IV SA/Wr 49/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 maja 2011 r. sprawy ze skargi W. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty nienależnie pobranego zasiłku stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania W. N. od decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy K. z dnia [...] nr [...] uchylającej decyzję z dnia [...] w części dotyczącej odstąpienia od żądania zwrotu kwoty 7126,97 zł i zobowiązującej stronę do zwrotu kwoty 7126,97 zł, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 228, poz. 2255 ze zm.), kwestionowaną decyzję utrzymało w mocy. Jak wskazało Kolegium, w odwołaniu od decyzji z dnia [...] W. N. podniósł, że fakty podane przez D. K. są nieprawdziwe, stanowią zemstę za to, że nie chciał jej zameldować w swoim mieszkaniu oraz się z nią ożenić. Stwierdził, że nieprawdą jest, że D.K. mieszkała z nim od października 2009 r. do lipca 2010 r. Z kolei, J. E. nie jest jego sąsiadką, mieszka daleko i nigdy z nią nie rozmawiał na temat D.K. Odwołujący się stwierdził, że wyżej wymieniona mieszkała z nim od dnia 7 marca do dnia 10 lipca 2010 r. Poznali się w październiku 2009 r. Od tej pory odwiedzała go. W tym czasie na kilka dni wyjeżdżała do córki, byłego konkubenta, do znajomych. Strona podała, że D.K. jej nie utrzymywała, ponieważ otrzymywała z pomocy społecznej 444 zł, które przeznaczała na jedzenie. Przyznała, że od stycznia do maja 2010 r. otrzymywała po 250 zł miesięcznie od H. Z. Zdaniem strony to, iż D.K. opłacała rachunki za energię i gaz nie świadczy o tym, że z nią mieszkała. Odwołujący się wskazał, że tylko mu pomogła, gdyż wiedziała, że nie ma pieniędzy i grozi mu odcięcie prądu oraz gazu. Odnośnie kupna mebli podał, że owszem zakupiła je D.K. z własnych pieniędzy ale gdy się wyprowadziła zabrała je. Nadto, zobowiązała się spłacać raty za zamrażarkę. Jak dalej podało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 2 k.p.a. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. W wyroku z dnia 22 marca 1996 r., sygn. akt SA/Wr 1996/95 (publ. ONSA 1997 r. nr 1, poz. 35) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że: "Istota administracyjnego toku postępowania polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji (...)". Wynika to, jak podał organ odwoławczy, z art. 138 k.p.a. Decyzją z dnia [...] organ I instancji uznał przyznane odwołującemu się świadczenie w formie zasiłku stałego za świadczenie nienależnie pobrane w całości z powodu poświadczenia nieprawdy w oświadczeniu majątkowym oraz nie poinformowania o zmianie sytuacji dochodowej mającej wpływ na wysokość pobieranego świadczenia w kwocie 7548 zł i odstąpił od żądania zwrotu kwoty 7126,97 zł. Zobowiązał stronę do zwrotu jedynie części wypłaconych świadczeń w wysokości 421,03 zł, które zostały nadpłacone. Podstawą odstąpienia od żądania zwrotu kwoty 7126,97 zł było ustalenie przez organ I instancji, że jej zwrot stanowiłby dla odwołującego się nadmierne obciążenie i niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] organ I instancji wznowił postępowanie zakończone wskazaną decyzją. W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że w czerwcu 2010 r. kiedy organ wydał decyzję w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu kwoty 7126,97 zł strona, wbrew temu co oświadczyła w piśmie z dnia 12 maja 2010 r. zawierającym prośbę o odstąpienie od żądania zwrotu kwoty 7548 zł i oświadczeniach złożonych w dniu 13 maja 2010 r., prowadziła gospodarstwo domowe z D. K. i dochód rodziny strony był wyższy niż podała. W dniu 7 września 2010 r. D.K. zeznała, że od pierwszej dekady października 2009 r. do dnia 11 lipca 2010 r. zamieszkiwała u W. N. ponosząc wszelkie opłaty związane z utrzymaniem domu wraz z opłatami bieżącymi. Przy czym, Kolegium podkreśla, że zarówno D.K. jak i strona zgodnie podali, że w czerwcu 2010 r. prowadzili wspólne gospodarstwo domowe. W tym czasie dochód D.K. stanowiła renta wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 1358,81 zł. W.N. otrzymywał zasiłek stały w wysokości 444 zł miesięcznie, a od stycznia do maja 2010 r. otrzymywał od współwłaścicielki lokalu, w który posiada w T. – H. Z., po 250 zł miesięcznie. Na dochód odwołującego się składał się również dochód z ha przeliczeniowego (0,0959 ha) w kwocie 19,85 zł. Łączny dochód rodziny strony w okresie składania przez nią wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w maju 2010 r. oraz w dniu wydania decyzji (8 czerwca 2010 r.) wyniósł 2072,66 zł miesięcznie, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje 1036,33 zł. Ustalając dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie organ uznał, że w czerwcu 2010 r. brak było podstaw do wydania decyzji uwzględniającej wniosek strony z dnia 13 maja 2010 r. o odstąpienie od żądania zwrotu kwoty 7126,97 zł. Z tego względu organ I instancji uchylił swoją decyzję z dnia 8 czerwca 2010 r. w części odstąpienia od żądania kwoty 7126,97 zł i zażądał zwrotu tejże kwoty. Obecnie, ponieważ zmieniła się sytuacja osobista i materialna strony po wyprowadzeniu się D. K. strona, w związku ze zmianą swej sytuacji, może zwrócić się do organu o odstąpienie od żądania zwrotu tej kwoty, jej umorzenia w całości lub części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu W. N. m.in. podniósł, że dochód, jaki uzyskiwał od dnia 5 lutego 2008 r. do dnia 31 maja 2009 r., to kwota 70 zł miesięcznie, a więc nie przekroczył kryterium dochodowego w wymiarze 477 zł. Stwierdził, iż D.K. podaje nieprawdę, że mieszkała z nim od października 2009 r. do lipca 2010 r. i jej oświadczenie w tej kwestii jest formą zemsty. Skarżący stwierdził, iż kryteriów do otrzymania zasiłku nie spełniał tylko w miesiącach, kiedy mieszkał z D.K. i dochód na osobę przekraczał 477 zł. Za te miesiące powinien zwrócić pobrane świadczenie. Kwota 7126,97 zł jest zaś kwotą wyolbrzymioną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.); dalej: ustawa. Zgodnie z art. 104 ust. 1 ustawy należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami niniejszej ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 ustawy). Stosownie do przepisu art. 6 pkt 16 ustawy świadczenie nienależnie pobrane, to takie które uzyskano na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Stwierdzenie, że świadczenie zostało nienależnie pobrane skutkuje obowiązkiem zwrotu kwoty tychże świadczeń (art. 98 ustawy). Z kolei, w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu (stosownie do art. 104 ust. 4 ustawy) lub zastosować inne ulgi przewidziane w tym przepisie. Decyzją z dnia [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy K., po wnikliwym przeanalizowaniu sytuacji materialnej skarżącego, m.in. uznał pobrane przez niego świadczenie w formie zasiłku stałego za świadczenie nienależnie pobrane i wskazując na słuszność zastosowania wcześniej przywołanego art. 104 ust. 4 ustawy, odstąpił od żądania zwrotu przez skarżącego należnej kwoty. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie budzi jednak wątpliwości, że zwracając się w dniu 13 maja 2010 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o odstąpienie od żądania zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia z pomocy społecznej, powołując się na trudną sytuację życiową, skarżący poświadczył nieprawdę o swej sytuacji rodzinnej i dochodowej, co doprowadziło do korzystnego dla niego ze strony organu pomocy społecznej rozstrzygnięcia. Tymczasem, jak słusznie ustalono, w [...] kiedy organ wydał decyzję w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu kwoty 7126,97 zł, w istocie wbrew temu co oświadczył skarżący we wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu kwoty 7548 zł i złożonych w związku z nim oświadczeniach, skarżący prowadził gospodarstwo domowe z D.K.i dochód jego rodziny był wyższy niż to zadeklarował. Wyjaśnienia w tej kwestii, w dniu 7 września 2010 r., złożyła D.K. która podała, iż od pierwszej dekady października 2009 r. do dnia 11 lipca 2010 r. zamieszkiwała u skarżącego ponosząc wszelkie opłaty związane z utrzymaniem domu wraz z opłatami bieżącymi. Zresztą faktowi prowadzenia w czerwcu 2010 r. wspólnego gospodarstwa domowego nie przeczy skarżący. W tym czasie dochód D.K. stanowiła renta wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 1358,81 zł. Skarżący zaś otrzymywał zasiłek stały w wysokości 444 zł miesięcznie, a od stycznia do maja 2010 r. od współwłaścicielki lokalu, który jak się okazało posiada w T. – H. Z. - po 250 zł miesięcznie. Na dochód skarżącego składał się również dochód z ha przeliczeniowego (0,0959 ha) w kwocie 19,85 zł. Zatem, łączny dochód rodziny skarżącego, w momencie składania wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oraz w dniu wydania decyzji o odstąpieniu od żądania ich zwrotu, wyniósł 2072,66 zł miesięcznie, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie dawało kwotę 1036,33 zł. Stosownie zaś do art. 106 ust. 5 ustawy, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia Prawidłowo więc rozstrzygnął organ I instancji, iż skoro w czerwcu 2010 r. brak było podstaw do wydania decyzji uwzględniającej wniosek skarżącego o odstąpienie od żądania zwrotu kwoty 7126,97 zł, decyzję w tym przedmiocie należało uchylić i zażądać zwrotu ustalonej kwoty nienależnie pobranych świadczeń, co znalazło szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Z kolei, argumentacja skarżącego zawarta w odwołaniu, na tle zgromadzonego w postępowaniu obszernego materiału dowodowego i trafnych ustaleń organu pierwszoinstancyjnego, w żaden sposób nie mogła wpłynąć na decyzję organu odwoławczego, który słusznie utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo poinformował też skarżącego, że w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu (stosownie do art. 104 ust. 4 ustawy) lub zastosować inne ulgi przewidziane w tym przepisie. Skarżący może zatem ubiegać się o rozważenie możliwości zastosowania ulg w spłacie kwoty nienależnie pobranych świadczeń z uwagi na szczególną sytuację zobowiązanego (a okolicznością taką może być trudna sytuacja życiowa lub rodzinna). Wniosek ten będzie jednak przedmiotem odrębnego postępowania. Sąd jednocześnie podkreśla, że w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ odwoławczy omyłkowo przywołał ustawę z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 228, poz. 2255 ze zm). Wskazane naruszenie nie miało jednak wpływu na treść merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje, nie naruszyły prawa. W związku z tym, stosownie do art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.