IV SA/Wr 459/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędzia NSA Henryk Ożóg Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi W. P. - opiekuna prawnego małoletniej W. D. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę. Decyzję Wojewody D. z dnia [...]r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 993 z póżn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez W. P., opiekuna prawnego W. D., poprzednio W., od decyzji Prezydenta W. z dnia [...]r. nr [...] orzekającej o wymeldowaniu W. W. (obecnie D. ) z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ulicy [...] we W. – utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia wskazano, że postępowanie w sprawie wymeldowania małoletniej W. W. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] we W. wszczęte zostało na wniosek R. W., najemcy przedmiotowego lokalu. Decyzją z dnia [...]r., nr [...], Prezydent W. orzekł o wymeldowaniu W. W., gdyż uznał, że w sytuacji wymienionej zostały spełnione przesłanki wymeldowania określone w treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Od powyższej decyzji opiekun prawny małoletniej W. W. –W. P. wniosła odwołanie, kwestionując jej zasadność. Skarżąca podała, że zameldowała swoją podopieczną u siebie w mieszkaniu na pobyt czasowy. Jednakże uważa, że W. W. po uzyskaniu pełnoletniości powinna mieć zagwarantowany stały meldunek w lokalu przy ulicy [...] we W. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda D. uznał zasadność podnoszonych argumentów i decyzją z dnia [...]r. uchylił decyzję organu I instancji i orzekł o odmowie wymeldowania małoletniej W. W. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ulicy [...] we W. Na powyższą decyzję pełnomocnik R. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Skutkiem wniesionej skargi był wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 października 2007r., sygn. akt III SA/WR 21/07, uchylający decyzję organu II instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podniósł, iż okoliczności sprawy wskazują, iż małoletnia poprzez umieszczenie w rodzinie zastępczej spełniła przesłanki do wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W związku z wyrokiem WSA we Wrocławiu, organ odwoławczy wezwał strony postępowania do złożenia wyjaśnień, a w szczególności do podania, czy, uległ zmianie stan faktyczny przedmiotowej sprawy. W dniu 10 kwietnia 2009r. zeznania do protokołu złożyła R. W.. Podała, że małoletnia W. D., poprzednio W. nadal nie zamieszkuje w lokalu przy ulicy [...] we W.. Cały czas przebywa w rodzinie zastępczej u W. P. i nie utrzymują kontaktów. Dnia 14 kwietnia 2009r. oświadczenie do protokołu złożyła W. P.. Podała, że nadal jest opiekunem prawnym małoletniej W. D. W. nadal mieszka w lokalu przy ulicy [...] we W. i chodzi do szkoły. Po ponownej analizie materiału dowodowego, oraz po przesłuchaniu stron postępowania organ II instancji stwierdził, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W niniejszej sprawie bezspornym jest fakt niezamieszkiwania małoletniej W. D., poprzednio W., w lokalu przy ulicy [...] we W., od stycznia 200lr. Natomiast od listopada 2001r. małoletnia przebywa w rodzinie zastępczej u W. P.. W lokalu przy ulicy [...] nie posiada swoich rzeczy i nie utrzymuje z nikim kontaktów. Faktu tego nie kwestionuje także W. P.. W oświadczeniu z dnia 2 października 2006r. podała, że W. W. zamieszkuje w lokalu przy ulicy [...] we W.. Od grudnia 2001r. małoletnia jest zameldowana w wyżej wymienionym lokalu na pobyt czasowy. Podała, że nie jest spokrewniona z W. W. i nie zamelduje jej na pobyt stały. Definicję pojęcia "pobytu stałego" zawiera art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W orzecznictwie sądowo - administracyjnym utrwalony został pogląd, że "o opuszczeniu miejsca pobytu stałego" w rozumieniu art. 15 ust. 2 cyt. ustawy można mówić wówczas, gdy osoba, której postępowanie dotyczy, fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie