IV SA/Wr 487/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Protokolant st. asystent sędziego Anna Rudzińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 30 października 2014 r. sprawy ze skargi H. Sz. na decyzję Wojewody D. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. oddala skargę, II. przyznaje adw. J. L. kwotę 419, 70 (słownie: czterysta dziewiętnaście i 70/100) zł w tym 23 % VAT od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Wojewoda D. decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.); dalej ustawy o ewidencji ludności, po rozpoznaniu odwołania H. Sz. (dalej: skarżąca) od decyzji Prezydenta W. z dnia [...], nr [...], orzekającej o wymeldowaniu strony z miejsca pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w W. (dalej: sporny lokal) – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji Wojewoda wskazał, że postępowanie w sprawie wymeldowania skarżącej z miejsca pobytu stałego zostało wszczęte w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Fakt niezamieszkiwania skarżącej zgłosiło Towarzystwo Budownictwa Społecznego (właściciel nieruchomości); dalej TBS, które podało, że skarżąca opuściła miejsce stałego zameldowania w wyniku przeprowadzonych w dniu 29 października 2013 r. czynności komorniczych. Na podstawie skierowania Urzędu Miasta skarżąca otrzymała ofertę najmu lokalu socjalnego przy ul. [...] w tej samej miejscowości (dalej: lokal socjalny), dokąd komornik - w toku czynności eksmisyjnych – przewiózł ruchomości należące do dłużniczki. Mieszkanie z którego została wymeldowana skarżąca, po opróżnieniu ze wszystkich ruchomości, zostało wydane przez komornika właścicielowi. Do wniosku o wymeldowanie dołączono: kopię wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...] nakazującego skarżącej opróżnienie, opuszczenie i wydanie TBS lokalu mieszkalnego, kopię protokołu z czynności komorniczych przeprowadzonych w dniu 29 października 2013 r. w wyniku, których mieszkanie zostało opróżnione z rzeczy należących do skarżącej, kopię skierowania z Urzędu Miejskiego z dnia 9 października 2014 r. do zawarcia przez skarżącą umowy najmu lokalu socjalnego, kopię pisma Biura Lokalowego Urzędu Miejskiego z dnia 11 października 2013 r. adresowanego do TBS, przekazującego w załączeniu powyższe skierowanie przesłane skarżącej, w którym zawarto prośbę o podjęcie działań mających na celu zasiedlenie lokalu do dnia 25 października 2013 r. W dniu 12 listopada 2013 r. zeznania do protokołu złożył mąż skarżącej, który oświadczył, że w dniu 10 listopada 2013 r. ponownie zamieszkał z rodziną w lokalu z którego został eksmitowany, gdyż dokonał włamania do tego lokalu i wniósł tam rzeczy swoje i rodziny. Fakt nielegalnego zajęcia lokalu nie zgłosił TBS, a przyznany rodzinie lokal socjalny zamierza oddać Gminie. Zgodnie z notatką służbową pracownika Urzędu Miejskiego klucze do lokalu socjalnego zostały przesłane do M. Z. B. Sp. z o. o. w W., nie odbyło się jednak oficjalne zdanie lokalu. Pismem z dnia 13 stycznia 2014 r. skarżąca wyjaśniła, że przebywa w miejscu stałego zameldowania i posiada tam swoje rzeczy osobiste. Oświadczyła, że TBS uzyskał wyrok nakazujący eksmisję dzięki oszustwom i wprowadzeniu urzędu w błąd. Po dokonaniu powyższych ustaleń i wezwaniu stron do zapoznania się z materiałem dowodowym organ I instancji decyzją z dnia [...] orzekł o wymeldowaniu skarżącej z miejsca pobytu stałego. Skarżąca wniosła od tej decyzji odwołanie. Po rozpoznaniu tego odwołania Wojewoda wskazał, że w art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności został przewidziany obowiązek osoby, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące, wymeldowania się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W przypadku, gdy osoba taka nie dopełni tego obowiązku, organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Wojewoda wskazał również, że nie w każdym przypadku uzasadniającym wystąpienie przesłanek do wymeldowania, w oparciu o przepis art 15 ust. 2 powołanej ustawy, możliwe jest zaistnienie i wykazanie dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego. Zawsze jednak opuszczenie miejsca pobytu stałego musi oznaczać wyzbycie się posiadania lokalu, jako miejsca stanowiącego dotychczasowe centrum życiowe, a to z kolei oznacza "definitywność" zdarzenia (zakończonego, dokonanego), jakim jest opuszczenie dotychczasowego miejsca koncentrowania się centrum życiowego (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 515/09). Dla oceny zamiaru opuszczenia lokalu istotne znaczenie mieć będzie czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Przykładem utraty miejsca stałego pobytu i przede wszystkim realnej możliwości skoncentrowania w nim swojego miejsca życiowego jest orzeczenie eksmisji. Wyrok eksmisyjny związany jest z brakiem dobrowolności opuszczenia lokalu. Dlatego też nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest badanie woli czy zamiaru opuszczenia lokalu, skoro osoba eksmitowana nie ma uprawnień do przebywania w lokalu i wyprowadza się z niego wykonując prawomocny wyrok sądu lub na skutek czynności egzekucyjnych. Badanie przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu nie odnosi się do sytuacji, gdy orzeczona