IV SA/Wr 466/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA – Tadeusz Kuczyński Sędzia NSA – Mirosława Rozbicka-Ostrowska Protokolant Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 3 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. ([...]) na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 39 ust. 1, 2 i art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), zwanej dalej ustawą, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 135, poz. 950), uchwały Ner XI/371/99 Rady miejskiej Wrocławia z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie jednostki budżetowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (Biuletyn Urzędowy Rady Miejskiej Wrocławia nr 7, poz. 328), art. 108 k.p.a. oraz upoważnienia Nr 29/II/JO/07 Prezydenta Wrocławia z dnia 23 kwietnia 2007 r. po rozpatrzeniu wniosków z dnia 8 kwietnia 2008 r. i 11 kwietnia 2008 r., Kierownik Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. odmówiła S. C. przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na bieżące i zaległe opłaty mieszkaniowe, spłatę zaciągniętego kredytu, opłatę alimentów i kieszonkowego dla syna oraz zakup roweru. W uzasadnieniu podano, że w dniu 8 kwietnia 2008 r. S. C. wniósł o udzielenie pomocy finansowej na bieżące i zaległe opłaty mieszkaniowe, spłatę zaciągniętego kredytu, opłatę alimentów kieszonkowego dla syna oraz zakup roweru. Na podstawie czynności wyjaśniających prowadzonych przez organ pierwszej instancji ustalono, że wnioskujący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zgodnie z oświadczeniem wnioskującego utrzymuje on stały kontakt ze swoją matką, J.C., która w 2006 r. osiągnęła dochód z prowadzonej działalności gospodarczej oraz otrzymuje emeryturę. Raz w tygodniu otrzymuje on u niej obiad. Ustalono też, że S. C. osiągnął w marcu 2008 r. dochód ze stosunku pracy w wysokości 566,43 zł, oraz z zasiłku okresowego z pomocy społecznej w wysokości 306 zł. Mając powyższe na uwadze organ odmówił wnioskodawcy przyznania zasiłku celowego specjalnego zasiłku celowego, uzasadniając rozstrzygniecie przekroczeniem kryterium dochodowego oraz niewystępowaniem niezbędnej potrzeby życiowej, ze względu na którą można przyznać specjalny zasiłek celowy. Po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze – decyzją z dnia [...] r. (Nr [...]) - utrzymało w mocy pierwszoinstanycjne rozstrzygnięcie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. oraz podkreślając, że wnioskujący przekroczył kryterium dochodowe warunkujące przyznanie zasiłku celowego na zasadach ogólnych, wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej kwotę 477 zł oraz nie wykazał specjalnej potrzeby życiowej warunkującej przyznanie specjalnego zasiłku celowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. C. zwrócił się o uchylenie tej decyzji, wskazując, że zarówno organ pierwszej instancji, jak i Kolegium błędnie ustaliły stan faktyczny sprawy. Podniósł, że postępowanie zakończone wydaniem decyzji z dnia [...] r. dotyczyło nie tylko wniosków Skarżącego z kwietnia 2008 r., ale także jego wniosku złożonego w grudniu 2007 r. W tej sytuacji, zdaniem Skarżącego, organy rozpatrujące sprawę powinny wziąć pod uwagę jego dochody osiągnięte w miesiącu poprzedzającym grudzień 2007 r., a nie te, które uzyskał w marcu 2008 r., a także winny odliczyć od ustalonego dochodu kwotę alimentów świadczonych przez Skarżącego na rzecz syna. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało w całości stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 3 grudnia 2008 r. Skarżący dodatkowo zakwestionował wliczanie do jego dochodów kwoty przyznanego zasiłku okresowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z jej art. 39 pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego. Według powyższego przepisu prawa w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza że zawarte w powyższym przepisie prawa wyliczenie nie ma charakteru zamkniętego. Kryteria natomiast uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w przepisie art. 8 ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe. Pomoc społeczna nie została tym samym oparta na zasadzie powszechności. Przepis art. 2 ust. 1 omawianej ustawy jednocześnie stanowi, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Z przepisu tego wynika kolejne ograniczenie zakresu działania organów pomocy społecznej – mają one jedynie pomagać w działaniu osób zmierzających do poprawy swej sytuacji życiowej, a nie gwarantować źródła utrzymania (art. 2 ust. 1 ustawy). Należy dodać, że w myśl art. 3 ust. 4 ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Inaczej mówiąc, możliwe do spełnienia jest tylko to, na co pozwalają środki w chwili załatwienia sprawy. Oczywiście nie wyklucza to wniesienia ponownego wniosku o zasiłek, jeśli tylko zostaną spełnione przez ustawodawcę ustawowe przesłanki do jej otrzymania, a ośrodek pomocy społecznej będzie dysponował środkami, o jakich traktuje przytoczona norma prawna. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja znajduje oparcie w obowiązujących przepisach prawa oraz w prawidłowo ustalonym i zbadanym stanie faktycznym sprawy. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. W świetle powyższego nie jest zasadne twierdzenie skarżącego, że organ nieprawidłowo wliczył do jego dochodu zasiłek okresowy. Przewidziane w ustawie o pomocy społecznej formy pomocy nie mogą służyć wyręczaniu osób w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, a jedynie mają stanowić pomoc w jej przezwyciężeniu. Ponadto organy pomocy społecznej nie są zobowiązane do pełnego zaspokojenia wszystkich potrzeb wnioskodawców. Dlatego nie mogą oni oczekiwać, że zostanie im przyznana pomoc w kwotach pokrywających całość kosztów utrzymania. Stąd też po rozpatrzeniu odwołania S. C. Kolegium prawidłowo stwierdziło, że w jego sytuacji nie istniała konieczność przyznania zasiłku celowego. Jak wynika z treści decyzji oraz akt administracyjnych, że Skarżący od dłuższego czasu jest podopiecznym Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej nr [...] MOPS we W. i korzysta ze wsparcia w różnych formach. Na cele wskazane we wnioskach z grudnia 2007 r. i z kwietnia 2008 r. została już S. C. udzielona pomoc innymi decyzjami. Ponadto, ze względu na przekroczone kryterium dochodowe, wykluczone było przyznanie Skarżącemu zasiłku celowego na zasadach ogólnych. Rozpoznając wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku celowego, organy musiały mieć na względzie nie tylko interes wnioskodawcy, lecz także interesy innych osób będących: w trudnej sytuacji materialnej, często pozbawionych jakichkolwiek źródeł utrzymania. Miało to znaczenie tym bardziej, że specjalny zasiłek celowy może być przyznany w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, wskazujących na to, że wnioskowana pomoc jest niezbędna dla zaspokojenia potrzeb życiowych oraz uzasadniona nietypowymi okolicznościami. Z materiałów zgromadzonych w aktach sprawy wynikało natomiast, że S. C. w 2008 r., w okresie od stycznia do kwietnia, uzyskiwał świadczenia pieniężne z pomocy społecznej w następujących kwotach: 275 zł w styczniu, 250 zł i 306 zł w marcu oraz 200 zł i 250 zł w kwietniu. Ponadto Skarżący legitymuje się lekkim stopniem niepełnosprawności i - w opinii Kolegium - mógłby rozważyć możliwość podjęcia pracy w większym wymiarze czasu pracy tak, aby we własnym zakresie rozwiązywać swoje problemy życiowe. Wydając decyzję, będącą obecnie przedmiotem skargi, organ oparł się także na art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz zależeć od sytuacji osobistej i dochodowej osoby i rodziny ubiegającej się o pomoc. Natomiast potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Kolegium miało na względzie, że w świetle tych przepisów, w orzecznictwie przyjmuje się, iż nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej uiszczenie zaległych opłat za mieszkanie, konieczność spłaty kredytu, zakup roweru oraz finansowanie alimentów i kieszonkowego dla dziecka (m. in. wyroki NSA z dnia 28 maja 1999 r., l SA 141/99 oraz z dnia 18 lutego 1998 r. SA 1174/97). Utrzymując w mocy decyzję z dnia 30 kwietnia 2008 r., organ wykazał, że miał na uwadze przede wszystkim to, że celem pomocy społecznej jest m. in. doprowadzenie - w miarę możliwości - do uczestnictwa jednostki w życiu społecznym i odzyskanie jej życiowej niezależności. Rozpatrując powyższą sprawę Sąd podkreśla, że zasiłek celowy oraz specjalny zasiłek celowy służą zaspokojeniu niezbędnej potrzeby życiowej. Przez pojęcie "niezbędna potrzeba życiowa" należy rozumieć potrzebę aktualną, czyli istniejącą w danym momencie i wymagającą jak najszybszego zaspokojenia. Jeżeli zatem wniosek o zasiłek celowy został złożony w grudniu 2007 r., to, zdaniem Kolegium, nie można było przy rozpatrywaniu sprawy nie uwzględnić faktu, że od grudnia 2007 r. sytuacja materialna S. C. uległa zmianie (jego dochody wzrosły) i należało wziąć pod uwagę wysokość dochodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Odnośnie do kwestii alimentów zapłaconych przez S. C., uznać należało, że kwoty tych alimentów nie podlegają odliczeniu od dochodów Skarżącego, gdyż kwestia jego ojcostwa nie została prawnie uregulowana. W świetle powyższego uznać należy, że wydane w sprawie decyzje w niczym nie naruszają przepisów prawa materialnego będącego podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Skargę zatem należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).