w tym lokalu jest wynikiem woli tej osoby. Przez termin "wola" w przypadku - opuszczenia miejsca pobytu - należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. W rozpatrywanej sprawie oczywistym jest, że obowiązek meldunkowy za osobę nie posiadającą zdolności do czynności prawnych powinien wykonać jej przedstawiciel ustawowy. W ocenie organu odwoławczego umieszczenie małoletniej W. W., obecnie D. ( w rodzinie zastępczej prowadzi do uznania, że doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Miejscem zamieszkania małoletniej stało się miejsce Jej faktycznego zamieszkiwania, tj. miejsce zamieszkania Jej opiekuna prawnego. Zgodnie z wyrażanym w orzecznictwie poglądem sądów administracyjnych, zamiar opuszczenia lokalu przez osoby nie posiadające zdolności do czynności prawnych należy oceniać głównie przez ocenę zachowania ich przedstawicieli ustawowych, ewentualnie osób, które sprawują nad nimi faktyczną opiekę. Opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę małoletnią, będące następstwem orzeczenia sądu rodzinnego o umieszczeniu jej w rodzinie zastępczej należy uznać za równoczesne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 cyt. wyżej ustawy. Zauważyć należy, iż celem postępowania meldunkowego jest zapewnienie zgodności zapisów w ewidencji ludności z rzeczywistym stanem faktycznym. Skoro zatem małoletnia W. W., obecnie D., nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały od 2001r. to utrzymanie w rejestrach ewidencji ludności zapisu o stałym zameldowaniu jej pod powyższym adresem prowadziłoby do fikcji meldunkowej, naruszającej cytowaną ustawę. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego pełnomocnik W. P. – opiekuna prawnego małoletniej W. D. podkreślił, że opuszczenie miejsca stałego pobytu jako przesłanka wymeldowania winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Trudno w przedmiotowej sprawie mówić o nie budzącym wątpliwości wyrażeniu woli przez małoletnią W. Opuszczenie mieszkania nie miało w żaden sposób charakteru dobrowolnego. To dobro dziecka kierowało rozstrzygnięciem Sądu opiekuńczego z dnia 22 listopada 2001 r. (sygn.akt [...]) o ustanowieniu opieki prawnej sprawowanej przez W. P., a nie pozbawienie małoletniego dziecka miejsca stałego zameldowania. Zdaniem skarżącej trudno mówić też o dobrowolności opiekuna prawnego w podjęciu decyzji o zamieszkaniu wraz z małoletnią w lokalu przy ul. [...] we W. skoro inna forma sprawowania opieki prawnej byłaby niedopuszczalna i szkodliwa dla dziecka. Jako osoba upoważniona do spełnienia obowiązku meldunkowego w imieniu podopiecznej, W. P. zameldowała W. W. w swoim mieszkaniu, uznając jednak, że jej podopieczna, po osiągnięciu pełnoletniości wróci do miejsca swojego stałego pobytu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie podnosząc, że przywołana w skardze argumentacja nie podważa zasadności wydanej decyzji, gdyż jak wynika z akt sprawy, umieszczenie przez Sąd Rodzinny małoletniej W. W., obecnie D. w rodzinie zastępczej, jest przesądzające zatem dla uznania, że doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, skoro nastąpiła równoczesna zmiana Jej miejsca zamieszkania. Przywołując wyrok NSA w Warszawie z dnia 13 lutego 2009r., sygn. akt II OSK 174/08, trudno w przypadku dziecka mówić o świadomym zamiarze opuszczenia miejsca pobytu stałego. Należy podzielić stanowisko WSA we Wrocławiu zawarte w wyroku z dnia 16 października 2007r., sygn. akt III SA/Wr 21/07, że zamiar opuszczenia lokalu przez osoby nieposiadające pełnej zdolności do czynności prawnych należy oceniać głównie przez ocenę zachowania ich przedstawicieli ustawowych. Osoby te są bowiem zobowiązane do wykonania obowiązku meldunkowego za osoby nieposiadające pełnej zdolności do czynności prawnych. Zatem opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę małoletnią, będące następstwem orzeczenia Sądu Rodzinnego o umieszczeniu tej