została eksmisji z tego lokalu. Nieprzebywanie w miejscu stałego zameldowania w związku z utratą uprawnień do przebywania w lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności (wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 września 2008 r., sygn. akt III SA/Łd 827/07). Zatem opuszczenie lokalu wskutek wykonania wyroku orzekającego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, które uzasadnia wymeldowanie osoby eksmitowanej, czyli skarżącej skoro materiał dowodowy dowiódł bezsprzecznie, że wobec skarżącej prawomocnym wyrokiem sądu orzeczono eksmisję, która została wykonana przez komornika, a rzeczy (majątek) strony zostały przeniesione do lokalu socjalnego przyznanego przez Gminę. Ponadto Urząd Miasta zlecił TBS jak najszybsze zasiedlenie nieruchomości, tj. w terminie do dnia 25 października 2013 r., z zastrzeżeniem, że niezasiedlenie lokalu w powyższym terminie oznacza, że zobowiązanie Gminy wynikające z wyroku z dnia 8 kwietnia 2010 r. zostało zrealizowane. Skarżąca zamieszkuje w spornym lokalu nielegalnie i niezgodnie z orzeczoną eksmisją. Warunkiem jej skuteczności było złożenie przez Gminę oferty najmu lokalu socjalnego, co zostało wykonane. Niemożliwe jest do przyjęcia, że w miejscu dotychczasowego stałego zameldowania skarżąca będzie zamieszkiwać w przyszłości, ponieważ jak sama stwierdziła sporny lokal został zajęty bezprawnie w wyniku włamania. Osoba w stosunku do której został orzeczony nakaz opuszczenia lokalu nie może lokować na czas stały swojego centrum interesów życiowych w miejscu, co do którego wie, że będzie musiała je opuścić. Rejestracja pobytu nie może być sprzeczna z prawem i nie może służyć legalizowaniu bezprawnych działań. Wojewoda stwierdził zatem, że nawet jeśli po wykonaniu egzekucji eksmitowana osoba wbrew woli wierzyciela egzekucyjnego wtargnie do lokalu, nie stanowi to stałego jej pobytu z zamiarem stałego przebywania (będącego generalnie przesłanką zameldowania) i nie uchyla zaistniałej wcześniej przesłanki wymeldowania (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 776/11). Podkreślił przy tym, że egzekucja wyroku orzekającego eksmisję, czy opróżnienie i wydanie lokalu (na skutek roszczenia windykacyjnego) jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy. Wskazał także, że funkcjonowanie w obrocie prawnym prawomocnego orzeczenia sądu nakazującego opróżnienie lokalu, którego wykonanie skutkowało przymusowym opuszczeniem miejsca dotychczasowego stałego pobytu, stanowi podstawę do wymeldowania w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. W zakresie kompetencji organów administracji nie mieści się kwestionowanie wyroków sądów powszechnych. Zgodnie bowiem z art. 365 § 1 kpc orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, ale również inne sądy i organy państwowe i organy administracji publicznej, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby. Ponadto sprawa o opróżnienie lokalu z osób i rzeczy należy do właściwości sądów powszechnych, a nie organów administracji rozstrzygających w sprawach meldunkowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając, że nie opuściła w sposób trwały miejsca pobytu stałego. Nadto wniosła o przesłuchanie świadka G. D., która jest w posiadaniu dokumentów świadczących o tym, że TBS nie jest właścicielem spornego mieszkania i w tej sprawie toczy się odrębne postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W uzasadnieniu skargi podała, że o wyroku z dnia [...] orzekającym eksmisję dowiedziała się dopiero 5 października 2013 r. z załącznika jaki otrzymała od komornika w trakcie postępowania egzekucyjnego i napisała do Sądu Rejonowego o doręczenie tego wyroku wraz z uzasadnieniem oraz o wstrzymanie eksmisji. Złożyła także wniosek o uzgodnienie stanu rzeczywistego ze stanem faktycznym księgi wieczystej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z powodów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi, iż TBS nie jest właścicielem mieszkania i że toczy się postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej oraz że skarżąca nie wiedziała o wyroku eksmisyjnym wskazał zaś, że organ orzeka na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, a inicjator postępowania o wymeldowanie posiada obecnie przymiot strony w niniejszej sprawie o wymeldowanie. Powołał się również na wspomniany w uzasadnieniu decyzji art. 365 § 1 kpc. Na rozprawie w dniu 30 października 2014 r. pełnomocnik z urzędu popierał skargę, wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego i przedłożył spis kosztów związanych z uczestnictwem w rozprawie w kwocie 124,50 zł (75km x 2=150km x 0,83 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje uwzględnienie. Z przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. nr 153, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wynika, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje m. in. skargi na decyzje administracyjne ( art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Natomiast z ust. 1 tego przepisu wynika, że osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne wykazało, że skarżąca w dniu 29 października 2013 r. została eksmitowana wraz z rodziną ze spornego lokalu, co potwierdza protokół czynności