IV SA/Wr 49/25

WyrokWSA we Wrocławiu2025-05-07

Skład orzekający: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej, prowadząc postępowanie w trybie wznowienia, prawidłowo ocenił nowe dowody i okoliczności przedstawione przez stronę, czy też naruszył zasady postępowania administracyjnego, w szczególności obowiązek wszechstronnego zebrania i oceny materiału dowodowego?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie przeprowadził wszechstronnego postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia nowych okoliczności i dowodów przedstawionych przez stronę we wniosku o wznowienie postępowania, ograniczając się do ich powierzchownej oceny i nie podejmując inicjatywy w celu ich uzupełnienia, co narusza zasady postępowania administracyjnego.
Stan faktyczny
Skarżący J. K. domagał się potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Po odmowie potwierdzenia statusu decyzją z 29 stycznia 2024 r., skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania, powołując się na nowe dowody dotyczące jego działalności opozycyjnej i okoliczności rozwiązania umowy o pracę. Organ wznowił postępowanie, ale ostatecznie odmówił uchylenia poprzedniej decyzji, uznając, że nowe dowody nie potwierdzają spełnienia przesłanek ustawowych. Skarżący zaskarżył tę decyzję, zarzucając organowi naruszenie przepisów postępowania.
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję i zasądzono od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. K. kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , Protokolant: referent Aleksandra Bartczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 maja 2025 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 grudnia 2024 r. nr DSE3-K1063-D21155-14/24 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej odmawiającej potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. K. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi J. K. jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Osób Represjonowanych z dnia 19 grudnia 2024 r., wydana po wznowieniu postępowania, odmawiająca uchylenia decyzji ostatecznej z dnia 29 stycznia 2024 r. o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby nierepresjonowanej z powodów politycznych. Jak wynikało z akt sprawy decyzją z dnia 29 stycznia 2024 r. Szef Urzędu do Spraw Osób Represjonowanych odmówił Skarżącemu potwierdzenia wnioskowanego statusu wskazując, że zebrane w sprawie dowody nie pozatwierdzają spełnienia przez wnioskodawcę wymogów wynikających z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. Z 2024 r., poz. 906 ze zm., dalej ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej). Decyzja nie została przez Stronę objęta wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy ani zaskarżona. Wnioskiem z dnia 2 sierpnia 2024 r. Skarżący, powołując się na nowe dowody, domagał się ponownego rozpoznania sprawy i przyznania mu spornego statusu. Do pisma załączył oświadczenie J. H., świadectwo pracy, publikacje R. M. oraz materiały prasowe. Wynikało z nich, że Skarżący w maju i czerwcu 1981 r. był aktywnym działaczem na rzecz uwolnienia więźniów politycznych, brał udział w spotkaniach załogi zakładu pracy, kolportował ulotki i brał udział w strajku głodowym. Po strajku nie dopuszczono go do pracy na dotychczasowo zajmowanym stanowisku przenosząc do innej brygady, gdzie spotkał się z szykanami, rozwiązano z nim umowę o pracę i został bez środków do życia. Pomagał internowanym i ich rodzinom. Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2024 r. organ wznowił postępowanie. Na wezwanie organu Skarżący przedłożył kolejne oświadczenie – J. M. potwierdzające jego zatrudnienie w F. w S., aktywnie uczestniczył w spotkaniach Koła K., przechowywał i kolportował nielegalną prasę oraz brał udział w strajku głodowym. Po tym wydarzeniu, pomimo starań nie został zatrudniony na dotychczasowym stanowisku i przeniesiono go innej brygady. Po pobiciu go przez nowych współpracowników nie powrócił już do pracy. Skarżący nie był internowany ale pomagał internowanym i ich rodzinom. Organ ustalił, że osoby, które złożyły oświadczenia posiadają status działaczy opozycji antykomunistycznej