IV SA/Wr 464/25

WyrokWSA we Wrocławiu2026-01-28

Skład orzekający: Ewa Kamieniecka, Daria Gawlak-Nowakowska, Katarzyna Radom

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy dyrektor placówki opiekuńczo-wychowawczej typu resocjalizacyjnego (Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy) jest uprawniony do otrzymania świadczenia wychowawczego na dziecko umieszczone w tej placówce na mocy postanowienia sądu o zastosowaniu środka wychowawczego?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że dyrektor placówki opiekuńczo-wychowawczej typu resocjalizacyjnego (Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy) nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia wychowawczego. Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zawiera zamknięty katalog podmiotów uprawnionych do świadczenia, a młodzieżowe ośrodki wychowawcze nie są w nim wymienione. Placówki te, finansowane ze środków publicznych, realizują inne cele niż wsparcie rodziny w kosztach wychowania dziecka, a ich działalność nie jest równoznaczna z pieczą zastępczą ani opieką prawną czy faktyczną w rozumieniu ustawy.
Stan faktyczny
Skarżąca, dyrektor Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego (MOW), złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko umieszczone w placówce na mocy postanowienia sądu o zastosowaniu środka wychowawczego. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że MOW nie jest podmiotem uprawnionym. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, wskazując na cel świadczenia, dobro dziecka oraz obowiązki państwa wynikające z Konstytucji i Konwencji o Prawach Dziecka. Sąd administracyjny oddalił skargę.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę w całości.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) Protokolant: Referent Małgorzata Balowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 8 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi M. we W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 czerwca 2025 r. nr 010070/680/7305141/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę w całości. Przedmiotem skargi M. we W. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 czerwca 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 lipca 2024r. odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego na okres od dnia 1 czerwca 2024 r. do dnia 31 maja 2025 r. na dziecko W. D. Jak wynikało z akt sprawy w dniu 26 lipca 2024 r. Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko W. D. na wskazany okres świadczeniowy. Wobec małoletniej Sąd Rejonowy w Łodzi V Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia 25 stycznia 2023 r. sygn. akt V Nkd 136/22 orzekł o zastosowaniu środka wychowawczego w postaci umieszczenia w [...]. Na tej podstawie w dniu 29 marca 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi nr 63/2022 skierował małoletnią do Skarżącej – M. we W. (dalej: M.). Powołaną na wstępie decyzją z dnia 29 lipca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniosek Skarżącej rozpoznał odmownie. Wskazał na art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 421 ze zm., dalej: u.p.p.w.d.) wywodząc, że Skarżąca nie jest uprawniona do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze, które przysługuje wyłącznie osobom wskazanym w powołanym przepisie. Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzeczeniem z dnia 5 maja 2025 r. uchylił opisaną decyzję organu I instancji i przyznał Skarżącej świadczenie od dnia 1 lipca 2024 r. do dnia 31 maja 2025 r. w wysokości 800 zł miesięcznie. W uzasadnieniu przywołał art. 4 ust. 2 i art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.p.w.d. stwierdzając, że Skarżący sprawuje faktyczna opiekę nad dzieckiem, a zatem jest uprawniony do świadczenia. W dniu 25 czerwca 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał kolejną decyzję stwierdzającą nieważność orzeczenia z dnia 5 maja 2025 r. W podstawie prawnej przywołał art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.), stwierdzając, że orzeczenie zostało wydane bez podstawy prawnej. W uzasadnieniu opisał okoliczności faktyczne sprawy, w tym podstawę pobytu dziecka w placówce Skarżącej. W dalszych uwagach przywołał art. 4 ust. 2 i art. 5a ust. 2 u.p.p.w.d. wyjaśniając, że Skarżąca nie spełnia kryteriów podanych w tym przepisie, nie jest osobą fizyczną, opiekunem faktycznym, czy prawnym dziecka. M. nie stanowi instytucji, o której mowa w art. 2 pkt 8 u.p.p.w.d. zapewniającej całodobowe utrzymanie, jest placówką resocjalizacyjną realizującą funkcje analogiczne do pieczy instytucjonalnej, koszty utrzymania dziecka są pokrywane ze środków publicznych. Tym samym cel świadczenia wychowawczego w postaci wsparcia rodziny w kosztach wychowania dziecka nie może zostać zrealizowany. W związku z tym, zaskarżoną decyzją z dnia 27 czerwca 2025 r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy orzeczenie z dnia 29 lipca 2024r. wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu przywołał okoliczności faktyczne sprawy, w tym podstawy umieszczenia dziecka w M., oraz art. 4 ust. 2, art. 2 pkt 8, art. 5a ust. 2 u.p.p.w.d. wskazując, że M. nie spełnia kryteriów wskazanych w tym przepisie - nie jest osobą fizyczną, opiekunem prawnym lub faktycznym dziecka. Nadto nie jest instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie dziecka, realizuje funkcję analogiczną do pieczy instytucjonalnej, gdzie koszty utrzymania są pokrywane ze środków publicznych. Tym samym cel świadczenia wychowawczego w postaci wsparcia rodziny w kosztach wychowania dziecka nie może zostać zrealizowany. W aktach sprawy znajduje się także informacja z dnia 15 maja 2024 r., wydana po rozpoznaniu wniosku M. D. - matki W. D., przyznająca jej świadczenie na okres od dnia 1 czerwca 2024 r. do dnia 31 maja 2025 r. Decyzją z dnia 3 września 2024 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylająca przyznane M. D. świadczenie wychowawcze na dziecko na wskazany okres świadczeniowy. Z dokumentów załączonych do sprawy wynika, że wnioskodawczyni nie wykazała aby ponosiła koszty związane z pobytem dziecka w [...]