IV SA/Wr 464/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska - Hrycyk, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant Referent Kamila Ostrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr SKO 4304/416/23 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W dniu 21 listopada 2022 r. wpłynął do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Udaninie wniosek M. C. o wypłatę dodatku węglowego, wskazując jako adres miejsca zamieszkania: D., [...]. Wnioskodawczyni podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe. W notatce służbowej z dnia 8 grudnia 2022 r. pracownik socjalny stwierdził, że nikogo nie zastał w tym dniu w mieszkaniu, sąsiedzi poinformowali, że wnioskodawczyni mieszka w J., a nie w D. Z dworu według pracownika nie było widać w oknach firanek. Natomiast z notatki służbowej z dnia 26 stycznia 2023 r. wynika, że w tym dniu stawił się w organie pełnomocnik strony J. K., przedłożył zdjęcia przedstawiające remont trwający w lokalu mieszkalnym oraz oświadczył, że złoży w tym dniu deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami. W trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 30 stycznia 2023 r. pracownik socjalny stwierdził, że mieszkanie jest w trakcie remontu, brak wanny w łazience, jest tylko toaleta, część produktów żywnościowych na stole w pokoju, a część w lodówce, brak mebli kuchennych, jest sprzęt AGD w kuchni, w pokoju rozkładana sofa. W mieszkaniu było zimno i brak jest znamion zamieszkiwania. Wnioskodawczyni oświadczyła, że mieszka sama, remont powinien zakończyć się za około 3 tygodnie i wtedy wprowadzi się do niej partner. Decyzją z dnia 13 lutego 2023 r. nr DW.001797.2023 Wójt Gminy Udanin odmówił stronie przyznania dodatku węglowego, ponieważ obecnie lokal nie jest zamieszkiwany przez wnioskodawczynię. Organ ustalił, że deklaracja o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami została złożona w dniu 26 stycznia 2023 r. i obowiązuje od 1 listopada 2022 r. W zgłoszeniu do centralnej ewidencji emisyjności budynków z dnia 1 lipca 2022 r. wnioskodawczyni wskazała jako źródło ciepła ogrzewanie elektryczne/bojler elektryczny i podała jako adres zamieszkania J., "ulica [...]". Natomiast z rejestru PESEL wynika, że wnioskodawczyni jest zameldowana pod adresem J., "ulica [...]". W dniu 8 grudnia 2022 r. pracownik socjalny nie zastał wnioskodawczyni w lokalu, a sąsiedzi poinformowali, ze wnioskodawczyni mieszka w J. W trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 30 stycznia 2023 r. pracownik stwierdził brak znamion zamieszkiwania, a w lokalu było zimno. Zdaniem organu, przebywanie w danym miejscu jedynie sporadycznie nie jest jednoznaczne z mieszkaniem pod danym adresem i prowadzeniem w tym miejscu ośrodka swoich życiowych interesów. W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji z uwagi na nieprawidłowe ustalenia poczynione podczas wywiadu środowiskowego. Organ nieprawidłowo ustalił, że wnioskodawczyni nie zamieszkuje w lokalu w D., kierując się subiektywnymi odczuciami. Zgłoszenia do centralnej ewidencji emisyjności budynków z dnia 1 lipca 2022 r. dokonał zarządca nieruchomości, podając nieprawidłowy adres. Bojler elektryczny stanowi jedynie źródło podgrzewania wody, a kwota dodatku węglowego będzie przekazywana przez mieszkańców na rzecz wspólnoty mieszkaniowej. Natomiast pod adresem w J. przy "ulicy [...]" zamieszkują rodzice wnioskodawczyni, stąd ostatni adres zameldowania wnioskodawczyni. Miejscem zamieszkania wnioskodawczyni nie jest miejsce jej zameldowania. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że na czas prowadzenia remontu został utworzony tymczasowy aneks kuchenny, konieczna jest też wymiana sanitariatów, w tym wanny oraz podłóg, drzwi i mebli. Remont przebiega wolniej niż zaplanowano, co wynika z ograniczonych środków finansowych wnioskodawczyni. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr SKO 4304/416/23 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. SKO uznało, że wnioskodawczyni obecnie nie zamieszkuje w miejscowości D., o czym świadczą zebrane w sprawie dowody. W toku wywiadu środowiskowego w dniu 30 stycznia 2023 r. stwierdzono, że lokal znajdował się w trakcie remontu, nie było wanny i mebli kuchennych, w mieszkaniu było zimno i brak było znamion zamieszkania. Poza tym w dniu 8 grudnia 2022 r. sąsiedzi podali, że wnioskodawczyni nie zamieszkuje w D., tylko w J. Deklaracja o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla lokalu położonego w D. została złożona dopiero w dniu 26 stycznia 2023 r., a więc na potrzeby przedmiotowego postępowania. Zamieszkiwanie w J. potwierdzają zarówno dane z rejestru PESEL, jak również treść złożonego zgłoszenia do centralnej ewidencji emisyjności budynków. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie: - art. 7 k.p.a. przez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, - art. 10 § 1 w związku z art. 79 § 1 i art. 81 k.p.a. przez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego bez udziału skarżącej oraz przez uniemożliwienie jej przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, - art. 75 oraz art. 77 § 1 k.p.a. przez pominięcie materiału dowodowego przedstawionego przez skarżącą, - art. 107 § 3 k.p.a. przez brak wskazania przyczyn odmówienia wiarygodności dowodom przedstawionym przez skarżącą, - art. 2 ust. 15e ustawy o dodatku węglowym przez jego błędne zastosowanie, ponieważ niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego stanowi podstawę odmowy przyznania dodatku węglowego. W uzasadnieniu skargi wnioskodawczyni wyjaśniła, że deklarację za gospodarowanie odpadami komunalnymi złożyła z opóźnieniem, będąc przekonana o uwzględnieniu opłaty w miesięcznych zaliczkach wnoszonych na konto wspólnoty mieszkaniowej. Zdaniem skarżącej, wywiad środowiskowy został przeprowadzony przed wszczęciem postępowania administracyjnego, bez poinformowania strony o terminie czynności i bez umożliwienia stronie wzięcia w niej udziału. Nie została tez przedstawiona notatka służbowa z rozpytania sąsiadów. Strona jest osobą pracującą w pełnym wymiarze w trybie stacjonarnym, co wpływa na ilość czasu spędzanego w domu i znajomość z sąsiadami. Podczas kolejnego wywiadu pracownik zastał stronę w domu, jednak w sposób stronniczy stwierdził brak znamion zamieszkiwania. Nie wziął pod uwagę, że w mieszkaniu trwa remont kuchni i łazienki. Kwestia temperatury jest subiektywna i niemiarodajna. Mieszkanie było wyposażone w tymczasowy aneks kuchenny. Natomiast adres w deklaracji dotyczącej źródeł ciepła jest adresem korespondencyjnym. Poza tym deklaracja została złożona przez zarządcę wspólnoty. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 141), dalej u.d.w. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438 ze zm.), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 2 u.d.w., przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Z przytoczonych przepisów ustawy o dodatku węglowym wynika, że dodatek węglowy przysługuje wnioskodawcy w związku z zamieszkiwaniem i prowadzeniem gospodarstwa domowego pod określonym adresem. Dodatek węglowy powiązany jest z miejscem, gdzie wnioskodawca prowadzi wspólnie z innymi osobami lub samotnie gospodarstwo domowe i zamieszkuje. Zgodnie z celem ustawy, dodatek węglowy ma być przeznaczony na ogrzanie miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Przepisy ustawy o dodatku węglowym nie precyzują jednak, jak należy rozumieć pojęcie zamieszkiwania. Zatem oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. W tym zakresie należy uwzględnić treść art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r., poz. 1610; dalej: "K.c."), zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu przesłanek tej normy prawnej świadczą dwie okoliczności - zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli, ale też możliwości skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym danej osoby, tj. miejscem gdzie koncentrują się jej sprawy życiowe. Pojęcie miejsca zamieszkania, przyjęte w art. 25 K.c., jest więc konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Przerwa w przebywaniu spowodowana szczególnymi okolicznościami (...), nie zmienia jednak miejsca zamieszkania w znaczeniu prawnym (por. np. wyrok WSA