oraz załączył wydruk internetowy z Encyklopedii Solidarności dotyczący Regionalnego K. w K. Pismem z dnia 4 października 2024 r. wystąpił do spółki A. S.A. o przekazanie informacji oraz dokumentów dotyczących Skarżącego, w szczególności w zakresie dokumentacji pracowniczej i okoliczności ustania stosunku pracy, czy Skarżący zawracał się o zwolnienie z pracy w Z. w S. w okresie od 27 czerwca 1979 r. do 28 sierpnia 1981 r. Pismem z tego samego dnia organ poinformował Skarżącego o możliwości zapoznania się aktami sprawy. W dniu 13 listopada 2024 r. do organu wpłynęło pismo A. S.A. wraz z dokumentacją dotyczącą rozwiązania umowy o pracę. Wynikało z niej, że umowę o pracę rozwiązano na wniosek Strony w trybie natychmiastowym. W dniu 15 listopada 2024 r. organ poinformował Skarżącego, że po przeanalizowaniu dokumentów nie znajduje podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w decyzji z dnia 29 stycznia 2024 r. Zebrane w sprawie materiały nie dowodzą, że Skarżący spełnia przesłanki wynikające z art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, wobec tego wezwał Stronę do przedstawienia takich dowodów zakreślając termin i informując o konsekwencjach braku wskazania takich okoliczności. Zaskarżoną decyzją z dnia 19 grudnia 2024 r. organ odmówił uchylenia swojej poprzedniej decyzji z dnia 29 stycznia 2024 r. W uzasadnieniu powołał się na zasadę trwałości decyzji ostatecznych i przesłanki wznowienia postępowania, w tym wsparte na wskazaniu nowych faktów i dowodów. W ocenie organu w sprawie nie wystąpiły takie okoliczności, które uzasadniałby uchylenie decyzji i przyjęcie, że wystąpiły okoliczności, o których mowa art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających, że przez minimum 12 miesięcy prowadził działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną. W tym zakresie powołał się na orzecznictwo, wskazujące na konieczność prowadzenia działalności w ramach zorganizowanych struktur lub w powiązaniu z nimi przez okres 12 miesięcy, czego w sprawie nie wykazano. Oświadczenia świadków zawierają ogólne stwierdzenia, nie podają szczegółów działalności. Potwierdzają postawę Strony w tamtym okresie, jednakże sam fakt powołania się na kolportowanie prasy podziemnej nie jest wystarczający - konieczne aby działanie takie było aktywne, a nie incydentalne. Organ nie znalazł podstaw do uznania, że Skarżący podlegał represjom, o których mowa w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Powoływane przez Stronę okoliczności dotyczące ustania umowy o pracę nie mieszczą się w zakresie art. 3 pkt 3 ww. ustawy. Z dokumentów zebranych w sprawie wynika, że Skarżący był pracownikiem Z. w S. w okresie od dnia 27 czerwca 1979 r. do dnia 26 sierpnia 1981 r. Stosunek pracy został z nim rozwiązany na wniosek Skarżącego, co potwierdzają dokumenty otrzymane od A. S.A. Wynika z nich, że pracodawca wyraził zgodę na rozwiązanie umowy o pracę z uwagi na liczne zwolnienia lekarskie Strony. Organ nie negował udziału Strony w strajku głodowym w maju 1981 r. ale wskazał, że zwolnienie z pracy nie miało związku z tym zdarzeniem. Nadto zaznaczał, że oba wydarzenia miały miejsce w czasie legalnego działania NSZZ Solidarność, co nie uprawdopodobnia represyjnego charakteru zwolnienia. Końcowo organ wskazał na zamknięty katalog przesłanek warunkujących potwierdzenie statusu osoby represjonowanej. W skardze Strona przyznała, że wystąpiła o rozwiązanie umowy o pracę ale było to wynikiem odmowy przywrócenia jej na poprzednie stanowisko i obawy przed zwolnieniem dyscyplinarnym, zatem jest związek z działalnością opozycyjną. K. nie był agendą NSZZ Solidarność, został uznany za taką organizację dopiero w dniu 2 października 1981 r. Wskazał, że przed sporządzeniem skargi zwrócił się o opinię do dwóch zasłużonych opozycjonistów T. B. i J. Z. – ówczesnych członków K1. i K., którzy potwierdzili przytoczoną przez Stronę właściwą interpretację działalności K. i wykazali gotowość świadczenia w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Istotny z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy jest również przepis art.134 § 1 p.p.s.a., stanowi on, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Na