. W uzasadnieniu zaś ww. decyzji z dnia 3 września 2024 r. organ wskazał, że dziecko przebywa w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie, co uchyla prawo do świadczenia wychowawczego, a wypłacone jej świadczenie wychowawcze stanowi świadczenie nienależnie pobrane. W skardze na powołaną na wstępie decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Strona zarzucała: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 4 ust. 2 w zw. z art. 5a ust. 2 u.p.p.w.d. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że M. nie spełnia kryteriów wynikających z tych przepisów, co w konsekwencji doprowadziło do wydania niekorzystnego rozstrzygnięcia, 2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 72 ust. 1 zdanie pierwsze w zw. z art. 72 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 32 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez ich bezpodstawne niezastosowanie, w sytuacji, gdy ze względu na okoliczności sprawy jak i sytuację życiową małoletniej, powinny być zastosowane, co doprowadziło do wydania niekorzystnego rozstrzygnięcia w sprawie, 3) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 20 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka w zw. z art. 91 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 27 ust. 3 Konwencji o Prawach Dziecka w zw. z art. 91 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez ich bezpodstawne niezastosowanie, w sytuacji gdy ze względu na okoliczności sprawy jak i sytuację życiową małoletniej, powinny być zastosowane, co doprowadziło do wydania niekorzystnego rozstrzygnięcia w sprawie. 4) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz brak wskazania uzasadnienia oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, 5) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy -art. 7, art. 8 k.p.a., poprzez naruszenie fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego i wydania rozstrzygnięcia wadliwego, sprzecznego z słusznym interesem strony skarżącej i dziecka, 6) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy -art. 7a k.p.a., polegającym na braku rozstrzygnięcia przez organ swoich wątpliwości, co do treści przepisów mających zastosowanie w sprawie na korzyść Skarżącej i wydanie rozstrzygnięcia wadliwego, sprzecznego z słusznym interesem strony skarżącej i dziecka. Mając powyższe na uwadze Skarżąca wnioskowała o zmianę zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia 29 lipca 2024 r. oraz przyznanie wnioskowanego świadczenia wychowawczego oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa prawnego. W uzasadnieniu Skarżąca wywodziła, że placówka zapewnia całodobową opiekę nad dziećmi, które w niej przebywają. Wskazała na podstawę umieszczenia dziecka w placówce, wywodząc, że wbrew poglądom organu dyrektor M. stał się faktycznym opiekunem dziecka, o czym świadczą przepisy art. 182 ust. 1 i art. 183 ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 5 u.p.w.d. świadczenie przysługuje m.in. dyrektorowi placówki opiekuńczo - wychowawczej, zaś zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu tego opiekuna. Powołując się na poglądy orzecznictwa dokonujące pro konstytucyjnej wykładni powołanych przepisów - nakazującej uwzględnienie jako uprawnionych do wnioskowania o świadczenie także opiekunów dziecka sprawujących nad nim bieżącą pieczę oraz na § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 30 marca 2023 r. w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty, Skarżąca wywodził, że M. pełni funkcję palcówki opiekuńczo-wychowawczej, co uzasadnia zastosowanie art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., zaś dyrektor takiej placówki jest uprawniony do świadczenia jako opiekun faktyczny dziecka oraz dyrektor placówki. Ponownie odwołując się do poglądów orzecznictwa Strona wskazywała, że w istocie świadczenie wychowawcze służy dziecku i zaspokojeniu jego potrzeb. Organ nie negował, że Skarżąca takie zadania realizuje. Opisując przebieg postępowania Strona podkreślała, że same organy mają problem z interpretacją przepisów, brak przy tym analizy okoliczności sprawy, co wynika z lakonicznego i chaotycznego uzasadnienia decyzji. Uzasadniając naruszenie przepisów Konstytucji RP Strona wywodziła obowiązek państwa w zakresie udzielania pomocy osobom, którym powierzono pieczę nad dzieckiem. Wskazując na poglądy orzecznictwa podkreślała, że obowiązek ten dotyczy także wsparcia materialnego, w tym w zakresie pokrycia choć części kosztów utrzymania dziecka. Zwracała uwagę na konieczność równego traktowania podmiotów, którym powierzono pieczę nad dzieckiem. W rozpoznawanej sprawie organ winien kierować się dobrem dziecka, które przeszło sporo w swoim życiu i wspierać osoby, którym to państwo powierzyło pieczę nad dzieckiem, odpowiedzialne za jego utrzymanie. W świetle charakterystyki i celu świadczenia wychowawczego niezrozumiałe jest odmienne traktowanie przez organ dzieci umieszczonych w odpowiednich placówkach i pozbawionych rodzinnego środowiska. Godzi to w cel świadczenia. Narusza także powołane na wstępie przepisy Konwencji o Prawach Dziecka wymagające udzielenia dzieciom specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. W zakresie prawa procesowego Strona wytknęła niedostatki uzasadnienia oraz naruszenie zasad postępowania, co uzasadniała odwołaniem się do poglądów orzecznictwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. . Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga nie ma uzasadnionych podstaw, gdyż zaskarżona decyzja pomimo wskazanych w skardze wad uzasadnienia nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś art. 1 § 2 ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje ocenę procesu stosowania prawa - czy organ dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i prawnych, w tym w zakresie obowiązywania i wykładni właściwych w sprawie norm prawnych. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie takich uchybień Sąd nie dostrzega. Spór w sprawie, wywiedzionej ze skargi M. we W., dotyczy możliwości skorzystania z prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko umieszczone w placówce na mocy orzeczenia właściwego sądu powszechnego i skierowanego do tej placówki przez właściwy organ. W zakresie ustaleń faktycznych w sprawie w istocie nie ma sporu. Wobec małoletniej W. D., postanowieniem z dnia 25 stycznia 2023 r. sygn. akt V Nkd 136/22 Sąd Rejonowy w Łodzi V Wydział Rodzinny i Nieletnich orzekł o zastosowaniu środka wychowawczego w postaci umieszczenia w [...]. Na tej podstawie w dniu 29 marca 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi nr 63/2022 skierował małoletnią do M. we W., gdzie przebywała także w okresie świadczeniowym. Za ten okres został złożony wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko. Nie jest także sporne, że matka dziecka początkowo uzyskała świadczenie na ten okres, jednakże prawo to zostało jej uchylone wobec braku wykazania przez nią, że ponosi koszty utrzymania dziecka. Na tej podstawie organ uznał, że wnioskodawca nie spełnia kryteriów wskazanych w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. - nie jest osobą fizyczną, opiekunem prawnym lub faktycznym dziecka, nie jest instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie dziecka, realizuje funkcję analogiczną do pieczy instytucjonalnej, gdzie koszty utrzymania są pokrywane ze środków publicznych. Tym samym cel świadczenia wychowawczego w postaci wsparcia rodziny w kosztach wychowania dziecka nie może zostać zrealizowany. Odmienny pogląd przedstawia Skarżąca wskazując na wykonywanie bieżącej pieczy nad dzieckiem, co przekłada się na obowiązek państwa w zakresie jej wspierania. Obowiązujące w tym zakresie przepisy winny uwzględniać cel świadczenia i być wykładane zarówno w zgodzie z art. 72 ust. 1 i ust. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, jak i przepisami art. 20 ust. 1 i art. 27 ust. 3 Konwencji o Prawach Dziecka. Odnosząc się do tak nakreślonego sporu należy wskazać na art. 4 ust. 1 i ust. 2 u.p.p.w.d. Zgodnie z ich brzmieniem celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo 5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177) (ust. 2 ). Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wspomina o młodzieżowym ośrodku wychowawczym w art. 2 pkt 8 definiując pojęcie instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Pojęciem tym ustawodawca objął młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie. Tym samym z wykładni językowej wskazanych przepisów wynika, że młodzieżowe ośrodki wychowawcze nie mieszczą się w gronie podmiotów uprawnionych do świadczenia, stanowiąc instytucję zapewniającą całodobowe utrzymanie, która nie została jako takie wskazana w grupie podmiotów uprawnionych. W opinii Sądu przywołany zakres podmiotowy osób uprawnionych do świadczeń stanowi zbiór zamknięty. Tylko osoby wskazane w tej normie mogą ubiegać się o świadczenie. Dokonując szczegółowej analizy zapisów art. 4 ust. 2 u.p.w.d. z przyczyn oczywistych, na gruncie rozpoznawanej sprawy, badanie może objąć jedynie zakres wskazany w pkt od 2 do 5. Skarżąca wywodzi, że posiada status opiekuna faktycznego, gdyż dziecko jest pod opieką M. Pojęcie to jest na tle ustawy definiowane, i tak zgodnie z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. ilekroć w ustawie jest mowa o opiekunie faktycznym dziecka - oznacza to osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Przy czym, dodatkowym warunkiem jest wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem i jego pozostawanie na utrzymaniu opiekuna. Definicja ta odbiega od potocznego rozumienia pojęcia "opieki", sprawdzając je do opieki o charakterze prawnym, odwołującym się do instytucji z zakresu prawa rodzinnego (przysposobienie). Przysposobienie może dotyczyć wyłącznie osób fizycznych, zatem bez względu na powołane w skardze orzecznictwo pojęcie opiekuna faktycznego nie może być odnoszone do Skarżącej - odnosi się wyłącznie do osób fizycznych. Na marginesie wskazania wymaga, że ustawa stawia nadto warunek wspólnego zamieszkiwania, to zaś winno być odczytywane w znaczeniu nadanym przez art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2024 r., poz. 1061 ze zm., dalej: k.c.). Zgodnie z jego brzmieniem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W rozpoznawanej sprawie wymóg ten nie został spełniony, gdyż dziecko zostało umieszczone w M. na czas oznaczony, jednostka nie jest jego miejscem zamieszkania a jedynie pobytu. Poza tym w tym przypadku nie zastał także spełniony kolejny istotny warunek ustawowy, tj. wystąpienie do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. M., jak wskazano, nie jest podmiotem uprawnionym do dokonania tej czynności. W opinii Sądu powołane w skardze orzecznictwo, zapadłe na tle omawianej normy, nie może znaleźć zastosowania w tej sprawie nie tylko ze względu na wskazany status Skarżącej, ale także z uwagi na odmienność dalszych okoliczności faktycznych. W powołanym orzeczeniu problem dotyczył opieki sprawowanej przez wstępną dziecka, która została ustanowiona opiekunem dziecka na mocy orzeczenia sądu rodzinnego. Okoliczności faktyczne i prawne rozpoznawanej sprawy są odmienne. Małoletnia została umieszczona w M. w związku z zastosowanym wobec przez sąd rodzinny niej środkiem wychowawczym, a zatem pobyt w [...] miał zupełnie inny cel. Niezależnie