w Olsztynie 27 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 395/23, dostępny pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższego wynika, że zamieszkiwanie oznacza rodzaj pobytu osoby w danym miejscu, cechujący się zaspokajaniem codziennych potrzeb życiowych tej osoby w mieszkaniu faktycznie zajmowanym, stanowiącym jej centrum życia domowego w danym okresie, a w szczególności nocowania, przyrządzania i spożywania posiłków oraz wypoczynku po pracy czy nauce. W rozpatrywanej sprawie, organy uznały, że miejscem zamieszkania skarżącej nie jest lokal mieszkalny w budynku wskazanym we wniosku, ponieważ w trakcie wywiadu środowiskowego stwierdzono brak wanny i mebli kuchennych oraz zimno w lokalu. Powołano się również na adresy wynikające z dokumentów składanych przez stronę oraz z rejestru PESEL. Natomiast wnioskodawczyni wyjaśniła zarówno w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji jak i w skardze do WSA, że jest osobą pracującą zawodowo stacjonarnie i wiele czasu spędza poza domem, co ma wpływ na ilość czasu spędzanego w domu i znajomość z sąsiadami. Poza tym wyjaśniła, że w lokalu trwa remont generalny kuchni i łazienki, dlatego mały aneks kuchenny mieści się w pokoju. Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia skarżącej, Sąd stwierdził, że organy nie podały przekonujących argumentów, na podstawie których można by jednoznacznie stwierdzić, że skarżąca nie zamieszkuje we wskazywanym lokalu w budynku mieszkalnym w D. Z notatki służbowej potwierdzającej przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w dniu 26 stycznia 2023 r. nie wynika, jak duży jest lokal należący do strony i z ilu pomieszczeń się składa. Nie podano również, w których pomieszczeniach prowadzony jest remont. Skarżąca wyjaśniła, że remont prowadzony jest tylko w kuchni i łazience. W ocenie Sądu o niezamieszkiwaniu nie może świadczyć brak wanny w łazience ani tym bardziej brak mebli kuchennych oraz firanek w oknach. Skarżąca wskazała bowiem, że w pokoju znajduje się tymczasowy aneks kuchenny. Jak wskazał pracownik socjalny, część żywności przechowywana była na stole w pokoju (obok małej kuchenki elektrycznej), a część w lodówce. W kuchni znajduje się także sprzęt AGD. Odczucie zimna w lokalu jest odczuciem subiektywnym, a chłód w mieszkaniu nie przesądza o braku zamieszkiwania w tym lokalu. Organ również enigmatycznie powołał się na "brak znamion zamieszkiwania", nie wyjaśniając bliżej o jakie znamiona chodzi. Należy też zauważyć, że wypowiedzi sąsiadów nie zostały utrwalone na piśmie w formie protokołu przesłuchania świadka, co uniemożliwia odniesienie się do tych wypowiedzi przez skarżącą, jaki kontrolę Sądu. Poza tym organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów i argumentów podanych w odwołaniu, pomijając je milczeniem i powielając jedynie argumentację organu pierwszej instancji w zdawkowym uzasadnieniu swojej decyzji. Niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., zgodnie z którymi organy administracji podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast nie odniesienie się przez organ odwoławczy do argumentów podanych przez stronę w odwołaniu stanowi naruszenie art. 107 § 3 w związku z art. 15 k.p.a., które zobowiązują również organ odwoławczy do wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien ustalić, z jakich pomieszczeń składa się lokal mieszkalny wskazywany przez skarżącą, w których pomieszczeniach trwał remont, jakimi szczegółowymi kryteriami kierował się organ przy ustaleniu, czy skarżąca zamieszkuje w tym lokalu oraz jednoznacznie wyjaśnić, jakie pomieszczenia w lokalu może zajmować skarżąca. Ewentualne wypowiedzi sąsiadów skarżącej winny być utrwalone na piśmie w formie protokołu z przesłuchania świadka, o których to przesłuchaniach skarżąca winna być uprzednio zawiadomiona (art. 67 § 1 i § 2 pkt 2 k.p.a.). W aktach sprawy brak jest też potwierdzenia zawiadomienia skarżącej o przeprowadzanym wywiadzie środowiskowym, zarówno w dniu 8 grudnia 2022 r., jak i w dniu 30 stycznia 2023 r. (art. 79 § 1 i § 2 k.pa.). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.