osoby w rodzinie zastępczej należy uznać za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Nadto, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Uchylenie kontrolowanej decyzji wydanej w administracyjnym toku instancji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c p.p.s.a.). W sprawie wymeldowania małoletniej W. W. (obecnie D.) decyzją Prezydenta W. z dnia [...]r. ([...]) orzeczono o jej wymeldowaniu z lokalu przy ul. [...] we W., podnosząc, że spełnione zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Jednakże w wyniku odwołania od tej decyzji, decyzją Wojewody D. z dnia [...]r. uchylono decyzję pierwszej instancji z dnia 5 października 2006r. i orzeczono o odmowie wymeldowania małoletniej W.W. (D.) z przedmiotowego lokalu. W wyniku skargi wniesionej na powyższą decyzję, wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 października 2007r., sygn. III SA/Wr 21/07, uchylono wskazaną decyzję Wojewody D. W przywołanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że materialnoprawną podstawą rozpoznania żądania strony był przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w świetle którego organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Sąd przy tym wyjaśnił, że sprawy meldunkowe (zameldowanie, wymeldowanie), należące do kategorii zagadnień prawa administracyjnego, służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie mają wobec tego żadnego związku z ustalaniem prawa do lokalu, ani tym bardziej nie dotyczą uprawnień w zakresie ich przyznawania tudzież pozbawiania. Postępowanie w sprawie o wymeldowanie nie wkracza zatem w sferę stosunków cywilnoprawnych (np. własnościowych, najmu etc.), ani nie wpływa na stosunki prawne z zakresu prawa rodzinnego, choć pewne okoliczności faktyczne i prawne ukształtowane w wyniku tych postępowań mogą mieć znaczenie w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym w ramach ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, na ich tle bowiem dochodzić może do różnych zdarzeń, które muszą być brane pod uwagę przez organ administracyjny prowadzący postępowanie, w kontekście badania, czy doszło do spełnienia przesłanek przewidzianych w cytowanej normie prawnej, znajdującej zastosowanie w sprawie. Następnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśnił, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. Opuszczenie lokalu, w którym dana osoba była zameldowana można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowi, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przesłanki te (dobrowolność i trwałość opuszczenia, zamiar zamieszkania w innym miejscu i tam skoncentrowanie swych spraw) winny być stwierdzone na podstawie obiektywnie istniejących okoliczności faktycznych, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić, nie jest tu zatem wystarczające subiektywne formułowanie woli przez osobę zainteresowaną. Sąd uznał, że oczywistym jest, że w świetle art. 9a ustawy, o ewidencji ludności i dowodach osobistych - za, osobę nieposiadającą pełnej zdolności do czynności prawnych obowiązek meldunkowy wykonuje jej przedstawiciel ustawowy lub inna osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę w miejscu ich wspólnego pobytu. Okoliczności dotyczące zamiaru muszą być więc oceniane w kontekście zachowania tejże osoby (przedstawiciela ustawowego), nie zaś z punktu widzenia osoby małoletniej. Odnosząc przedstawiony wywód do sprawy wymeldowania małoletniej W. W. (D.) Sąd stwierdził, że w sprawie bezsporny jest fakt opuszczenia przez małoletnią dotychczasowego miejsca pobytu stałego, najpierw z racji umieszczenia jej w domu dziecka, a następnie – wskutek ustanowienia dla niej prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla Wrocławia Śródmieścia Sądu Rodzinnego z dnia 22 listopada 2001r., sygn. R III [...], opiekuna prawnego i rodziny zastępczej w osobie W. P. Oceniając przedstawione okoliczności Sąd w analizowanym wyroku z dnia 16 