tej podstawie obowiązkiem Sądu jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu – zgodności z prawem w zakresie naruszenia prawa procesowego i materialnego, bez względu na zgłaszane zarzuty i wnioski. Badając sprawę w tak nakreślonych granicach trzeba wskazać, że zasługuje ona na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Spór dotyczy zgodności z prawem decyzji odmawiającej uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie odmowy przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Przy czym zaskarżone postępowanie prowadzone było w trybie tzw. postępowania wznowieniowego, na podstawie art. 145 § 1 k.p.a. Postępowanie takie przebiega w dwóch fazach. Pierwsza faza polega na zbadaniu czy wniosek o wznowienie ma oparcie na podstawach wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a., druga zaś polega na ocenie wpływu podanych przesłanek wznowienia na wynik sprawy. Wydając zaskarżoną decyzję organ powołał się na art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., który stanowi, iż wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. A zatem dla zastosowania tej podstawy wznowienia konieczne jest łączne spełnienie trzech przesłanek. Po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody, istotne dla sprawy, są nowe. Przy czym, pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno okoliczności lub dowody nowo odkryte, jak również po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Po drugie, nowe okoliczności faktyczne, jak i nowe dowody muszą istnieć w dniu wydania decyzji ostatecznej. Po trzecie, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję. W niniejszej sprawie organ uznał, że spełnione zostały opisane przesłanki, wobec tego postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2024 r. wznowił postępowanie, w toku którego dokonał oceny przedstawionych przez Stronę dowodów uznając, że nie mogą one zmienić dotychczasowego stanowiska, gdyż nie potwierdzają istnienia okoliczności podanych w art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. W opinii Sądu ocena ta jest co najmniej przedwczesna, bowiem uznane przez organ za nowe dowody i okoliczności nie zostały w sposób dostateczny wyjaśnione. Sposób postępowania organu w tej sprawie nie realizuje zatem wymogów jakie stawia przed nim ustawa procesowa nakładająca obowiązek prawidłowej oceny wszystkich istotnych dla sprawy dowodów. Prowadząc postępowanie w trybie wznowienia postępowania organ winien odnieść się do dokumentów i okoliczności podnoszonych przez Skarżącego, a traktowanych przez niego jako nowe. Powyższe nie wyłącza zasad prowadzenia postępowania dowodowego, w tym konieczności ustalenia przez organ znaczenia wskazanych dowodów dla sprawy, a w razie wystąpienia wątpliwości, czy niejasności to obowiązkiem organu jest dążenie do ich wyjaśnienia i przeprowadzenie w tym zakresie właściwego postępowania. Takie ukształtowanie roli organu administracji wynika ze specyfiki postępowania administracyjnego ukształtowanego z wyraźną przewagą instytucjonalną i organizacyjną organu administracji. Stąd konieczność ustanowienia zasad ogólnych nakładających na organy administracji szereg obowiązków związanych z informowaniem, pouczaniem stron, zapewnienie im czynnego udziału w postępowaniu ale także powinnością wnikliwej i wszechstronnej oceny dowodów, a przede wszystkim podejmowania kroków w celu ich właściwego i kompletnego zebrania i oceny. Zgodnie z przepisami Kodeks postępowania administracyjnego, gospodarzem postępowania jest organ administracji, którego zadaniem jest nie tylko dążenie do ustalenia okoliczności faktycznych sprawy i ich właściwej oceny, ale także dążenia do respektowania zasad postępowania takich jak zasada zaufania czy informowania (art. 8 i art. 9 k.p.a). Słowem mimo ciążącym na stronie obowiązku dostarczenia dowodów istotnych dla sprawy z obowiązku ich oceny, ale także uzupełnienia jeśli zachodzi taka potrzeba, organ nie jest zwolniony, zwłaszcza gdy dostarczone przez stronę dowody lub wnioski dowodowe wskazują konkretne obszary, które winny zostać zbadane, czy uzupełnione. W tym zakresie trzeba wskazać, że pozycja organu administracji