od tej argumentacji odnotowania wymaga, że zgodnie z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie wyjaśnienie podstawowych pojęć i skrótów użytych w ustawie (tzw. "słowniczek") jest ważnym elementem przepisów ogólnych ustawy. Zawiera on materię, która będzie obsługiwać pozostałe przepisy ustawy, ilekroć bowiem dane określenie bądź skrót znajdą się w treści stosowanego przepisu ustawowego, muszą one być rozumiane zgodnie ze znaczeniem nadanym mu przez ustawodawcę w definicji ustawowej sformułowanej w słowniczku (...). Z rozważań tych wynika, że poddawanie wykładni treści zawartej w definicji legalnej, czy to rozszerzającej czy zawężającej, przez stosujący prawo organ administracji publicznej albo sąd, jest zabiegiem niedopuszczalnym" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 203/19, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Stanowisko to zostało przywołane w glosie M. Hadela do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 stycznia 2023r., sygn. akt II SA/Gl 1716/22 (zapadłego na tle okoliczności faktycznych i prawnych zbliżonych do rozpoznawanych w orzeczeniu powoływanym przez Stronę w skardze). Glosa dostępna w czasopiśmie Finanse Komunalne 1/2024, s. 65-70 i SIP Lex. Zgodnie z dalszymi zapisami art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. prawo do świadczeń przysługuje opiekunowi prawnemu dziecka (pkt 3 ww. normy). Nie ulega wątpliwości, że Skarżąca nie spełnia i tego wymogu. Pojęcie opiekuna prawnego, odmiennie niż omawiane już pojęcie opiekuna faktycznego, nie zostało zdefiniowane na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Niewątpliwe opieka prawna jest instytucją prawa cywilnego, a jej regulacje zawiera ustawa z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 2809 ze zm., dalej: k.r.o.). W art. 94 § 3 k.r.o. i rozdziale I Tytułu III k.r.o. uregulowano instytucję opieki nad małoletnim, a więc normy te winny być uwzględniane przy wykładni spornego przepisu. Zgodnie z art. 94 § 3 k.r.o., dla dziecka ustanawia się opiekę, jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani. Dalsze zaś przepisy stanowią, że opiekę ustanawia sąd opiekuńczy, skoro tylko poweźmie wiadomość, że zachodzi prawny po temu powód (art. 145 § 2 k.r.o.), zaś art. 146 ww. ustawy stwierdza, że opiekę sprawuje opiekun. Wspólne sprawowanie opieki nad dzieckiem sąd może powierzyć tylko małżonkom. Zgodnie z art. 155 k.r.o. opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieką; podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego (§ 1). Do sprawowania opieki stosuje się odpowiednio przepisy o władzy rodzicielskiej z zachowaniem przepisów poniższych (§ 2). Nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie nie występuje żadna z okoliczności wskazanych w powołanych przepisach art. 94 § 3 i art. 145 § 2 k.r.o.. Nadto opiekę może sprawować wyłącznie osoba fizyczna, co wyklucza M. M. nie może być także utożsamiany z domem pomocy społecznej (dyrektorem domu pomocy społecznej – art. 4 ust. 2 pkt 4 u.p.s.), podmiotem wprost wskazanym w ustawie i w niej dookreślonym. Uwaga ta odnosi się także do osób, jednostek i instytucji opisanych w art. 4 ust. 2 pkt 5 ww. ustawy, tj. rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177). Zasadniczo można byłoby przestać na tej argumentacji, skoro wykładnia językowa, brzmienie samej normy, nie budzi zastrzeżeń. Każda bowiem interpretacja powinna w zasadzie pozostawać w ramach możliwego znaczenia słownikowego danego wyrażenia (por. K. Płeszla, Językowe znaczenie tekstu prawnego jako granica wykładni, [w:] Filozoficzno-teoretyczne problemy sądowego stosowania prawa, red. M.Zirk-Sadowski, Łóź 1997). Wykładnia językowa jest nie tylko punktem wyjścia dla wszelkiej wykładni prawa, lecz także zakreśla jej granice w ramach możliwego sensu słów zawartych w tekście prawnym. Podstawowymi w ocenie działań administracji publicznej dyrektywami wykładni są dyrektywy gramatyczno-językowe, natomiast wykładnia celowościowa czy systemowa mają charakter subsydiarny (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r. FPS 14/99, ONSA 2000/3/92). Mając jednak na uwadze zgłaszane w skardze zarzuty, a także postulowaną w piśmiennictwie (choć niejednolicie) konieczność kompleksowej wykładni przepisów prawa Sąd przeprowadził taki proces, jego rezultat - zdaniem Sądu - nie odbiega jednak od literalnego rozumienia spornego przepisu. W skardze Strona odwołuje się do celu świadczenia oraz wskazuje na wynikające z Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych z dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. Nr 120 z 1991 r., poz. 526 i 527, dalej Konwencja o Prawach Dziecka) obowiązki państwa nakazujące kierowanie się dobrem dziecka i nakładające obowiązek jego zapewnienia, obejmujący także partycypację w kosztach utrzymania dziecka. Odnosząc się do pierwszego z zagadnień, w kontekście celu spornych w sprawie regulacji, należy się odwołać do zapisu art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. Przepis ten był już powołany w rozważaniach Sądu, a wskazuje na intencje ustawodawcy i przeznaczenie świadczenia. Ma ono pokrywać część wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Zatem z zapisu tego wynika, że adresatem świadczenia jest w pierwszej kolejności rodzina, co potwierdza uzasadnienie projektu ustawy. Wynika z niego, że "celem projektowanej ustawy jest przede wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci (...). Proponowane rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe rodzin związane z wychowywaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci (...). Świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowywaniem dzieci. (...) Istotą wprowadzanych projektowaną ustawą regulacji jest objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci, realizując tym