IV SA/Wr 479/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant: Karolina Sdzuj, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 7 czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn. Skarżący wniósł o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym A. K. (dalej A.K.), tj. córką swojej zmarłej szwagierki. Wydaną z upoważnienia Wójta Gminy D. decyzją odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Powyższe uzasadniono tym, że skarżący nie należy do kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazanego w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej: u.ś.r.). W odwołaniu skarżący podniósł, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawną A.K. i tej przyczyny nie może podjąć pracy zarobkowej. Zaznaczył, że opiekował się szwagierką, której stan zdrowia nie pozwalał na samodzielną egzystencję, a co dopiero na opiekę nad niepełnosprawną córką. Podniósł, że po śmierci szwagierki przejął całkowitą opiekę nad jej córką, stając się jej opiekunem prawnym. Dodał, że ojciec niepełnosprawnej jest osobą nieznaną, a rodzeństwo zrzekło się do niej praw. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Odwołując się do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz regulacji art 128 i art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego uznało, że na skarżącym nie ciąży względem A.K. obowiązek alimentacyjny, a co za tym idzie, nie należy on do kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Dostrzegło, że skarżący nie jest jej krewnym w linii prostej, czy też rodzeństwem (matka A.K. była jego szwagierką). Orzekło końcowo, że w tej sytuacji niemożliwym jest przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż takie rozstrzygnięcie naruszałoby rażąco art. 17 ust. 1 u.ś.r. W skardze, uzupełnionej pismem procesowym, skarżący informował, że jest ustanowionym przez sąd opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej A.K. (urodzonej w 1993 r.), jak i jej opiekunem faktycznym oraz że - jako takiemu - należy się mu świadczenie pielęgnacyjne. Stwierdził, że wydane w sprawie decyzje są dla niego niesprawiedliwe i krzywdzące. W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej odrzucenie, ew. oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga okazała się nieuzasadniona. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że nie wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. Materialnoprawną podstawę skarżonego orzeczenia stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. traktujący, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji). Istota sporu dotyczy kwestii, czy skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną A.K. (córką swojej zmarłej szwagierki). W ocenie Sądu, w sprawie prawidłowo przyjęto, że skarżący nie spełnia podstawowej przesłanki pozwalającej na przyznanie mu wnioskowanego świadczenia. Ustalono niewątpliwie bowiem, że na skarżącym, jako opiekunie prawnym osoby wymagającej opieki, nie spoczywa obowiązek alimentacyjny, przez co nie spełnia on wymogu, jaki w tym względzie wynika z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W powołanym przepisie ustawodawca wprost uzależnił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy na osobie, która o to świadczenie się ubiega, ciąży obowiązek alimentacyjny przewidziany przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 - dalej: K.r.o.). Regulacja ta wyraźnie więc ogranicza krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną wyłącznie do osób zobowiązanych do alimentacji. Z tych względów, dokonując wykładni omawianego przepisu, należy odwołać się do unormowań K.r.o. w części dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Wskazać zatem trzeba, że legalną definicję obowiązku alimentacyjnego zawiera art. 128 K.r.o., zgodnie z którym obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Jak stanowi przy tym art. 617 § 1 K.r.o., krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się wstępnych (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd.) oraz zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki itd.). Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 K.r.o.). Stosownie do art. 27 K.r.o., obowiązek alimentacyjny spoczywa także na obu małżonkach, którzy zobowiązani są - każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych - przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Obowiązek alimentacyjny jednego małżonka wobec drugiego wyprzedza przy tym obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka (art. 130 K.r.o.). Mając na uwadze przywołane regulacje K.r.o. uznać należy, że obowiązkiem alimentacyjnym ustawodawca obciąża małżonków, a także krewnych w linii prostej i rodzeństwo. Co za tym idzie, dalsi niż rodzeństwo krewni w linii bocznej, jak i osoby niespokrewnione, nie są objęci obowiązkiem alimentacyjnym, a w konsekwencji nie mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. W orzecznictwie sądów administracyjnych obecnie jednolicie już się przyjmuje, że osoba, która nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, nie może skutecznie ubiegać się oświadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i to bez względu na to, czy faktycznie taką opiekę sprawuje (por. wyroki NSA z 25 stycznia 2021 r., I OSK 2091/20 i z 22 lutego 2021 r., I OSK 2505/20 - wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Dodatkowo zauważenia wymaga, że przepisy będące podstawą przyznania analizowanego świadczenia były przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z 15 listopada 2006 r., P 23/05 (OTK Seria A 2006 Nr 10, poz. 151), jak i w wyrokach z 18 lipca 2008 r., P 27/07 (OTK Seria A 2008 Nr 6, poz. 107) oraz z 22 lipca 2008 r., P 41/07 (OTK Seria A 2008 Nr 6, poz. 109), Trybunał nie zakwestionował - jako niekonstytucyjnego - wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Celem regulacji jest, aby osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. W kontrolowanej sprawie bezsporne pozostaje i nie budzi wątpliwości Sądu, że skarżący opiekuje się córką swojej zmarłej szwagierki, nie zaliczając się tym samym ani do krewnych w linii prostej, ani do rodzeństwa tej osoby. Skarżący nie wchodzi wobec tego do określonego przepisami K.r.o. kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec A.K. Z tego też powodu - w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A.K. Zasadnie tym samym zaskarżoną decyzją odmówiono mu tego świadczenia. Skoro skarżący nie jest objęty zakresem podmiotowym prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może odnieść zamierzonego skutku pozaprawna argumentacja, jaka przedstawiona została w uzasadnieniu skargi. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy pozostaje zatem to, że pozostaje on opiekunem prawnym i faktycznym osoby wymagającej opieki, jak i to, że sprawowanie przez niego opieki stanowi realizację jego zobowiązań rodzinnych. W tym stanie sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), jak w sentencji wyroku.