jest zawsze dominująca, a przyznane kompetencje, zakres obowiązków i doświadczenia pozwalają na szersze spojrzenie na sprawę oraz umiejętność właściwego pokierowania tokiem postępowania, jak choćby wskazanie na konkretne dokumenty (ich rodzaj, charakter), które w danej sprawie pozwolą na ustalenie niezbędnych faktów. Obowiązek ten ulega wzmocnieniu jeśli strona nie jest zastępowania przez profesjonalnego pełnomocnika, tak jak w tej sprawie. Przechodząc do szczegółów wskazać należy na przepis art. 77 § 1 k.p.a., który nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz podjąć wszelkie starania niezbędne do dokładnego jego wyjaśnienia, jako niezbędnego warunku wydania decyzji zgodnej z prawem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 września 2018r., sygn. akt IV SA/Gl 664/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i ocenionego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako niezbędnego warunku wydania decyzji o przekonywującej treści (art. 7 k.p.a.). Jak już wskazano zasady te nie podlegają wyłączeniu, czy zawieszeniu w postępowaniu prowadzonym w trybie wznowienia postępowania. W przypadku wskazania przez Stronę nowych okoliczności faktycznych, czy też nowych dowodów obowiązkiem organu, który wznowił postępowanie i uznał, że spełniona została przesłanka wynikająca z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. jest ocena przedstawionych dowodów z uwzględnieniem opisanych reguł. Prowadząc postępowanie w wyniku jego wznowienia organ winien odnieść się do dokumentów i okoliczności podnoszonych przez skarżącego, a traktowanych przez niego jako nowe okoliczności lub dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane organowi wydającemu tę decyzję. Określony w art. 148 § 1 k.p.a. termin ogranicza wyłącznie możliwość żądania wznowienia postępowania. Nie ogranicza natomiast możliwości podnoszenia nowych okoliczności w sytuacji, gdy zostanie ono już wznowione (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 1427/05, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). W rozpoznawanej sprawie organ zasadom tym uchybił. Jak wynika z akt sprawy organ po wznowieniu postępowania uznał, że przedstawione przez Skarżącego okoliczności faktyczne mają walor nowych i dokonał ich oceny. Ta jednak ocena, w opinii Sądu, nie odpowiada powołanym na wstępie zasadom. W szczególności dotyczy złożonych przez Skarżącego dowodów w postaci oświadczeń J. H. i J. M. i dalszych dokumentów. Potwierdzają one oświadczenie Strony zawarte we wniosku, a dotyczące rozwiązania umowy o pracę i działalności opozycyjnej. Istotnie słusznie dostrzega organ, że nie zawierają one konkretnych faktów, ta jednak okoliczność winna zostać wyjaśniona, do czego obligują organ powołane przepisy i zasady postępowania. Organ zaś wsparł się wyłącznie na treści przedstawionych oświadczeń i jakkolwiek wezwał Skarżącego do przestawienia dalszych dowodów, to sposób w jaki to uczynił narusza wspomniane już przepisy. Przywołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady nakazywały wezwanie Strony o przedstawienia konkretnie wskazanych dowodów na potwierdzenie okoliczności dotyczących poszczególnych zachowań Skarżącego, jego aktywności oraz okoliczności rozwiązania z nim umowy o pracę, w tym związanych z odmową przeniesienia Strony na poprzednio zajmowane stanowisko, powiązania tego z działalnością, o której mowa w preambule ustawy, tj. działalnością antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub poniesienia z tego powodu represji. We wniosku o wznowienie postępowania Skarżący wskazał na oświadczenia dwóch osób (J. H. i J. M.), z którymi współpracował, a które potwierdziły jego oświadczenie zawarte we wniosku. Nadto osoby te wskazały, że Skarżący był aktywnym działaczem na rzecz uwolnienia więźniów politycznych, brał udział w spotkaniach "naszej załogi", przechowywał i kolportował nielegalne ulotki, potwierdziły udział Skarżącego w strajku głodowym na rzecz uwolnienia więźniów politycznych, wskazując, że zapoczątkował on wiele podobnych akcji w Polsce. Nadto potwierdziły, że Skarżący został przeniesiony do innej brygady, gdzie spotkał się z wrogością i szykanami, został