samym podstawowy cel, tj. wsparcie ekonomiczne rodzin, w szczególności tych zagrożonych ubóstwem, oraz częściowe pokrycie wydatków rodziców lub opiekunów dzieci z tytułu wysokich kosztów ich wychowania i wykształcenia" (por. rządowy projekt ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, druk 216 z 2016 r., dostępny na stronach internetowych Sejmu RP). Zatem adresatem świadczenia jest rodzina, a także osoby, które wykonują zadania państwa w zakresie wychowania dzieci pozbawionych opieki rodzicielskiej, co z kolei wynika ze zmian legislacyjnych wprowadzonych, na mocy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, w odrębnych przepisach – ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej (Dz.U. z 2024 (Dz. U. z 2015 r. poz. 332, 1045, 1199 i 1830). Ponownie sięgając do uzasadnienia projektu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci odnotowania wymaga, że świadczenie o podobnym charakterze do wprowadzanego świadczenia wychowawczego, będzie przysługiwało rodzinom zastępczym i osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka. Świadczenie to wprowadzone zostanie do systemu wspierania rodziny i pieczy zastępczej i będzie miało formę dodatku do otrzymywanych przez rodziny zastępcze i osoby prowadzące rodzinne domy dziecka świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Dodatek ten nazwany został "dodatkiem wychowawczym" i jego wysokość wynosić będzie tyle samo ile wynosić będzie wysokość świadczenia wychowawczego. Rozwiązanie takie wynika z faktu, że rodziny zastępcze i osoby prowadzące rodzinne domy dziecka wykonują zadanie władz publicznych wynikające z art. 72 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. zapewniają opiekę dzieciom pozbawionym opieki rodzicielskiej. Pomimo tego, że opieka zapewniana przez rodziny zastępcze i osoby prowadzące rodzinne domy dziecka ma charakter rodzinny, rodziny zastępcze i osoby prowadzące rodzinne domy dziecka oczywiście nie mają, co do zasady, w przeciwieństwie do rodziców, żadnych obowiązków alimentacyjnych względem dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej" (por. rządowy projekt ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, druk 216 z 2016 r., dostępny na stronach internetowych Sejmu RP). Z tych obszernie przywołanych wyjaśnień wynikają dwa istotne dla rozpoznanej sprawy wnioski. Po pierwsze celem świadczenia wychowawczego jest wspieranie rodzin wychowujących dzieci i to do nich kierowane jest świadczenie. Nie jest zatem tak, jak wywodzi to Strona, że świadczenie winny otrzymywać wszystkie instytucje, które sprawują opiekę nad dziećmi. Opieka ta odnosi się bowiem do przypadków, gdy dzieci pozbawione opieki rodzicielskiej objęte są innym rodzajem pieczy – omówionej już we wcześniejszych rozważaniach Sądu., tj m.in. w rodzinach zastępczych, w rodzinnych domach dziecka, placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Podmioty te zostały uprawnione do otrzymywania dodatku wychowawczego na mocy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez zmianę przepisów o ustawy wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej – art. 80, art. 87 i art. 115 ust. 2a tej ustawy. Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz 924, dalej: ustawa zmieniająca z dnia 26 kwietnia 2019 r.) prawo do dodatku wychowawczego uzyskali także dyrektorzy placówki opiekuńczo-wychowawczej typu socjalizacyjnego, placówki opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, placówki opiekuńczo-wychowawczej typu specjalistyczno-terapeutycznego, regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Wszystkie te podmioty zaspokajają niezbędne potrzeby bytowe, rozwojowe, zdrowotne, edukacyjne i kulturalno-rekreacyjne dzieci- wychowanków, wykonując zadania z zakresu pieczy nad dziećmi. Nowelizacją z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz 1981, dalej: ustawa zmieniająca z dnia 17 września 2021 r.) do art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. wprowadzono pkt 5, wskazujący na uprawnienie do wnioskowania o świadczenie wychowawcze przez powołane na wstępie podmioty. Dokonując ujednolicenia sytemu wspierania rodzin i podmiotów realizujących zadania państwa wynikające z art. 72 ust. 2 Konstytucji RP ustawodawca dotychczasowe regulacje dotyczące dodatku wychowawczego włączył do ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Świadczenie te miały identyczny cel, wysokość i charakter, a zatem ich rozproszenie w odrębnych aktach prawnych nie miało uzasadnienia (por. uzasadnienie projektu ustawy zmieniającej z dnia 17 września 2021 r., druk nr 1530 z 2021 r., dostępny na stronach internetowych Sejmu RP). Zatem powoływane przez Stronę uwagi dotyczące sprzeniewierzenia się celom ustawy, w świetle przywołanych regulacji nie znajdują uzasadnienia. Ustawodawca oznaczając w samej ustawie cel przyznawanych świadczeń skorelował je z podmiotami realizującymi zadania w zakresie sprawowania pieczy nad dziećmi. W grupie tej nie ma młodzieżowych ośrodków wychowawczych. W opinii Sądu nie jest to, jak zdaje się wywodzić Skarżąca, przeoczenie, czy niedopatrzenie ustawodawcy. Opisany przebieg procesów legislacyjnych dowodzi, że uprawnienie do świadczeń jest adresowane do podmiotów realizujących zadania państwa wynikające z art. 72 ust. 2 Konstytucji RP. Zakres działalności Skarżącej nie realizuje tożsamych tych zadań. Zatem także wykładnia funkcjonalna dowodzi prawidłowości przyjętego przez organ stanowiska. W pierwszej kolejności odnotowania wymaga, że ustawodawca poza wskazaniem w art. 4 ust. 2 pkt 5 u.p.p.w.d. adresatów świadczenia dookreślił, że chodzi o podmioty, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, 742, 743 i 858, dalej ustawa o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej). Nie chodzi zatem o jakikolwiek inne placówki, nawet jeśli w ramach