komornika sądowego, opatrzony tą samą datą, dotyczący opróżnienia i wydania tego lokalu wierzycielowi. Podstawą do przeprowadzenia tych czynności był prawomocny wyrok Sądu Rejonowego z dnia [...] nakazujący skarżącej i jej rodzinie opróżnienie, opuszczenie i wydanie TBS spornego lokalu. W wyroku tym orzeczono o uprawnieniu pozwanych do otrzymania lokalu socjalnego (pkt II sentencji). Jednocześnie w pkt III sentencji Sąd ten wstrzymał wykonanie tego wyroku do czasu złożenia pozwanym przez Gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Oferta ta została złożona przez Gminę na podstawie pisma z dnia 9 października 2013 r., w którym skierowano skarżącą i jej rodzinę do zwarcia umowy najmu lokalu socjalnego położonego pod wyżej wskazanym konkretnym adresem. Skierowanie to zostało również przesłane przez Urząd Miejski, pismem z dnia 11 października 2013 r. do TBS w celu podjęcia działań mających na celu zasiedlenie lokalu do dnia 25 października 2013 r. Postępowanie to wykazało również, że w dniu 7 listopada 2014 r. mąż skarżącej włamał się do spornego lokalu, a w dniu 10 listopada 2013 r. rodzina skarżącej ponownie zamieszkała w tym lokalu. Potwierdza to oświadczenie męża skarżącej z dnia 12 listopada 2013 r. złożone do protokołu w organie I instancji i oświadczenie skarżącej zawarte w piśmie z dnia 13 stycznia 2014 r. Przesłanką uzasadniającą podjęcie decyzji w sprawie wymeldowania, o której mowa w przytoczonym wyżej art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, jest opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się w organie gminy. Jeśli zatem osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu (bez względu na to, czy opuszczenie tego miejsca miało charakter dobrowolny, czy też przymus opuszczenia wynikał z czynności prawnych właściwego organu) i nie wykonała obowiązku wymeldowania, istnieją podstawy do orzeczenia o wymeldowaniu. Celem postępowania w sprawie o wymeldowanie jest bowiem zapewnienie zgodności zapisów rejestrowych w ewidencji ludności z rzeczywistym stanem, czyli miejscem pobytu danej osoby. Wymeldowanie nie wpływa na prawa rzeczowe, czy zobowiązaniowe strony (por. wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2387/10). Skarżąca w skardze kwestionuje, że nie opuściła miejsca pobytu stałego, co stanowiło przesłankę do jej wymeldowania. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalonym jest także pogląd, że "opuszczenie lokalu wskutek wykonania wyroku orzekającego opróżnienie i wydanie nieruchomości, podobnie jak w przypadku eksmisji, jest również opuszczeniem lokalu, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które w konsekwencji uzasadnia orzeczenie o wymeldowaniu osoby eksmitowanej (por. wyrok NSA, z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II OSK 65/05, LEX nr 188693). Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa egzekucja wyroku orzekającego eksmisję, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, czy też opróżnienie i wydanie lokalu (na skutek roszczenia windykacyjnego) jest aktem równoznacznym z ustaniem jej pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. Nawet jeśli po wykonaniu egzekucji eksmitowana osoba, wbrew woli wierzyciela egzekucyjnego, wtargnie do lokalu, nie stanowi to stałego jej pobytu z zamiarem stałego przebywania (będącego generalnie przesłanką zameldowania) i nie uchyla zaistniałej wcześniej przesłanki wymeldowania (por. wyrok NSA, z dnia 26 lutego 2003r., sygn. akt V SA 1398/02, LEX nr 159189). W świetle powyższego włamanie się do spornego lokalu, z którego skarżąca wraz z rodziną została eksmitowana, nie pozwala na przyjęcie, że skarżąca nie opuściła miejsca pobytu stałego. Również i pozostałe zarzuty skargi dotyczące wniosku o wstrzymanie egzekucji, wniosku o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym lub braku wiedzy o wyroku eksmisyjnym nie są z tych samych względów zasadne. Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają zatem prawa w stopniu wymaganym przez art. 145 § 1 pkt 1 lit a - c (p.p.s.a.) Podkreślić trzeba, że zameldowanie w lokalu – zgodnie z art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności - służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Wystosowane zaś do skarżącej skierowanie do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego oznacza, że po opuszczeniu spornego lokalu ma ona zapewnione nowe miejsce zamieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest także uprawniony do przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka na okoliczność, że TBS nie jest właścicielem spornego lokalu. Zgodnie bowiem z art. 106 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych okoliczności i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis ten upoważnia zatem Sąd do przeprowadzenia dowodu wyłącznie z dokumentu, a nie z przesłuchania świadka. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznanego pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za zastępstwo prawne przyznane na zasadzie prawa pomocy i zwrotu niezbędnych wydatków znajduje oparcie w art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit "c" w związku z § 2 ust. 3 i § 19 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).