenia kosztów profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu. Pismem z dnia 20 listopada 2010 r. Z. K. wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Uznała, że dochody męża wykazała poprzez przedstawienie odcinka renty oraz zeznania podatkowego za 2009 r. Poinformowała, że od dnia 31 sierpnia 2005 r. po odebraniu renty przez ZUS w W. jest na utrzymaniu męża. Nie posiadają kont bankowych ani majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od kosztów sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wskazać należy, że co do zasady, strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek "dochodzeń" w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że wniosek skarżącej, która ubiega się o prawo pomocy w zakresie przyznania jej adwokata, nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazała ona, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania Przedstawione we wniosku dane okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony oraz jej możliwości płatniczych. Natomiast strona, wzywana do przedstawienia stosownych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązała się należycie z nałożonego na nią zobowiązania, co sprawia, że jej oświadczenia są niepełne, bądź nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei – uniemożliwia przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca w swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem, którego renta w kwocie 1500 zł jest ich jedynym dochodem. Z przesłanego na wezwanie referendarza sądowego zeznania podatkowego jednakże wynika, że skarżąca uzyskuje dochód z tytułu "emerytury-renty". Nie wykonała przy tym w sposób prawidłowy kolejnego wezwania referendarza sądowego uchylając się od uzupełnienia informacji o swojej sytuacji materialnej w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Również do złożonego sprzeciwu nie dołączyła żadnych dokumentów dotyczących jej dochodów, zasobów majątkowych i wydatków. Podała jedynie, że od dnia 31 sierpnia 2005 r. po odebraniu renty przez ZUS w W. jest na utrzymaniu męża, co stoi w sprzeczności z kwotami wynikającymi z zeznania podatkowego za rok 2009 r. Zdaniem Sądu niedostarczenie wymaganych dokumentów uniemożliwia pozytywne załatwienie wniosku. Dopiero bowiem ustalenie, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania pozwoliłoby rozstrzygnąć o przyznaniu jej prawa pomocy. W konsekwencji, w oparciu o art. 246 §1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Sąd orzekł jak sentencji postanowienia.