października 2007r. stwierdził, dalej, że opuszczenie przez małoletnią mieszkania przy ul. [...] we W. ma charakter trwały, gdyż przebywa ona od trzeciego roku życia w rodzinie zastępczej u swej opiekunki prawnej, a więc w tym miejscu znajduje się jej aktualne centrum życiowe. Okoliczność zameldowania małoletniej na pobyt czasowy w nowym miejscu jej pobytu nie jest wystarczająca aby przyjąć, iż małoletnia po ukończeniu pełnoletniości albo po usamodzielnieniu się i powróci do mieszkania skarżącej. W ocenie Składu orzekającego opuszczenie lokalu nosi także znamiona dobrowolności, ponieważ w przypadku małoletnich - to właśnie osoba sprawująca nad nimi opiekę podejmuje istotne dla ich życia decyzje, także w przedmiocie zapewnienia mieszkania i taki właśnie skutek wynika z prawomocnego orzeczenia Sądu o ustanowieniu opieki prawnej oraz umieszczeniu w rodzinie zastępczej. Umieszczenie przez Sąd Rodzinny małoletniej w rodzinie zastępczej, co stało się faktem, jest przesądzające zatem dla uznania, że doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia dotychczas zajmowanego przez małoletnią lokalu skoro nastąpiła równoczesna zmiana jej miejsca zamieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił także uwagę na treść przepisów kodeksu cywilnego dotyczących miejsca zamieszkania (art. 25-28 k.c). Przepisy art. 26 i 27 k.c. regulują instytucję tzw. pochodnego miejsca zamieszkania (domicilium necessarium). Wynika z nich, iż miejscem zamieszkania dzieci pozostających pod władzą rodzicielską lub osób pozostających pod opieką jest odpowiednio miejsce zamieszkania rodziców i opiekuna. Podniesiono, że w niniejszej sprawie istotny jest fakt ścisłego powiązania miejsca zamieszkania podopiecznego z miejscem zamieszkania opiekuna, na tej samej zasadzie, co powiązanie miejsca zamieszkania dziecka z miejscem zamieszkania rodziców. Miejsce zamieszkania małoletniej w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, powiązane z miejscem zamieszkania W. P. (miasto W.) jest również zgodne z rzeczywistym miejscem pobytu małoletniej w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż w stanie faktycznym tej sprawy od wielu lat zamieszkuje ona wspólnie ze swoją opiekunką prawną w mieszkaniu przy ul [...] we W. Argumentacja przedstawiona w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 października 2007r. została w pełni podzielona przez Naczelny Sąd Administracyjny, w wyroku z dnia 13 lutego 2009r., sygn. II OSK 174/08 (publikowany w Centralnej Bazie Orzecznictwa Sądów Administracyjnych), oddalającym skargę kasacyjną na orzeczenie pierwszoinstancyjne. Będąca przedmiotem skargi decyzja Wojewody D. z dnia [...]r. orzekająca o wymeldowaniu małoletniej W. W. (obecnie D.) z miejsca pobytu stałego w mieszkaniu przy ul. [...] we W. została wydana w wyniku uwzględnienia zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 października 2007r. III SA/Wr 21/07. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania organ ustalił bowiem, że stan faktyczny przedmiotowej sprawy nie uległ zmianie. Małoletnia W. nadal nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] we W.. Cały czas mieszka i przebywa w rodzinie zastępczej u W. P. przy ul. [...] we W.. Oznacza to, ze do jej aktualnej sytuacji faktycznej można w pełni odnieść ocenę prawną sformułowaną przez Sąd w wyroku z dnia 16 października 2007r. bowiem stan prawny regulujący analizowaną materię nie uległ zmianie. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że organ zastosował się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądowym, prawidłowo uznając, że w sprawie zaistniała przesłanka części pierwszej art. 15 ust. 2 omawianej ustawy, to znaczy, że nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca zamieszkania, które miało charakter trwały i dobrowolny, a zatem organ administracyjny prawidłowo decyzją orzekł o wymeldowaniu małoletniej. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.