IV SA/Wr 495/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich uchyla decyzję I i II instancji. Decyzją z dnia [.,.] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), odmówił przyznania E. Z. uprawnień kombatanckich z tytułu przebywania w obozie hitlerowskim. U uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ orzekający wskazał, że strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, który stanowi: "represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa." Zgodnie z art. 22 ust. 1 tej ustawy "o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji (...)." Po analizie przedłożonych przez stronę dokumentów organ decyzyjny uznał, że nie przedstawiła ona dostatecznych dowodów osadzenia w obozie przesiedleńczym w Działdowie w listopadzie 1940r. Kierownik Urzędu nie dał wiary świadkom: A. M. i Cz. L., wysiedlonym z G. i z P.-P., czyli z innych niż strona miejscowości (P.), gdy stan osobowy w obozach przesiedleńczych wynosił od kilkuset do kilku tysięcy osób, a pobyt w obozie trwał od kilku dni do kilku tygodni. Nie sposób więc przyjąć by świadkowie mogli zapamiętać stronę - osobę sobie wtedy nie znaną. Z tego też względu odmówił przyznania stronie uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. Z. wskazała, że Kierownik Urzędu błędnie ocenił zeznania świadków A. M. i C. L.. Podniosła, iż A.M. nie została wysiedlona z G.. Od 1935r. mieszkała ona w P. K.. Jej dom bezpośrednio sąsiadował z domem jej rodziców i ich gospodarstwem rolnym. Wysiedleni zostali razem z P. K., organ decyzyjny błędnie zaś przyjął, że świadek – osoba represjonowana, nie mieszkała w tej miejscowości. O tym, że tam mieszkała świadczą dokumenty, dzięki którym otrzymała uprawnienia kombatanckie będące, jak wskazała wnioskodawczyni, w posiadaniu organu orzekającego. Nadmieniła również, że C. L. był mieszkańcem P. K., urodził się w tej wsi, a nazwa P.-P. odnosiła się do pewnego rejonu tej miejscowości, odległego od domu jej rodziców o 600 m. Jej siostra W. chodziła z C. L. do tej samej klasy w szkole podstawowej w P. K.. C. L. często przychodził po lekcjach do domu jej rodziców, położonego bezpośrednio przy szkole. Wskazała też, że i C. L., na podstawie dokumentów, w których posiadaniu jest organ decyzyjny, uzyskał uprawnienia kombatanckie. Dodała, że w czasie pobytu w obozie koncentracyjnym w D. "trzymała się razem" z A. M. i C. L. z tego względu, że znali się bardzo dobrze jako sąsiedzi i koledzy jej siostry z jednej klasy. W związku z tym świadkowie nie mieli problemu, by ją zapamiętać, ponieważ znali się bardzo dobrze dużo wcześniej, przed wysiedleniem. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, w oparciu o art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), utrzymano w mocy decyzję z dnia [...]r. Nr [...]. W jej motywach podano, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wykazała, aby zaistniały w niej jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji ostatecznej. Tak więc, biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego - Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Zainteresowana twierdzi, że w listopadzie 1940r. została wysiedlona wraz z całą rodziną z miejscowości P. K. do obozu hitlerowskiego w D. Na okoliczność wysiedlenia i pobytu w obozie strona przedstawiła oświadczenia świadków: C. L. oraz A.M.. W ocenie organu orzekającego oświadczenia świadków nie są wiarygodne. Świadek C. L. był już przesłuchiwany w charakterze świadka w Urzędzie Miejskim w P. w dniu 7 listopada 2005r. na okoliczność pobytu innych osób w obozie w D.. Zeznał wówczas, iż nie wie czy wszyscy mieszkańcy P. K. zostali wywiezieni do D.: W R. było b. dużo ludzi. W samochodzie, którym jechaliśmy do D. były następujące osoby: A. - rodzina dziadkowie z wnukiem. Więcej osób nie pamiętam ja byłem za mały (...) W tej chwili nie jestem w stanie przypomnieć sobie nazwiska osób, które były w D.. Minęło bardzo dużo czasu. W świetle powyższych zeznań świadka C. L. budzi zdziwienie fakt, iż kilka miesięcy po przesłuchaniu przypomina sobie kolejne osoby, które widział w obozie w D. Również nie można uznać za wiarygodne oświadczenia świadka A. M. o pobycie strony w obozie w listopadzie 1940r., gdyż z kserokopii dokumentu z zespołu akt nr 447 "Starostwo Powiatowe w P. w latach 1945-1950", sygn. 566 – Kwestionariusz dotyczący szkód wojennych na terenie gminy D., k. 78 na nazwisko G. P. - (tj. ojciec strony) Nr [...] z dnia [...]r. wynika, iż rodzina strony została wysiedlona w lutym 1941r. (w pkt 10 w/w kwestionariusza "Kiedy powstała szkoda" widnieje data luty 1941. Natomiast w pkt 12 "Opis zdarzenia, powodującego szkodę"- szkoda powstała wskutek wysiedlenia przez okupanta i zajęcia terenów na poligon). Brak jest również jakiejkolwiek informacji na temat pobytu w obozie w D.. W związku z powyższym strona nie mogła w listopadzie 1940r. przebywać w obozie karnym w D.. Za datę wysiedlenia należy przyjąć luty 1941r. Ponadto ojciec zainteresowanej nie wspomniał o pobycie w obozie. Poza oświadczeniami świadków strona nie przedstawiła dowodów na potwierdzenie wysiedlenia i pobytu w obozie hitlerowskim w D.. Zatem, w ocenie organu decyzyjnego, zainteresowana nie udokumentowała swojego pobytu w obozie policji bezpieczeństwa w D. w sposób spójny i niebudzący wątpliwości. Do strony nie może mieć więc zastosowania przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, który stanowi, że represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Nadto, na marginesie Kierownik Urzędu poinformował, iż w sprawie o podobnym stanie faktycznym, a mianowicie w sprawie osoby (wysiedlonej z P.-P.), która również ubiegała się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w D. w listopadzie 1940r. (a z Kwestionariusza dotyczącego szkód wojennych wynikało, iż wysiedlenie miało miejsce w lutym 1941r.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt V SA/Wa 2888/05 oddalił skargę. W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu E. Z. podniosła, iż organ orzekający pochopnie uznał, że oświadczenia świadków są niewiarygodne. Wskazała, iż w swym odwołaniu z dnia 26 stycznia 2007r. wyjaśniła inne okoliczności dotyczące świadków. Wówczas organ nie wskazywał na brak wiarygodności C. L. lecz okoliczność miejsca jego zamieszkania. Kiedy wyjaśniła, że mieszkali w jednej wsi wówczas podniesiona została jego niewiarygodność. Skarżąca nie zna okoliczności zeznań C. L ale inaczej pamięta się abstrakcyjnie, a inaczej gdy się widzi siostrę swojej byłej koleżanki z klasy. Dodała, iż świadek często bywał w ich domu, bo mieszkali bardzo blisko szkoły. Skarżąca stwierdziła też, że zostały pominięte zeznania A. M, a dołączony do akt sprawy kwestionariusz tylko potwierdza jej roszczenie. Jednocześnie poinformowała, że data luty 1941r. odnosi się do fizycznego zniszczenia domu, stodoły i chlewu, bo jak dobrze pamięta miało to miejsce w kilka miesięcy po wysiedleniu. Niemcy uruchomili poligon w kilka miesięcy po ich wysiedleniu i domostwo wówczas zostało fizycznie zniszczone. Nawet w treści Kwestionariusza w pkt 12 zapisane zostało "szkoda powstała wskutek wysiedlenia przez okupanta i zajęcia terenów na poligon." Były to zatem dwa zdarzenia: wysiedlenie w listopadzie 1940r. i zniszczenie domostwa w terminie późniejszym – luty 1941r. Skarżąca pamięta to dobrze, gdyż jej rodzice mieli kontakt z mieszkańcami wsi sąsiadujących z poligonem. Ponadto wskazała, iż to, że w kwestionariuszu nie było wzmianki o pobycie w D. w niczym nie może świadczyć na jej niekorzyść, bowiem ten dokument opisywał straty wojenne, materialne, a nie represje w rozumieniu ustawy o kombatantach, zaś pobyt w Działdowie udokumentowała dwoma wiarygodnymi świadkami w sposób spójny i niebudzący wątpliwości. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w art. 3 § 1 stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty i czynności wskazane w art. 3 § 2 pkt 1 – 7 i w § 3, a także na bezczynność organów administracji publicznej w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1- 4 omawianej ustawy. Obejmuje ona badanie zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu jest, wydana w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...] w sprawie odmowy przyznania E. Z. uprawnień kombatanckich. Analizując akta niniejszej sprawy Sąd spostrzegł, iż znajdują się w nich: - protokół przesłuchania świadka C. L. z dnia [...]r. w sprawie H.K., w którym oświadcza on m.in., że nie wie, czy wszyscy mieszkańcy P. zostali wywiezieni do D. oraz, że nie potrafi w tym momencie wymienić z nazwiska osób, które tam widział. Pamięta twarze, ale nic poza tym; - oświadczenie tego samego świadka z dnia 31 maja 2006r., w którym stwierdza, iż bardzo dobrze znał skarżącą i jej rodzinę, gdyż mieszkali niedaleko siebie. W listopadzie 1940r. cała wieś – P. K. została wywieziona, a z rodziną skarżącej i skarżącą spotkał się w obozie hitlerowskim w D.. Mieszkali w sąsiednich barakach, często razem przebywali. Ze skarżącą ponownie spotkał się w roku 1945 w P. K., gdy już cała wieś była w ruinie; - a także, oświadczenie świadka A.M. (bez daty), w którym przesłuchiwana w tym charakterze wskazuje, iż skarżącą i jej rodzinę znała dobrze, ponieważ byli sąsiadami. W listopadzie 1940r. ich rodziny zostały wysiedlone i wywiezione do obozu w D.. Tam, mieszkali w jednym baraku, więc często opiekowała się skarżącą. Ponownie spotkały się w roku 1945 w zrujnowanym P. K.. W oświadczeniach C. L. z dnia 31 maja 2006r. i A.M. widnieją także zapisy, że świadkowie byli represjonowani, tzn. przymusowo wysiedleni oraz osadzeni w obozie hitlerowskim w D. w roku 1940, zaś do oświadczeń tych dołączone zostały zaświadczenia: A. M. Nr [...] z dnia 31 lipca 2006r. i C. L. Nr [...] z dnia 23 maja 2006r., z których wynika, iż nabyli oni uprawnienia kombatanckie w związku z przebywaniem w obozie hitlerowskim w miesiącu listopadzie 1940r. Skoro zatem, w sprawie istnieją dowody z zeznań świadków, które są rozbieżne, jak w przypadku C. L., czy potwierdzające, jak w przypadku zeznań A. M., pobyt skarżącej w kwestionowanym przez organ decyzyjny okresie w obozie w D., nie można zgodzić się z Kierownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., iż podjęcie w badanym postępowaniu decyzji, opartych m.in. na tych dowodach, poprzedzone zostało wnikliwym ich zbadaniem. Należało wyjaśnić, dlaczego C. L. zmienił teść swego oświadczenia, oraz szczegółowo uzasadnić, z jakiej przyczyny odmówiono wiarygodności zeznaniom A. M.. Przecież zagadnienia te, mają znaczący wpływ na kształt wydanego rozstrzygnięcia. Poza tym, jak wyżej wskazano, obydwoje świadkowie posiadają uprawnienia kombatanckie z tytułu, z którego ich otrzymania domaga się skarżąca. Tak więc, w działaniach organów decyzyjnych zabrakło również wyjaśnienia i tej kwestii. Przede wszystkim należało ustalić, na jakiej podstawie takie uprawnienia świadkowie uzyskali i porównać je z sytuacją skarżącej. Nie można bowiem dopuszczać do tego, aby w takim samym stanie faktycznym i prawnym zapadały różne rozstrzygnięcia. Tym bardziej, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych mógł w sprawie wyjaśnienia okoliczności towarzyszących umieszczaniu w obozie w D., zwrócić się o dodatkowe informacje do Instytutu Pamięci Narodowej. Samo powoływanie się na ustalenia dokonane w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt V SA/Wa 2888/05, nie może zastąpić działań organów orzekających, mających na celu zbadanie i wyjaśnienie kwestii podstawowych dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. W aktach sprawy natomiast brak jest dowodu na to, że podjęto wszelkie możliwe starania w tym kierunku. Decyzje oparto głównie o dane zawarte w Kwestionariuszu A, Wniosek Nr [...] stanowiącym ocenę poniesionych szkód niematerialnych i materialnych przez ojca skarżącej, w będącej jego własnością nieruchomości znajdującej się w P. K., określającym powstanie szkody w związku z wysiedleniem na miesiąc luty 1941r., co oceniono jako równoznaczne z poddaniem rodziny w tym okresie represjom. Zdaniem Sądu wskazane powyżej kwestie należało wyjaśnić staranniej. Wydane zaś, w oparciu o tak dokonane ustalenia rozstrzygnięcie, nie mogło się w żaden sposób ostać. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek ten jest niezależny od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Obciąża on zarówno organ I, jak i II instancji, który jako organ odwoławczy niejako ponownie rozstrzyga sprawę. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Dopiero jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stworzyłoby podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 k.p.a. W ocenie Sądu naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu należy przede wszystkim odnieść się do tego co powiedział Sąd na wstępie swych rozważań i ocenić powyższe w relacji i powiązaniu z już zebranym w sprawie materiałem dowodowym. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji wyroku.