pobity przez nowych współpracowników, a w końcu rozwiązano z nim umowę o pracę i został bez środków do życia. Wskazują także, że niósł pomoc internowanym i członkom ich rodzin, do końca będąc lojalnym działaczem opozycji. Powołane fakty potwierdzają wyjaśnienia Strony, co do udziału w strajku, odmowy zatrudnienia na dotychczasowym stanowisku i rozwiązania umowy o pracę, nadto wskazują na udział Skarżącego w zorganizowanych strukturach, przechowywanie i kolportaż nielegalnej prasy oraz pomoc internowanym i ich rodzinom. Wskazują także na pobicie Skarżącego, co było powodem ustania umowy o pracę. Opisane oświadczenia wskazują na istotne dla sprawy okoliczności, które winny zostać wyjaśnione. Organ zaś poza wystąpieniem do spółki A. S.A. o przekazanie informacji oraz dokumentów dotyczących Skarżącego, w szczególności w zakresie dokumentacji pracowniczej i okoliczności ustania stosunku pracy, czy Skarżący zawracał się o zwolnienie z pracy w Z. w S. w okresie od 27 czerwca 1979 r. do 28 sierpnia 1981 r. nie podjął żadnych innych czynności dowodowych. Nie może tego zastępować standardowe wezwanie o dostarczenie dowodów potwierdzających okoliczności podane w art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. W realiach rozpoznawanej sprawy to za mało, a co więcej – godzi to w powoływane już zasady. Jakkolwiek bowiem organ realizuje swoje obowiązki zapewnienia udziału strony w sprawie, to czyni to w sposób nieefektywny i niezgodny z zasadą zaufania informowania. Czynności te nie mogą być traktowane jako automatyczne i formalne działanie organu, inny jest ich cel i założenie, a organ – jak wskazano obciąża powinność kierowania postępowaniem i podążania za dowodami, które mają istotne znaczenie dla sprawy. Jeśli zatem w sprawie pojawiają się dowody, które wskazują na pewne okoliczności ale ich nie wyjaśniają w sposób właściwy, a jednocześnie możliwie jest dalsze procedowanie organ nie może poprzestać na ich przyjęciu, wskazując, tak jak w tej sprawie, że zawierają one zbyt ogólne stwierdzenia i nie podają szczegółów. Taka ocena organu odnoszona do złożonych przez Stronę oświadczeń wskazanych już podmiotów nie może zostać przez Sąd zaakceptowana. Jeśli organ uznał, że wspomniane oświadczenia nie są wystarczające – bo zbyt ogólne, należało – kierując się wymogami wskazanych przepisów, przesłuchać ww. osoby w charakterze świadków. Podobna ocena dotyczy pozostałych okoliczności podanych w powołanych oświadczeniach, a dotyczących przechowywania i kolportowania nielegalnej wówczas prasy podziemnej, czy pomocy rodzinom opozycjonistów. Odnosząc się do pierwszej z okoliczności organ wskazał, że nie wykazano ciągłości tych działań ani szczegółów. Jednakże i w tym zakresie zabrakło inicjatywy organu i podjęcia wymaganej prawem inicjatywy – w obrębie wskazanych przez Skarżącego dowodów. Wobec braku dalszych informacji obowiązkiem organu było wezwanie Strony do wskazania tych konkretnych okoliczności, przesłuchania w tym zakresie wskazanych już świadków, celem potwierdzenia, czy podane w oświadczeniach okoliczności mieszczą się w zakresie art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Podkreślania wymaga, że nie tylko prowadzenie (we wskazanym w ustawie okresie i przez opisany tak okres udział) działalności w ramach struktur zorganizowanych ale także współpraca z nimi, mieści się w zakresie pojęcia działacza opozycji antykomunistycznej. Ze wskazanych oświadczeń i załączonych artykułów wynika, że Skarżący aktywnie działał na rzecz wyzwolenia osób uwięzionych za przekonania – był też założycielem K2. Niewątpliwe Regionalny K. w K. – jak wynika z Encyklopedii Solidarności działał od 1 marca 1981 r. do dnia 13 grudnia 1981 r., a zatem nie przez okres 12 miesięcy i w okresie wyłącznym przez art. 2 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Jednakże z oświadczeń wskazanych osób wynika, że Skarżący służył pomocą osobom internowanym i ich rodzinom. Nie wyjaśniono na jakich zasadach odbywała się ta działalność, odnotowania wymaga, że Regionalny K. w K. posiadała charakter agendy Solidarności, wyjaśnienia wymaga, zatem kiedy, jak długo i na jakich zasadach Skarżący kolportował prasę podziemną i działał na rzecz osób internowanych i ich rodzin. Jaka to była działalność, w ramach struktur, we współpracy z nimi, czy na innych zasadach. Dopiero wyjaśnienie tych okoliczności umożliwi ocenę istnienia okoliczności wskazanych w przepisach art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji. Podobne ustalenia należy poczynić w zakresie dotyczącym rozwiązania ze Skarżącym umowy o pracę. Jakkolwiek organ pozyskał z własnej inicjatywy - co należy ocenić pozytywnie - dokumentację dotyczącą ustania stosunku pracy Skarżącego w Z. w S. wskazującą, że powodem był wniosek pracownika - Strony, to opisywane i potwierdzone przez wskazane osoby fakty podają dalsze istotne dla sprawy okoliczności, które należy wyjaśnić. Otóż chodzi o powody i uwarunkowania w jakich Skarżący taki wniosek o rozwiązanie umowy o pracę złożył. Z przedstawionego przez Skarżącego materiału dowodowego wynika, że Skarżący nie został przywrócony do pracy na poprzednim stanowisku, co miało miejsce po zakończonym strajku głodowym prowadzonym w obronie więźniów politycznych. Po tym wydarzeniu był hospitalizowany, a po powrocie do pracy i odmowie skierowania na dotychczas zajmowane stanowisko został przeniesiony do innej brygady, gdzie spotkał się z szykanami, a następnie pobiciem, co zmusiło go do rozwiązania umowy o pracę. Potwierdzają to przedstawione przez Skarżącego oświadczenia. Uzasadniając przyjęty w decyzji pogląd organ odwołał się do pozyskanych dokumentów osobowych wywodząc, że brak w nich adnotacji o represyjnym zwolnieniu Skarżącego z pracy oraz wskazanie, że powodem uwzględnienia wniosku pracownika o rozwiązanie umowy o pracę były liczne zwolnienia lekarskie. Powyższe wyklucza uznanie represyjnego charakteru rozwiązania umowy o pracę. Zatem ocena ta pomija całkowicie powoływane przez Skarżącego fakty i dowody. Mając na uwadze, że zasada swobodnej oceny dowodów winna być dokonywana na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a znaczenie poszczególnych dowodów nie jest uzależnione od ich formy. Nadmienić także trzeba, że omawiana zasada dowodowa nakazuje ocenę wszystkich zebranych w sprawie dowodów, każdego z nich z osobna i we wzajemnym ich związku. W odniesieniu do dowodów przeciwstawnych organy mogą jednym z nich dać wiarę, a innym tej wiarygodności odmówić. Żeby w ramach owej swobody nie zostały przekroczone granice dowolności, organ powinien m.in. kierować się zasadami logiki, zgodnością oceny z prawami nauki i doświadczenia życiowego, traktowania zebranych dowodów jako zjawisk obiektywnych, oceniania dowodów wyłącznie z punktu widzenia ich znaczenia i wartości dla toczącej się sprawy, wszechstronności oceny. Organ wymogom tym nie sprostał, bez wyjaśnienia powodów tego stanu rzeczy wsparł się wyłącznie na dowodach pozyskanych z akt osobowych, pomijając oświadczenia Skarżącego i wskazanych przez niego osób. Nie odniósł się, nie ocenił okoliczności w jakich się odbyło rozwiązanie umowy o pracę, nie zawsze wypowiedzenie umowy przez pracownika świadczy o tym, że taka była jego nieprzymuszona wola, co ma znaczenie zwłaszcza w okolicznościach opisanych przez Skarżącego. Na rozprawie Skarżący potwierdził, że rozwiązanie z nim umowy o pracę, z jego inicjatywy było wynikiem szykan i pobicia. Do tych faktów organ się nie odniósł, a zatem ocenę zebranych w sprawie dowodów ocenić trzeba jako błędną a wnioski przedwczesne. Naruszenie powołanych przepisów procesowych w zakresie gromadzenia, oceny zebranych dowodów oraz zasady informowania i zaufania skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, celem przeprowadzenia opisanych przez Sąd czynności dowodowych oraz ich właściwej. Odnosząc się natomiast do twierdzeń Skarżącego przedstawionych w skardze, a wskazujących na inne jeszcze dowody, które potwierdzają wnioskowany status trzeba wskazać, że w ponownie prowadzonym postępowaniu otwarta jest droga umożliwiająca przedłożenie takich dowodów lub wskazanie źródeł dowodowych umożlwiających wykazanie okoliczności potwierdzających istnienie przesłanek do uznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzające ją orzeczenie.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło