IV SA/Wr 492/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Julia Szczygielska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 marca 2015 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności za kształcenie na niestacjonarnych 2,5 letnich studiach prawa. oddala skargę. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Prodziekan Uniwersytetu W., Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii – kierunek Prawo działając z upoważnienia Rektora Uniwersytetu W. na podstawie art. 99 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. 2012 r. poz. 572 ze zm.) – dalej ustawa oraz uchwały Nr 138/2013 Uniwersytetu W. z dnia 23 października 2013 r. w sprawie trybu i warunków zwalniania z opłat za świadczone usługi edukacyjne dla studentów i doktorantów Uniwersytetu W. – dalej uchwała oraz art. 104 i 107 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego (t.j.Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: k.p.a. po rozpatrzeniu wniosku J.M. z dnia 26 lutego 2014 r. o zwolnienie z odpłatności za kształcenie na studiach na kierunku Prawo w semestrze 3 letnim odmówił zwolnienia z odpłatności za kształcenie na studiach na kierunku Prawo, niestacjonarne, zaoczne 2,5 letnie, w semestrze 3, w roku akademickim 2013/2014. W uzasadnieniu wskazał, że po wnikliwej analizie przedstawionych przez wnioskodawcę argumentów oraz dołączonych dokumentów, brak jest podstaw uzasadniających zwolnienie z odpłatności za studia, gdyż wnioskujący nie spełnia łącznie warunków określonych w § 2 ust. 1 pkt 1 i 2 uchwały Senatu Uniwersytetu W.. Odwołanie od powyższej decyzji złożył wnioskodawca. Powołał treść § 2 uchwały Nr 138/2013. Stwierdził, że spełnia przesłanki uprawniające do ubiegania się o zwolnienie z opłat za usługi edukacyjne świadczone na Uniwersytecie W. wynikające z powołanego postanowienia § 2 uchwały. Dochód przypadający na jedną osobę w jego rodzinie jest na tyle niski, że uprawnia go do ubiegania się o stypendium socjalne – wynosi 292,45 zł na jednego członka w rodzinie. Oznacza to, że spełnia pierwsze kryterium, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 uchwały. W wyniku utraty prawa do świadczenia renty rodzinnej od stycznia 2014 r. jego sytuacja materialna uległa drastycznemu pogorszeniu, co należy zakwalifikować jako wystąpienie szczególnych okoliczności uniemożliwiających poniesienie opłat za studia, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 2 uchwały. Powołał również treść art. 195 ust. 5 ustawy o szkolnictwie wyższym. Prorektor d/s Studenckich Uniwersytetu W. działający z upoważnienia Rektora Uniwersytetu W. decyzją z dnia 6 maja 2014 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając swoją decyzję podał, że brak jest okoliczności uzasadniających zwolnienie skarżącego z odpłatności za kształcenie w semestrze letnim w roku akademickim 2013/2014. Studia niestacjonarne w świetle ustawy prawo o szkolnictwie wyższym muszą się samofinansować, w związku z czym zwolnienie z odpłatności za kształcenie na studiach niestacjonarnych jest świadczeniem bardzo szczególnym, przyznawanym studentom, którzy – zgodnie z § 2 ust. 1 powołanej uchwały Senatu spełniają łącznie warunki: kryterium dochodowego tj. kwoty 850 zł i występują szczególnie ważne okoliczności uniemożliwiające studentowi/doktorantowi wniesienie pełnej lub częściowej opłaty. Takie przesłanki w niniejszej sprawie nie występują. Zwolnienie z odpłatności za studia udzielane jest bardzo sporadycznie i tylko studentom, którzy nie są w stanie – z powodu całkowitego braku środków na życie wynikającego z wyjątkowo trudnej sytuacji, życiowej wnieść choćby częściowej opłaty za studia. Taka sytuacja u wnioskodawcy nie występuje. Ponadto z powodu pogorszenia się sytuacji materialnej wnioskodawcy otrzymał on zwiększoną pomoc finansową ze strony Uniwersytetu Wrocławskiego w postaci stypendium socjalnego w kwocie 600 zł miesięcznie oraz jego zwiększenia w kwocie 400 zł miesięcznie. Skarżący nie udokumentował poza niskim dochodem innych "szczególnie ważnych okoliczności", które mogłyby stanowić podstawę zwolnienia z odpłatności za kształcenie na studiach. Rozpoczynając studia miał świadomość, iż są to studia płatne. Organ podejmując decyzję o zwolnieniu studenta z opłat za świadczenia edukacyjne musi kierować się zarówno dobrem indywidualnego studenta jak również dobrem ogółu studentów kierowanego przez siebie wydziału. Zwolnienie studenta z opłat powoduje zmniejszenie wpływów danego wydziału. Dlatego – zgodnie z § 1 ust. 2 uchwały Senatu dziekan zwalniając studenta/doktoranta z opłat, o których mowa w ust. 1 uwzględnia w szczególności wynik finansowy z poprzedniego roku kalendarzowego oraz aktualną i przyszłą sytuację finansową danej jednostki, skutki finansowe podjętych decyzji ponosi wyłącznie dana jednostka dydaktyczna. Skargę na powyższą decyzję do tutejszego Sądu złożył wnioskodawca. Stwierdził ponawiając argumentację zawartą w odwołaniu, że spełnia warunki do zwolnienia z opłat za studia określone w § 2 uchwały Senatu. Od stycznia 2014 r. dochód na jednego członka jego rodziny wynosi 292,45 zł. Do stycznia 2014 r. otrzymywał rentę rodzinną po zmarłym ojcu, utracił ją zgodnie z art. 68 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach ZUS po ukończeniu 25 roku życia. Podniósł, że chociaż według Rektora utrata renty rodzinnej nie stanowi szczególnie ważnych okoliczności uniemożliwiających wniesienie pełnej lub częściowej opłaty za studia to uznał, że istotnie nastąpiło pogorszenie sytuacji finansowej, jednak stwierdził, że rekompensuje to przyznanie zwiększonej kwoty stypendium socjalnego. W ocenie skarżącego takie stwierdzenia są zaskakujące z uwagi choćby na fakt, że ustawodawca mając na uwadze cel stypendiów socjalnych – umożliwienie zdobycia wyższego wykształcenia osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej zrezygnował z uznania tychże stypendiów za dochód co wynika z art. 21 ustawy o podatku dochodowym. Stwierdził, iż powyższe działanie należy uznać za wybieg mający na celu ominięcie regulacji zawartych w art. 99 ust. 3 in fine ustawy. Na jego to podstawie ustawodawca uprawnił studentów (i doktoratów), którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej do ubiegania się o zwolnienie z opłat za usługi nauczania (opłat związanych z kształceniem na studiach niestacjonarnych) delegując szczegółowe wykonanie powyższego uprawnienia Senatowi uczelni. Zauważył, że Senat Uniwersytetu W. w uchwale Nr 138/2013 uzależnił prawo do ubiegania się o zwolnienie z opłat za kształcenie na studiach niestacjonarnych między innymi od wysokości dochodu przeliczonego na 1 członka rodziny. Z drugiej zaś strony wykładnia przyjęta przez organ uznaje, iż otrzymanie stypendium socjalnego za quasi rekompensatę uniemożliwiającą ubieganie się o zwolnienie z opłat za kształcenie na studiach w trybie niestacjonarnym. Podkreślił, że Prorektor uzasadniając tak przyjętą niezwykle zawężającą wykładnię przepisów omawianej uchwały określił, że samo ubieganie się o zwolnienie jest – o czym nie mówi ustawa ani też uchwała – niezwykle wyjątkowe. Zaważył, że przyjęcie tak zawężającej wykładni przepisów pozostaje de facto w oderwaniu zarówno od art. 99 ust. 3 ustawy jak również powołanej uchwały i stawia po znakiem zapytania realną możliwość ubiegania się o zwolnienie z opłat na podstawie okoliczności szczególnych, o których mowa w § 2 ust. 2 uchwały Senatu. Ostatecznie stwierdził, że obie decyzje są błędne i łamią postanowienia ustawy jak i uchwały. W końcowej części skargi odwołujący się podał treść art. 195 ust. 5 ustawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Uzasadniając swoje stanowisko przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że trudno uznać wstrzymanie świadczenia przez organ rentowy w związku z ukończeniem przez skarżącego 25 roku życia za szczególnie ważne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do zwolnienia z odpłatności za studia. Podejmując studia odwołujący się powinien mieć świadomość tego uregulowania określonego w ustawie o rentach i emeryturach ZUS oraz faktu, że decyduje się na płatne studia i utraci prawo do renty rodzinnej w trakcie ich trwania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę aktów administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne badają zgodność aktów prawnych z prawem materialnym i przepisami postępowania. Nie mogą kierować się zasadami słuszności, czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola sądowa nie ogranicza się do badania zasadności zarzutów skargi. W oparciu o art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2013 r., poz. 270) – dalej p.p.s.a. sąd dokonuje oceny prawidłowości aktu administracyjnego w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przedmiotem skargi jest decyzja Prorektora d/s Studenckich Uniwersytetu W. z dnia [...] maja 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Prodziekana Uniwersytetu W. Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii z dnia [...] kwietnia 2014 r. o odmowie zwolnienia z obowiązku odpłatności za kształcenie na studiach na kierunku Prawo, niestacjonarne, zaoczne 2,5 letnie, w semestrze 3, w roku akademickim 2013/2014. Podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji stanowił art. 99 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym oraz uchwała Nr 138/2013 Senatu Uniwersytetu W. z dnia 23 października 2013 r. w sprawie trybu i warunków zwalniania z opłat za świadczone usługi edukacyjne dla studentów i doktorantów Uniwersytetu W.. Powołany przepis ustawy o szkolnictwie wyższym stanowi: ust. 1 Uczelnia publiczna może pobierać opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane z: 1) kształceniem studentów na studiach stacjonarnych oraz uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich, 2) prowadzeniem określonych zajęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich z powodu niezadowalających wyników w nauce. (...) ust. 2 Wysokość opłat, o których mowa w ust. 1, ustala rektor uczelni publicznej, z tym że opłaty, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, nie mogą przekraczać kosztów ponoszonych w zakresie niezbędnym do uruchomiania i prowadzenia w danej uczelni, odpowiednio studiów lub studiów doktoranckich, o których mowa w ust. 1 pkt 1, oraz zajęć na studiach i studiach doktoranckich, o których mowa w ust. 1 pkt 2, z uwzględnieniem kosztów przygotowania i wdrażania strategii rozwoju uczelni, w szczególności rozwoju kadr naukowych, infrastruktury dydaktyczno-naukowej, w tym amortyzacji i remontów. ust. 3 Senat uczelni publicznej określa zasady pobierania opłat, wiążące rektora przy zawieraniu umowy, o której mowa w art. 160a ust. 1, oraz tryb i warunki zwalniania – w całości lub części – z tych opłat studentów lub doktorantów, w szczególności tych, którzy osiągają wybitne wyniki w nauce lub uczestniczyli w międzynarodowych programach stypendialnych, a także tych, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej. Art. 99 ust. 3 wskazuje na dwie grupy studentów/doktorantów, którzy są uprawnieni do zwolnienia z opłat – osiągający wybitne wyniki w nauce lub uczestniczą w międzynarodowych programach stypendialnych, druga, to ci którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej. Jednakże ustawodawca w przepisie tym wymieniając grupy objęte zwolnieniem z opłat używa słowa "w szczególności", co należałoby rozumieć jako przykład wskazania sytuacji upoważniających do zwolnienia. Przy czym wyraz w szczególności odnosi się w ocenie Sądu do pierwszej grupy wymienionych osób, wskazuje na powyższe ostatnia część przepisu zaczynająca się od słów "a także", którzy znaleźli się w trudnej sytuacji życiowej. Z budowy tej części przepisu wynika, że jest to odrębna grupa osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłat. Szersze rozważania w tym zakresie są zbędne albowiem tak z wniosku skarżącego jak również odwołania i skargi wynika, iż ubiega się o zwolnienie z opłat za studia w oparciu o przesłankę trudnej sytuacji materialnej. Powołany art. 93 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym zawiera także delegację ustawową dla Senatu uczelni, który zgodnie z ustawą na określić zasady pobierania opłat oraz tryb i warunki zwalniania z opłat. Wskazaną delegację ustawową wypełnia uchwała Nr 138/2013 Senatu Uniwersytetu W. z dnia 23 października 2013 r. w sprawie trybu i warunków zwalniania z opłat za świadczone usługi edukacyjne dla studentów i doktorantów Uniwersytetu W.. Uchwała ta w § 1.1 mówi, że Uniwersytet W. może zwolnić studenta lub doktoranta z opłat za świadczone usługi edukacyjne związane z między innymi z kształceniem studentów na studiach niestacjonarnych oraz uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich (pkt 1); w § 1.2 postanowiono, że dziekan lub dyrektor/kierownik odpowiedniej jednostki dydaktycznej zwalniając studenta/doktoranta z opłat, o których mowa w ust. 1 uwzględnia w szczególności wyniki finansowy z poprzedniego roku kalendarzowego oraz aktualną i przyszłą sytuację finansową danej jednostki. § 2.1 stanowi, że na wniosek studenta/doktoranta dziekan lub dyrektor/kierownik odpowiedniej jednostki dydaktycznej, może – uwzględniając postanowienia § 1 ust. 2 – zwolnić w całości lub w części z obowiązku uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 ust. 1, jeżeli wnioskujący spełnia łącznie niżej określone warunki : 1. dochód na jedną osobę w rodzinie studenta/doktoranta nie przekracza wysokości dochodu uprawniającego studenta/doktoranta do ubiegania się o stypendium socjalne w Uniwersytecie W.; 2. występują szczególnie ważne okoliczności uniemożliwiające studentowi/doktorantowi wniesienie pełnej lub częściowej opłaty. Organy rozważały wniosek skarżącego w oparciu o powołany § 2 ust. 1 uchwały Nr 138/2013 senatu. Wskazanie powyższego przepisu jest prawidłowe, ust. 2 § 2 określa bowiem sytuacje, w których może być przyznane stypendium osobom przekraczającym kryterium dochodowe. Wybór ten został zdeterminowany stanem faktycznym, który jest w niniejszej sprawie niesporny. Mianowicie; wnioskodawca jest doktorantem stacjonarnych doktoranckich studiów nauk prawnych. Ukończył na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu W., kierunek administrację. Obecnie kształci się na niestacjonarnych studiach prawa II stopnia. W dniu 9 marca 2013 r. skarżący podpisał umowę o warunkach wnoszenia opłaty za studia niestacjonarne, w której zobowiązał się do wnoszenia opłaty za studia, która wynosiła w I i II semestrze 3.250 zł. W dniu składania wniosku o zwolnienie z opłat za studia (26 lutego 2014 r.) wnioskodawca był studentem III semestru. Do grudnia 2013 r. otrzymywał rentę rodzinną po zmarłym ojcu. Od stycznia 2014 r. wstrzymano wypłatę renty rodzinnej z uwagi na ukończenie przez zainteresowanego 25 roku życia. Decyzjami Pełnomocnika Dziekana ds. Pomocy Materialnej dla Studentów i Doktorantów Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu W. z dnia 20 lutego 2014 r. oraz 20 marca 2014 r. przyznano skarżącemu stypendium socjalne, które wyniosło od 11 października 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. 330 zł miesięcznie od 1 lutego do 28 lutego 2014 r. - 600 zł miesięcznie i od 1 marca 2014 r.- 600 zł miesięcznie oraz stypendium socjalne z tytułu zamieszkiwania w DS lub obiekcie innym niż DS - na okres od 1 października 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. w kwocie 300 zł, na okres od 1 lutego 2014 r. do 28 lutego 2014 r. – w kwocie 400 zł miesięcznie i od 1 marca 2014 r. i do 30 czerwca 2014 r. w kwocie 400 zł miesięcznie. Matka skarżącego pobiera rentę inwalidzką, dochód na jednego członka rodziny wynosi 292,45 zł. Mając na uwadze powyższe i powołane postanowienia - § 2 uchwały Nr 138/2013 i art. 99 ust. 3 ustawy stwierdzić przede wszystkim należy, iż przyznanie zwolnienia z opłat za studia ma charakter uznaniowy. W tych okolicznościach zadaniem Sądu jest kontrola, czy organy wydające decyzję nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, mając oczywiście na uwadze treść art. 99 ust. 3 ustawy oraz § 2 uchwały Nr 138/2013. W ocenie Sądu taka sytuacja nie ma miejsca. Organ wskazał, że podstawą odmowy zwolnienia z opłat za studia są następujące okoliczności: fakt, że studia niestacjonarne muszą się samofinansować, zatem zwolnienie z opłat jest przesłanką szczególną, zwiększona pomoc finansowa uczelni, objawiająca się przyznaniem stypendium socjalnego w kwocie 600 zł i dalszej kwoty 400 zł miesięcznie na opłaty za mieszkanie, zgoda skarżącego na wniesienie opłat wynikająca z zawartej umowy, przewidywalność faktu utraty renty rodzinnej. Według Sądu wskazane okoliczności, nie dają podstaw do uznania, że skarżący pozostaje w sytuacji majątkowej "szczególnej" a co zatem idzie rozstrzygnięcia organów są prawidłowe. Dodatkowo uzasadniając powyższe stwierdzenie Sąd zauważa też, że skarżący studiuje na drugim kierunku studiów. Ma ukończone studia administracyjne i kontynuuje naukę na studiach doktoranckich. Jest więc osobą w pełni wykształconą. Ma też możliwość podjęcia dodatkowej pracy. Skarżący powołując w odwołaniu i skardze treść art. 195 ustawy o szkolnictwie wyższym wskazuje na swoje obowiązki jako doktoranta. Oczywistym jest, że studia doktoranckie podobnie jak świadczenie innej pracy wiąże się z obowiązkami. Brak jest jednak podstaw do uznania, że choćby w niewielkim zakresie skarżący nie może podjąć zatrudnienia. W ocenie Sądu nie do zaakceptowania są rozważenia skarżącego dotyczące przyznanego stypendium socjalnego i dodatku mieszkaniowego. Nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, czy te świadczenia są zaliczane do dochodu w myśli ustawy o podatku dochodowym. Według Sądu organy rozważając wniosek skarżącego mają obowiązek zauważyć fakt przyznania stypendium w łącznej kwocie 1000 zł. Niewątpliwie uzyskanie omawianych świadczeń nie może skutkować oceną sytuacji majątkowej odwołującego się jako sytuacji o charakterze szczególnym (pkt 2 § 2 uchwały Senatu). Niewątpliwie w sytuacji przyznania przez uczelnię innych świadczeń pieniężnych fakt utraty renty rodzinnej nie może być oceniony jako "szczególnie uzasadniony przypadek". Według Sądu organy nie uchybiły również art. 7 i 8 kodeksu postępowania administracyjnego. Zasada uwzględnienia słusznego interesu publicznego i słusznego interesu obywatela (art. 7 k.p.a.) w sytuacji gdy skarżący uzyskał już pełne wykształcenie wyższe na innym kierunku studiów, korzystając jak wynika z samych rozważań skargi i odwołania z pomocy finansowej uczelni, nie pozwala na uznanie iż organy uchybiły temu przepisowi. Zauważyć też należy, że skarżący nie uzasadnił tego zarzutu. W ocenie Sądu nie została również przez organy naruszona zasada wyrażona w art. 8 k.p.a.- zasada pogłębienia zaufania do organów państwa. Zarzut skarżącego, iż na jego odwołaniu Prorektor czyniąc uwagi co do swojego stanowiska w sprawie zasugerował, iż sposób rozpoznania odwołania jest nieuprawniony. Organ I instancji, co jest powszechną praktyką opartą na art. 132 k.p.a. przedstawia swoje stanowisko w sprawie. Powołany bowiem przepis daje możliwość organowi I instancji uwzględnienia odwołania. W ten sposób ustawodawca dał organom możliwość sprawnego, szybkiego działania w rozpoznaniu sprawy, w przypadku zmiany stanowiska. Kontynuacją tego przepisu jest norma wyrażona w art. 115 k.p.a., który stanowi że do czasu wydania decyzji przez organ II instancji można zawrzeć ugodę przed organem I instancji. Podkreślić też należy, że decyzje zostały wydane przez uprawnione osoby. W aktach administracyjnych znajdują się bowiem pełnomocnictwa Rektora prof. dr hab. [...] upoważniające dr hab. [...], prof. nadzw. Uniwersytetu W. Prodziekana ds. Kształcenia Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu W. do między innymi podejmowania decyzji w sprawach obniżenia lub zwalniania z opłat za świadczone usługi edukacyjne na studiach I, II i III stopnia oraz upoważniające dr hab. [...] prof.nadzw. Uniwersytetu W. Prodziekana d/s Studenckich Uniwersytetu W. do między innymi rozstrzygania odwołań wniesionych przez studentów w sprawach dotyczących ustalonych opłat za studia stacjonarne i niestacjonarne ze względu na sytuację materialną. Powyższe pełnomocnictwa zostały udzielone w oparciu o art. 66 ustawy o szkolnictwie wyższym. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak wyżej. H.B.29.04.2015 r.