swoich zadań wykonują te z zakresu opieki i wychowania, ale o podmioty realizujące zadania z zakresu pieczy nad dzieckiem. Skarżąca nie mieści się w tej grupie, co jest bezsporne. Nie realizuje zadań wynikających z powołanej ustawy. Zgodnie z art. 112 § 1 k.r.o. obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem: 1) umieszczonym w pieczy zastępczej, jego wychowania i reprezentowania w tych sprawach, a w szczególności w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka albo kierującego placówką opiekuńczo-wychowawczą, regionalną placówką opiekuńczo-terapeutyczną lub interwencyjnym ośrodkiem preadopcyjnym; 2) pozbawionym opieki i wychowania rodziców umieszczonym w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej, jego wychowania i reprezentowania w tych sprawach, a w szczególności w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do kierującego odpowiednio zakładem opiekuńczo-leczniczym, zakładem pielęgnacyjno-opiekuńczym lub zakładem rehabilitacji leczniczej. Pozostałe obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców dziecka (§ 1). Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli sąd opiekuńczy postanowił inaczej (§ 2). W ustawie o wychowaniu i pieczy zastępczej wskazano, że piecza zastępcza powstaje w przypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców (art. 32 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej). Jest ona konsekwencją ograniczenia (ingerencji) we władzę rodzicielską (art. 109 § 2 pkt 5 k.r.o.). Służy ona tymczasowemu zastąpieniu rodziców w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem i ma umożliwić przede wszystkim powrót dziecka do rodziny (art. 33 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej). Zgodnie z art. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej wspieranie rodziny przeżywającej trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych to zespół planowych działań mających na celu przywrócenie rodzinie zdolności do wypełniania tych funkcji (ust. 1). System pieczy zastępczej to zespół osób, instytucji i działań mających na celu zapewnienie czasowej opieki i wychowania dzieciom w przypadkach niemożności sprawowania opieki i wychowania przez rodziców (ust. 2). Jednostkami organizacyjnymi wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej są jednostki organizacyjne jednostek samorządu terytorialnego wykonujące zadania w zakresie wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, placówki wsparcia dziennego, organizatorzy rodzinnej pieczy zastępczej, placówki opiekuńczo-wychowawcze, regionalne placówki opiekuńczo-terapeutyczne, interwencyjne ośrodki preadopcyjne, ośrodki adopcyjne oraz podmioty, którym zlecono realizację zadań z zakresu wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej (ust. 3). Odnosząc ten zakres kompetencji do podstaw działania i zadań Skarżącej jasno widać, że nie realizuje ona zadań, o których mowa w powołanych przepisach. Odmienne są jej podstawy funkcjonowania, cele, zasady finansowania i zakres opieki sprawowanej nad podopiecznymi. Zgodnie z art. 6 i art. 7 pkt 10 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich (Dz.U. z 2024 r., poz. 978, dalej ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich) wobec nieletniego mogą być stosowane środki wychowawcze, środek leczniczy oraz środek poprawczy. Wobec nieletniego kara może być orzeczona tylko w przypadkach określonych w ustawie, jeżeli inne środki nie są w stanie zapewnić resocjalizacji nieletniego (art. 6). Środkiem wychowawczym jest umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym (art. 7 pkt 10). Przepis art. 89 ww. ustawy stanowi, że młodzieżowe ośrodki wychowawcze, okręgowe ośrodki wychowawcze, zakłady lecznicze, zakłady poprawcze oraz schroniska dla nieletnich zapewniają możliwość indywidualnego oddziaływania na nieletnich odpowiednio do ich osobowości i potrzeb (ust. 1) Młodzieżowe ośrodki wychowawcze, okręgowe ośrodki wychowawcze, zakłady poprawcze i schroniska dla nieletnich zapewniają w szczególności nauczanie ogólnokształcące lub zawodowe, działalność kulturalno-oświatową i sportową, dostęp do świadczeń zdrowotnych oraz przygotowują nieletnich do samodzielnego funkcjonowania w życiu dorosłym zgodnie z obowiązującymi normami społecznymi i prawnymi (ust. 2). Zgodnie zaś z art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2024 r., poz. 737, dalej: ustawy Prawo oświatowe) placówki te tworzą system oświaty i są finansowane zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy o finansowaniu oświaty. Art. 123 ustawy Prawo oświatowe zawiera delegację dla ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do określenia, w drodze rozporządzenia, m.in. rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, o których mowa w art. 2 pkt 3, 7 i 8, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach, a w przypadku młodzieżowych ośrodków wychowawczych - także warunków i trybu udzielania wychowankom urlopów i przepustek, warunków pobytu nieletnich matek i ich dzieci w tych ośrodkach oraz sposobu dokumentowania pobytu nieletnich matek i ich dzieci w tych ośrodkach, oraz może określić wysokość i zasady odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach. Na tej podstawie Minister Edukacji i Nauki wydał w dniu 30 marca 2023 r. rozporządzanie w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty (Dz.U. z 2023 r., poz. 651, dalej: rozporządzenie). Zgodnie z § 10 tego aktu młodzieżowe ośrodki wychowawcze są prowadzone dla dzieci i młodzieży: 1) niedostosowanych społecznie, wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy, wychowania, pomocy psychologiczno-pedagogicznej i resocjalizacji - jako młodzieżowe ośrodki wychowawcze o charakterze resocjalizacyjno-wychowawczym; 2) niedostosowanych społecznie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim lub z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym, wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy, wychowania, pomocy psychologiczno-pedagogicznej i resocjalizacji - jako młodzieżowe ośrodki wychowawcze o charakterze resocjalizacyjno-rewalidacyjnym. Zgodnie z § 11 rozporządzenia do zadań młodzieżowego ośrodka wychowawczego należy eliminowanie przejawów niedostosowania społecznego i przygotowanie wychowanków do samodzielnego, odpowiedzialnego i zgodnego z obowiązującymi normami społecznymi i prawnymi życia po opuszczeniu młodzieżowego ośrodka wychowawczego (ust. 1) W statucie młodzieżowego ośrodka wychowawczego można wskazać szczególne obszary oddziaływań resocjalizacyjnych, terapeutycznych, wychowawczych lub opiekuńczych kierowanych do wychowanków z określonymi problemami wychowawczymi (ust. 2). Z dalszych zapisów rozporządzenia wynikają zasady udzielania wychowankowi urlopu, przepustek, sposoby realizacji zadań przez młodzieżowe ośrodki wychowawcze, wskazanie, że ośrodek zapewnia wychowankom całodobową opiekę, pokoje oraz zawarte są regulacje dotyczące kontaktów z osobami spoza ośrodka i oceny zasadności dalszego pobytu w ośrodku. Stosownie do art. 174 ustawy Prawo oświatowe o niepublicznych placówek, o których mowa w art. 2 pkt 7 i 8, stosuje się przepisy wydane na podstawie art. 123 ust. 1 pkt 1, z wyjątkiem przepisów określających wysokość i zasady odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (ust. 1). Niepubliczne młodzieżowe ośrodki wychowawcze mogą pobierać opłaty wyłącznie za wyżywienie wychowanków w ośrodku w wysokości kosztów surowca przeznaczonego na wyżywienie (ust. 2). W przypadku, o którym mowa w ust. 2, do opłat nie wlicza się wynagrodzeń pracowników i składek naliczanych od tych wynagrodzeń oraz kosztów utrzymania stołówki (ust. 3). Organ prowadzący młodzieżowy ośrodek wychowawczy może zwolnić rodziców z całości lub części opłat, o których mowa w ust. 1 Organ prowadzący może upoważnić do udzielania zwolnień dyrektora młodzieżowego ośrodka wychowawczego (ust. 4). Do niepublicznych placówek, o których mowa w art. 2 pkt 7, stosuje się także odpowiednio przepisy art. 127 ust. 1 i 4 oraz przepisy wydane na podstawie art. 127 ust. 19 oraz ust. 20 (ust. 5). Zgodnie zaś z art. 29 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz.U. z 2024 r., poz. 754 ze zm,, dalej ustawa o finansowaniu zadań oświatowych) niepubliczne placówki, o których mowa w art. 2 pkt 7 i pkt 8 ustawy - Prawo oświatowe, otrzymują na każdego wychowanka dotację z budżetu powiatu w wysokości równej przewidzianej kwocie potrzeb oświatowych na takiego wychowanka dla powiatu (ust. 1). Wysokość dotacji, o której mowa w ust. 1, dla niepublicznych placówek zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania, będących domami wczasów dziecięcych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 123 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo oświatowe, jest ustalana jako iloczyn przewidzianej kwoty potrzeb oświatowych na takiego wychowanka dla powiatu oraz liczby dni pobytu tego wychowanka w tej placówce pomniejszonej o jeden dzień i podzielonej przez liczbę dni w roku budżetowym.(ust. 2). Niepubliczne młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii i specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze, posiadające w swoich strukturach szkołę, a w przypadku specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych - także przedszkole lub szkołę podstawową, w której zorganizowano oddział przedszkolny, otrzymują, niezależnie od dotacji, o której mowa w ust. 1, na każdego ucznia tej szkoły, tego przedszkola lub tego oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej dotację z budżetu powiatu w wysokości, o której mowa w art. 17 ust. 5, art. 19 ust. 5 lub art. 26 ust. 1 (ust. 3). Z obszernie powołanych regulacji prawnych, odnoszących się do podstaw funkcjonowania Skarżącej, celów jakie ma ustawowo realizować oraz zasad finansowania, bezsprzecznie wynika, że jest zupełnie inną jednostką niż podmioty wskazane w art. 4 ust. 2 pkt 5 u.p.p.w.d. M., wbrew zarzutom skargi, nie pełni pieczy bieżącej, ale realizuje zadania określone w powołanych przepisach, jest ośrodkiem nastawionym na resocjalizację nieletnich. Piecza zastępcza jest zaś ustanawiana w przypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców, a więc w sytuacji gdy samodzielnie nie mogą oni sprawować tych atrybutów władzy rodzicielskiej. Należy ona do ograniczeń szczególnie głęboko sięgających w sferę uprawnień rodziców. Zgodnie z art. 112¹ § 1 k.r.o. rodzinom zastępczym i placówkom wymienionym w tym przepisie przekazany został obowiązek i prawo wychowania dziecka, sprawowania bieżącej pieczy nad nim oraz reprezentowania go w tych sprawach, szczególnie w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb. Takich obowiązków i uprawnień nie realizują młodzieżowe ośrodki wychowawcze, także niepubliczne. Ich działalność jest finansowana z dotacji budżetowych, te zaś pokrywają nie tylko sam pobyt dziecka, jego edukację ale inne potrzeby związane z zaspokojeniem potrzeb przebywających w ośrodku wychowanków. Pobyt dziecka w placówkach tego typu nie jest związany z ograniczeniem władzy rodzicielskiej ale potrzebą resocjalizacji. Co więcej rodzice nie zawsze są zwolnieni od ponoszenia opłat związanych z pobytem dziecka w tej placówce, o czym stanowi art. 174 ustawy Prawo oświatowe – ośrodki mogą pobierać opłaty za wyżywienie wychowanków w ośrodku w wysokości kosztów surowca przeznaczonego na wyżywienie, co zresztą miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie z przedłożoną na wezwanie Sądu dokumentacją Skarżąca takie opłaty ustaliła. Nadto małoletnia korzystała z wyjazdów do domu w okresie ferii, świąt, wyjazdów okolicznościowych. Odnotowania wymaga, że prawo do świadczenia wychowawczego przyznano za ten sam okres matce dziecka, a jego uchylenie było związane z brakiem wykazania kosztów ponoszonych na dziecko. Mając na uwadze zasady finansowania działalności młodzieżowych ośrodków wychowawczych, możliwości pokrywania niektórych wydatków przez rodziców dziecka, należy wskazać, że potrzeby dziecka, także te dodatkowe, a wynikające z obowiązków nakładanych na młodzieżowe ośrodki wychowawcze są realizowane w ramach przyznanych dotacji budżetowych. Jednostki te (publiczne, czy niepubliczne) otrzymują z budżetu państwa środki na realizację zadań (dotacje i subwencje), w tym nie tylko na edukację, resocjalizację ale i utrzymanie wychowanków. W dotacji uwzględnia się zadania poszczególnych podmiotów i zakres ich finansowania. W opinii Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy brak podstaw do odstąpienia od wykładni językowej, także dalsze reguły interpretacyjne nie doprowadziły do odmiennych rezultatów. Zakres podmiotowy uregulowań ustawowych jest jasny, kompletny i spójny, także systemowo (zarówno wewnętrznie – art. 2 pkt 8 i art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.), jak i zewnętrznie – powołane już ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej jak i kodeks rodzinny, ustawa prawo oświatowe i wydane na jej podstawie przepisy i zasady finansowania. Innych wniosków, wbrew poglądom Skarżącej, nie można wywodzić z powołanych w skardze przepisów Konstytucji i Konwencji o Prawach Dziecka. Przepisy art. 72 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP stanowią, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją (ust. 1). Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych (ust. 2). Umieszczenie małoletniego w młodzieżowym ośrodku wychowawczym nie jest równoznaczne z pozbawieniem opieki rodzicielskiej, jak wskazano pobyt w ośrodku stanowi środek wychowawczy. Niezależnie od tego realizując wskazane w ustawie cele młodzieżowe ośrodki wychowawcze (publiczne, czy niepubliczne), jak już wskazano są finansowane ze środków publicznych i zaspokajają nie tylko potrzeby edukacyjne, czy resocjalizacyjne ale także zapewniają utrzymanie wychowanków i zaspokajanie potrzeb wynikających z ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Przyznawana w tym zakresie dotacja winna uwzględniać zadania poszczególnych podmiotów i zakres ich finansowania. Tym samym wypełnione są wymogi i zadania wskazane w przywołanych przepisach Konstytucji. Podobna ocena i argumentacja dotyczy zarzutów naruszenia art. 20 ust. 1 i art. 27 ust. 3 Konwencji o Prawach Dziecka. Przepisy te stanowią, że: dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa (art. 20 ust. 1). Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań (art. 27 ust. 3). Przedstawiona argumentacja dowodzi, że wbrew zarzutom skargi, cele te są realizowane, a państwo wspiera i finansuje pobyt małoletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych zaspokajając niezbędne, wynikające z ustaw, potrzeby. W uzasadnionych przypadkach, wówczas, gdy ośrodek nie zapewnia całodobowego utrzymania o świadczenie wychowawcze mogą ubiegać się rodzice. Brak także podstaw do formułowania zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (ust.1). Jak słusznie dostrzeżono w skardze naruszenie zasady równości może mieć miejsce wyłącznie, gdy odnosi się do podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej, w rozpoznanym przypadku takiej rozbieżności Sąd nie dostrzega. W rozważaniach Sąd wskazał na różnice pomiędzy podmiotami uprawnionymi do świadczeń, a Skarżącą. Nie ma również podstaw do przyjmowania, że ustawodawca różnicuje dzieci. Jak wskazano świadczenia są przyznawane rodzinom wychowującym dzieci i są związane ze zwiększonymi wydatkami z tego tytułu. Jeśli takie wydatki nie są ponoszone lub finansowane są z budżetu państwa nie ma podstaw do wypłaty świadczenia, o czym przekonuje zapis art. 8 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 8 u.p.p.w.d. Przywołane w skardze wyroki, jak dostrzega sama Skarżąca, dotyczą odmiennych okoliczności faktycznych i prawnych, zatem przedstawiona w nich wykładnia nie może być odnoszona na grunt rozpoznanej sprawy. Końcowo odnosząc się do zarzutów procesowych należy przyznać rację Stronie, istotnie zaskarżona decyzja budzi zastrzeżenia z puntu widzenia wymogów wskazanych w art. 107 § 3 k.p.a., jednak samo rozstrzygnięcie odpowiada prawu, co więcej jej sformułowanie umożliwiło Skarżącej wywiedzenie skargi. Dostrzeżony przez Stronę fakt zmiany wykładni prawa przez organ nie może stanowić podstawy do uchylenia decyzji jeśli następował w prawem przewidzianej formie. W rozpoznawanej sprawie organ zachował właściwy tryb, a decyzja stwierdzająca nieważność poprzednio wydanego rozstrzygnięcia nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Dostrzegając zatem podnoszone w skardze uchybienia w zakresie przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 107 § 3, art. 7 i art. 8 k.p.a., brak podstaw do uznania, że wpływają one na wynik sprawy, a tylko takie ustalenie może stanowić podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji. Co do naruszenia przepisu art. 7a k.p.a., to w opinii Sądu, nie mógł być on w sprawie zastosowany, bo choć organ miał kłopot z wykładnią prawa, to przeprowadzona analiza przepisów nie wskazuje na wątpliwości opisane w tym przepisie. Reasumując należy stwierdzić, że wykładnia spornych w sprawie przepisów nie daje podstaw do uznania, że Skarżąca mieści się w grupie podmiotów uprawnionych do świadczeń wychowawczych, zakres podmiotowy uregulowań ustawowych jest jasny, kompletny i spójny, także systemowo. Uznając zatem, że zaskarżony akt nie narusza przepisów prawa procesowego, jak i prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w całości.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło