IV SA/Wr 480/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Protokolant: Referent Agnieszka Zych-Zaborska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 marca 2025 r. sprawy ze skargi W. sp. z o.o. z/s we W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 1 lipca 2024 r. nr SKO 4700.1.2024 w przedmiocie uchylenia postanowienia w sprawie odmowy wykreślenia budynku mieszkalnego z Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Wrocławia oddala skargę w całości. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn. Działając z upoważnienia Prezydenta Wrocławia - postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2024 r. - Dyrektor Wydziału Architektury i Zabytków Urzędu Miejskiego Wrocławia (dalej: organ pierwszej instancji) odmówił wykreślenia budynku mieszkalnego, zlokalizowanego we W. przy "ul. [...]", w granicach działki nr [...]/[...], [...]-[...], obręb S., z Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Wrocławia. Po rozpatrzeniu zażalenia W. Sp. z o.o. z siedzibą we W. (dalej: spółka, strona, skarżąca), Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO, Kolegium) - postanowieniem z 1 lipca 2024 r. - uchyliło w całości postanowienie organu pierwszej instancji. Uzasadniało, że wykreślenie nieruchomości z gminnej ewidencji zabytków następuje w formie czynności materialno-technicznej, na którą przysługuje możliwość wniesienia skargi, stosownie do art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024, poz. 935 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). Dowodziło, że w zakresie wykreślenia obiektu budowlanego z gminnej ewidencji zabytków nie znajdą zastosowania przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. - dalej: k.p.a.) i że wobec czego brak było podstaw prawnych do wydania przez organ pierwszej instancji postanowienia w przedmiocie odmowy wykreślenia budynku z gminnej ewidencji budynków. W konsekwencji Kolegium nałożyło na ten organ obowiązek rozpoznania podania strony na zasadach i w trybie określonym w ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r., poz. 840 ze zm. - dalej: u.o.z.o.z.). W skardze spółka wniosła o uchylenie postanowienia SKO. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: : - art. 7, art. 77, art. 78, art. 80 oraz art. 15 k.p.a., polegające na nierozpoznaniu merytorycznym zażalenia na postanowienie organu pierwszej instancji (w zakresie zarzutów, wniosków, żądań, istoty sprawy), co skutkowało naruszeniem zasady dwuinstancyjności; - art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, polegające na nieuwzględnieniu zasady proporcjonalności pomiędzy ochroną interesu społecznego a uzasadnioną ochroną interesu spółki oraz ograniczeniu prawa własności spółki przez dokonanie bez wnikliwej analizy i uzasadnienia ustalenia, że sporny budynek posiada wartość historyczną i architektoniczną, wystarczającą do wpisania go do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Wrocławia; - art. 3 pkt 1 i pkt 2 u.o.z.o.z., poprzez dokonanie błędnej kwalifikacji budynku i ustalenie, że sporny budynek posiada wartość historyczną i architektoniczną, która zasługiwałaby na ochronę w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, podczas gdy organ nie wykazał, że budynek ten posiada aktualnie taką wartość historyczną i architektoniczną. Spółka wniosła o uchylenie w całości postanowienia, zobowiązanie organu do rozpoznania jej zażalenia, zasądzenie kosztów i rozpoznanie skargi na rozprawie. Skarżąca obszernie uzasadniła swoje stanowisko w sprawie. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga okazała się nieuzasadniona. Stosownie do art. 22 ust. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (u.o.z.o.z.), wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Przepis ust. 5 normuje zaś, że w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru; 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków; 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Powołany przepis w zakresie ujętym w art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy stanowi zatem możliwość wyznaczenia przez organ gminny zabytku nieruchomego przewidzianego do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków, jednakże nakazuje po pierwsze ustalenie, że dany obiekt jest zabytkiem, a po drugie dokonanie tego uzależnia od porozumienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r., poz. 56 - dalej: rozporządzenie) określa sposób prowadzenia rejestru zabytków, krajowej ewidencji zabytków, wojewódzkich ewidencji zabytków, gminnych ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (§ 1). Zgodnie z § 18 ust. 1 rozporządzenia wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków lub znajdującego się w wojewódzkiej ewidencji zabytków do gminnej ewidencji zabytków po zweryfikowaniu, że dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi odpowiednio w decyzji o wpisie zabytku do rejestru lub w karcie ewidencyjnej zabytku. Z kolei w myśl § 18b ust. 1 rozporządzenia o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku, o zamiarze wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości, która przestała być zabytkiem. Prawidłowo przyjął organ drugiej instancji, że włączenie zabytku do gminnej ewidencji zabytków (podobnie wyłączenie z tej ewidencji) jest czynnością materialno-techniczną (patrz wyrok tutejszego Sądu z 29 maja 2024 r., IV SA/Wr 793/23; dostępny: CBOSA) oraz że w tym zakresie nie znajdą zastosowania przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Czynność ta nie przybiera formy decyzji czy też postanowienia. Czynność polegająca na ujęciu zabytków w gminnej ewidencji stanowi czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, wobec czego zastosowanie znajduje tu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa /.../. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2022 r. (II OZ 610/22; dostępny: CBOSA) wskazano, że włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, na podstawie art. 22 ust. 5 u.o.z.o.z., jest czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Czynność ta ma charakter zewnętrzny i jest działaniem jednostronnym będącym elementem władczych działań administracji publicznej. W świetle powyższego, w sprawie brak było podstaw do załatwienia żądania spółki w formie postanowienie. W konsekwencji skarżone zażaleniem postanowienie organu pierwszej instancji należało uchylić w całości z przyczyn proceduralnych bez oceny jego wartości merytorycznej. Powyższe stanowi o niezasadności zarzutów skargi. Sąd zauważa, że czynność odmowy wykreślenia z gminnej ewidencji zabytków spornego budynku podlegała ocenie Sądu w odrębnym postępowaniu. Wyrokiem z 19 lutego 2024 r. (IV SA/Wr 489/24) tutejszy Sąd orzekł o bezskuteczności czynności Prezydenta Wrocławia w przedmiocie odmowy wyłączenia z GEZ budynku mieszkalnego zlokalizowanego przy "ul. [...]" we W. na działce nr [...]/[...], [...]-[...], obręb S. Mając powyższe na względzie skargę oddalono na zasadzie art. 151 p.p.s.a.