IV SA/Wr 487/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędziowie Sędzia WSA Marcin Miemiec Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant Robert Hubacz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 października 2006r. przy udziale sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka uchyla decyzję I i II instancji. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta W. przez Specjalistę Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. , na podstawie art. 1, art. 3, art. 4, art. 5, art. 8, art. 12, art. 14, art. 20 ust. 3, art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.), ogólnie powołanych przepisów rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881) oraz art. 104 kpa, po rozpatrzeniu wniosku S. B. odmówiono przyznania jej świadczeń w formie: zasiłku rodzinnego na dziecko – P. B. , dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka – P. B. , dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko – P. B. . W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż S. B. jest w myśl ustawy o świadczeniach rodzinnych osobą samotnie wychowującą dziecko. Niemniej jednak na rzecz P. B. nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne od drugiego z rodziców wobec czego zasiłek rodzinny wraz z wnioskowanymi dodatkami, w myśl art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie przysługuje. W odwołaniu od tej decyzji S. B. wniosła o jej uchylenie i przyznanie zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dodatku do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na P. B. od miesiąca [...] r. Podniosła, że istotą zasiłku rodzinnego jest pokrycie części wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem dziecka. A także, iż w punkcie [...] wyroku z dnia [...] r. Sąd orzekł, że udział stron w ponoszeniu kosztów utrzymania i wychowania dzieci stron ustala w ten sposób, że kosztami utrzymania i wychowania małoletniego M. B. obciąża w całości pozwanego i zobowiązuje do osobistych o niego starań, zaś kosztami utrzymania i wychowania małoletniego P. B. obciąża w całości powódkę i zobowiązuje do osobistych starań o dziecko. A zatem, jak podaje S. B. , twierdzenie, że nie zostały zasądzone alimenty nie jest uzasadnione. Alimenty wzajemnie się znoszą, ale zasądzone zostały, bo tak należy rozumieć ten wyrok. W przeciwnym wypadku Sąd wydając wyrok rozwodowy bez zasądzenia alimentów naruszyłby prawo. Nadto S. B. powołała się na art. 32 Konstytucji, art. 3, art. 17, art. 27 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazała także, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem P. B. , córką I. B. oraz wnuczką L. K. , które to osoby pozostają na jej wyłącznym utrzymaniu. Podała również, że córka I. B. nie posiada prawa do zasiłku, jest osobą niezamężną, a alimenty na dziecko zasądzone od jego ojca są "nieściągalne". Po rozpatrzeniu odwołania S. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy wskazał, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych - w tym zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego - określa ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 504 zł, zaś w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne lub zaliczane do osób o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 583 zł (art. 5 ust 2 ustawy). Przy ustalaniu uprawnień do świadczeń uwzględnia się dochód rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 ustawy). Do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki wymienione w art. 8 pkt 1-7 ustawy. Jak dalej wskazał organ II instancji oprócz konieczności spełnienia kryterium dochodowego ustawodawca wprowadził również przesłanki negatywne, których wystąpienie wyklucza przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku. Zostały one wymienione w treści art. 7 powołanej ustawy. Zgodnie z jego punktem 5 - w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania rozstrzygnięcia przez organ I instancji - zasiłek rodzinny nie przysługiwał osobie samotnie wychowującej dziecko, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców, chyba że drugi z rodziców nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone (art. 7 pkt 5 lit. a-c). W wyroku z dnia [...] r. Sąd Okręgowy we W. nie zasądził na rzecz P. B. alimentów od ojca – P. B. . W związku z czym matka dziecka nie mogła uzyskać na nie zasiłku rodzinnego. Ustawą z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 267, poz. 2260) do art. 7 pkt 5 dodano przepis, na mocy którego osobie samotniej wychowującej dziecko, na które nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne, może być przyznany zasiłek rodzinny jeżeli sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka (art. 7 pkt 5 lit. d). Taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanym przypadku, ponieważ w wyroku z dnia [...] r. Sąd Okręgowy we W. zobowiązał S. B. do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania syna P. B. . Fakt nie zasądzenia alimentów na rzecz dziecka w aktualnym stanie prawnym nie może być powodem odmowy przyznania zasiłku rodzinnego. Zasiłek ten nie może być jednak przyznany ze względu na niespełnienie kryterium dochodowego, stanowiącego jeden z wymogów określonych w ustawie. Podstawę ustalenia dochodu stanowi dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Dochód ten jest pomniejszany o składkę na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i należny podatek dochodowy. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w sprawie dochód rodziny S. B. w [...] r. po odliczeniu podatku dochodowego, składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne wyniósł [...] zł netto, co miesięcznie na osobę daje kwotę [...] zł, która przekracza kryterium dochodowe pozwalające na przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego o kwotę [...] zł. Nadto organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 16 w/w ustawy o świadczeniach rodzinnych, pojęcie rodziny oznacza: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Z treści powołanego przepisu wynika, iż do członków rodziny (dla celów ustawy) nie zalicza się m.in. wnuków. Do członków rodziny S. B. - w rozumieniu ustawy -nie można zaliczyć również córki I. B. , pobierającej zasiłek rodzinny oraz zaliczkę alimentacyjną na własne dziecko - córkę L. K. (decyzja z dnia [...] r. [...] oraz decyzja z dnia [...] r. [...] ). Oznacza to, iż w skład rodziny S. B. dla potrzeb ustalenia kryterium dochodowego - zgodnie z wymogami ustawy należało uwzględnić wnioskodawczynię oraz jej syna P. B. . Zatem wobec przekroczenia przez S. B. kryterium dochodowego przewidzianego przepisami powyższej ustawy orzeczono od odmowie wnioskowanych świadczeń. Na powyższą decyzję S. B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której wniosła o jej uchylenie i przyznanie począwszy od [...] r. zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na syna P. B. . Skarżąca powtórzyła w skardze argumentację zawartą w odwołaniu. Nadto podniosła, że żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wyklucza jej córki I. B. z prowadzonego przez skarżącą gospodarstwa domowego. Tak więc, dochód tejże winien być barny pod uwagę przy wyliczaniu dochodu gospodarstwa domowego skarżącej. S. B. w skardze podniosła również, że w okresie od [...] do [...] r. pracowała na umowę zlecenie i uzyskany z tego tytułu przez nią dochód powinien zostać potraktowany jako dochód utracony, czego, jak podała, nie uznał organ I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Nadto dodało że, wbrew ocenie skarżącej, do składu jej rodziny przy ustalaniu uprawnień do świadczeń rodzinnych nie można było zaliczyć córki I. B. . Wprawdzie zgodnie z art. 3 ust. 16 ustawy, pojęcie rodziny oznacza, małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenie 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. I. B. jednak decyzją z dnia[...] r. ([...]) uzyskała prawo do zasiłku rodzinnego na własne dziecko L. K. , a decyzją z dnia [...] r. ([...]) przyznano jej zaliczkę alimentacyjną na córkę. Zatem tworzy ona wraz ze swoją córka odrębną rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z czym nie może być uznana za członka rodziny swej matki, ubiegającej się o świadczenia rodzinne na syna. Kolegium wskazało także, iż zarówno na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji jak i organem odwoławczym skarżąca nie podnosiła, iż w jej przypadku nastąpiła utrata dochodu wynikającego z umów zlecenia wykonywanych od [...] do [...] r. Zaś we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku w pozycji – [...] -dochód utracony – S. B. nie wpisała żadnej kwoty. Ponadto z dokumentów dołączonych przez nią do skargi - zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. – P. P. z dnia [...] r. o wysokości dochodu uzyskanego w roku [...] r. wynika, iż S. B. w roku [...] r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Oznacza to, iż w roku tym nadal uzyskiwała dochód, tym samym w jej sytuacji nie nastąpiła jego utrata w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Akt administracyjny jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie aktu administracyjnego, względnie stwierdzenie jego nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie lecz z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 5 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Z analizy akt niniejszej sprawy wynika, iż skarżąca na etapie skargi do Sądu po raz pierwszy zgłosiła, iż w roku [...] , a dokładnie w miesiącach od [...] do [...] , była zatrudniona na umowę – zlecenie, zaś dochód uzyskany z tego tytułu w ocenie skarżącej, przy ustalaniu dochodu uprawniającego do wnioskowanego świadczenia winien zostać potraktowany przez organy orzekające jako dochód utracony, który definiuje ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.). Ponieważ kwestia ta nie była wcześniej przez skarżącą podnoszona organ odwoławczy ustosunkował się do niej dopiero w odpowiedzi na skargę, jednakże biorąc pod uwagę fakt, iż odpowiedź na skargę nie jest integralną częścią decyzji, nie może być brana pod uwagę. Sąd wskazuje, iż ujawnienie w sprawie nowych okoliczności faktycznych może prowadzić nie tylko do ustalenia nowych okoliczności, ale do zmiany oceny stanu faktycznego sprawy. Ujawniona w niniejszej sprawie okoliczność może mieć znaczenie prawne i może też w konsekwencji prowadzić do zmiany treści decyzji w kwestiach zasadniczych. Jednakże ocena tego pozostaje w gestii organów administracyjnych. Zdaniem Sądu w sprawie będącej przedmiotem rozważań wystąpiły przesłanki, których obecność otwiera możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Na marginesie dodać należy, iż w aktach niniejszej sprawy brak jest upoważnienia Prezydenta W. udzielonego pracownikowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. do wydania decyzji pierwszoinstancyjnej. W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Sąd nie orzekł o wykonaniu zaskarżonej decyzji, gdyż jako orzeczenie negatywne nie ma ono przymiotu wykonalności (art. 152 – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).