IV SA/Wr 495/17

|Sygn. akt IV SA/Wr 495/17 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 20 grudnia 2017 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, , Sędziowie, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, , , Protokolant, starszy asystent sędziego Krzysztof Caliński, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 grudnia 2017 r., sprawy ze skargi S. P., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji., , , Zaskarżoną decyzją z dnia 8 maja 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na postawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej k.p.a.) w zw. z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm., dalej u.p.o.u.a), po rozpatrzeniu odwołania S. P. (dalej: strona lub skarżący), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia 20 marca 2017 r., nr [...] odmawiającą rozłożenia na raty kwoty 11.315,8 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w wysokości 1.248,11 złotych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez osobę uprawnioną. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że skarżący (46 lat) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Strona jest z wykształcenia rolnikiem i posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 7,25 ha, w tym użytki rolne - 6,43 ha fizycznych, 4,16 ha przeliczeniowych. Jest właścicielem domu o powierzchni 120 m2 oraz budynków niemieszkalnych o powierzchni 200 m2. Na miesięczny dochód rodziny składają się dochody z gospodarstwa rolnego (ok. 2000 zł), alimenty na dziecko żony (300 zł), świadczenia rodzinne: zasiłki rodzinne na dzieci (219 zł), dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego (400 zł), świadczenia z pomocy społecznej na dożywianie dzieci w szkole (80 zł). Skarżący w trakcie wywiadu alimentacyjnego wyjaśnił, że nie płaci regularnie alimentów w związku z występującymi od dłuższego czasu problemami zdrowotnymi. Wskazał, że korzysta z pomocy psychiatry oraz terapii uzależnień w Poradni Terapii Uzależnień i Współuzależnienia. Uzasadniając wniosek o rozłożenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych skarżący podał, że jego sytuacja rodzinna i majątkowa nie pozwala mu na wywiązanie się ze zobowiązań względem organu jednorazowo. Jedynym źródłem jego utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego, który po odliczeniu kosztów produkcji, oscyluje wokół kwoty 2000 zł. Stałe opłaty jakie ponosi wynoszą natomiast ok. 823 zł miesięcznie, w tym: opał (416 zł), gaz (50 zł), energia elektryczna (ok. 150 zł), internet (50 zł), wywóz śmieci (41 zł), woda (66 zł), obowiązkowe ubezpieczenie gospodarstwa rolnego (50 zł). Ponadto ponosi koszty utrzymania niespełna dwuletniego syna. Na podstawie tak ustalonych okoliczności faktycznych opisaną na wstępie decyzją organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu rozłożenia na raty zaległości powstałej z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego uiszczanych wypłaconych na rzecz osób uprawnionych. Z decyzją organu pierwszej instancji nie zgodził się skarżący, który podniósł, że wzięto pod uwagę jedynie interes Skarbu Państwa bez uwzględnienia sytuacji zobowiązanego. Odwołujący się wskazał jednocześnie, że jego sytuacja materialna jest trudna. Prowadząc gospodarstwo rolne nie może podjąć żadnej innej pracy, a posiadany przez niego stały dochód w zestawieniu z ciążącymi na nim zobowiązaniami oraz bieżącymi kosztami utrzymania nie pozwala na wywiązanie się z przedmiotowego zobowiązania w sposób jednorazowy. Rozpatrując przedmiotową sprawę organ odwoławczy wskazał, że dłużnik alimentacyjny ze względu na swoją sytuację dochodową i rodzinną może wystąpić do właściwego organu wierzycielskiego z wnioskiem o umorzenie jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu jej płatności albo rozłożenie należności na raty. Organ podkreślił, że ustawa nie precyzuje kryteriów umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie upoważnionej odnosząc się jedynie do nieostrego kryterium sytuacji dochodowej i rodzinnej. W związku z czym organ orzekający na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. obowiązany jest kierować się ogólnymi zasadami i celami określonymi w tej ustawie mając przede wszystkim na względzie, że zwrot organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej jest zasadą, zaś zastosowanie ulg w spłacie należności, w tym rozłożenie na raty, jedynie wyjątkiem od tej zasady. W związku z powyższym przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań alimentacyjnych winno mieć zastosowanie jedynie wyjątkowo, jeżeli przemawia za tym szczególna sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego. Dalej organ zwrócił uwagę, że na sytuację dochodową dłużnika składają się otrzymywane z różnych tytułów dochody oraz inne okoliczności, takie jak stan zdrowia, wiek i możliwości uzyskania dochodu. Przy czym przez możliwości zarobkowe rozumie się nie tylko dochody faktycznie osiągane, ale także te, które osoba winna osiągnąć przy dołożeniu należytej staranności oraz wykorzystując swoje zdolności, umiejętności i kwalifikacje. Natomiast pod pojęciem sytuacji rodzinnej należy rozumieć sytuację finansową rodziny, w tym: liczbę osób pozostających na utrzymaniu dłużnika, wiek, stan zdrowia oraz możliwości zarobkowe członków rodzinny. Kolegium wskazało, że decyzja wydana w przedmiotowej sprawie ma charakter uznaniowy, co sprawia, że musi zostać ona poprzedzona wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a jej uzasadnienie musi wskazywać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Zdaniem organu odwoławczego, czynności podjęte przez organ pierwszej instancji niewątpliwie zmierzały do wszechstronnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w tym sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. W postępowaniu zebrano zaś wszelkie możliwe dowody dotyczące okoliczności, na które powoływała się we wniosku strona. Po przeanalizowaniu wskazanych przez stronę okoliczności faktycznych dotyczących jej sytuacji finansowej i rodzinnej, Kolegium zgodziło się z oceną organu pierwszej instancji, że w niniejszej sprawie nie zaistniały podstawy do rozłożenia należności na raty. Jak dostrzegło Kolegium, skarżący posiada majątek w postaci gospodarstwa rolnego, z którego może czerpać i czerpie korzyści finansowe. Stan zdrowia pozwala mu na zarobkowanie. Strona nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Leczy się z powodu uzależnienia od alkoholu. Powstanie zadłużenia nie było spowodowane czynnikami niezależnymi od strony, wręcz przeciwnie sytuacja ta powstała z winy zobowiązanego, który mimo posiadania stałego źródła dochodów nie starał się choćby częściowo, ale systematycznie regulować zobowiązań alimentacyjnych. Wskazywane przez skarżącego okoliczności (niewysoki dochód, poddanie się leczeniu z powodu uzależnienia) nie czynią – zdaniem organu – jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że strona przez 18 miesięcy nie dokonała żadnej wpłaty na poczet zaległości alimentacyjnych. Nastąpiło to zaś dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Wniosek skarżącego ma zatem na celu uniknięcie postępowania egzekucyjnego z majątku, co nie daje żadnych gwarancji, że zadłużenie będzie spłacać regularnie. Zdaniem Kolegium, wniosek o rozłożenie na raty złożony w związku bądź w celu uniknięcia egzekucji z nieruchomości – w sytuacji, gdy strona nie wykazała zaistnienia żadnych okoliczności o charakterze szczególnym czy nadzwyczajnym dotyczących sytuacji rodziny, które mogłyby zostać uznane za niezależne, niezawinione przez dłużnika alimentacyjnego – nie zasługuje na uwzględnienie. Organ wskazał także, że rozłożenie zadłużenia na raty nie leży w interesie społecznym. Po dokonaniu opłat, w wysokości 823 zł, skarżącemu pozostaje do dyspozycji kwota 1.177 zł na utrzymanie siebie i syna. Z tej kwoty, jak twierdzi jest w stanie "wygospodarować" kwotę 500 zł miesięcznie na spłatę zaległości alimentacyjnej. Należy jednak zauważyć, że strona jest zobowiązana do płacenia bieżących alimentów w wysokości 500 zł. Organ administracji godząc się w takiej sytuacji na spłatę należności przez stronę w ratach przyczyni się do tego, że dłużnik nadal nie będzie płacił bieżących alimentów. W konsekwencji w miejsce zasądzonych alimentów będą wypłacane na rzecz jego dzieci świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Koszty utrzymania dzieci skarżącego w dalszym więc ciągu będzie ponosiła gmina. Mając powyższe okoliczności na uwadze organ orzekł o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła decyzji Kolegium naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: ← art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez zaniechanie wyjaśnienia dlaczego odmówiono rozłożenia na raty należności, skupienie się jedynie na uzasadnieniu odmowy zastosowania ulgi z uwagi na posiadanie majątku w postaci gospodarstwa rolnego oraz uwzględnienie wyłącznie interesu publicznego; ← art. 7 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przy rozpatrywaniu sprawy słusznego interesu skarżącego jako obywatela, wynikającego z jego sytuacji życiowej, zdrowotnej i majątkowej. Skarżący wskazał, że organ ograniczył się do stwierdzenia, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające rozłożenie na raty należności z tytułu świadczeń otrzymanych przez osobę uprawnioną z funduszu alimentacyjnego. Dokonana przez organ ocena sytuacji zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej była pobieżna, nierzetelna i sprowadzała się jedynie do wykazania posiadanego majątku. Nie wzięto zaś pod uwagę takich okoliczności jak depresja i choroba alkoholowa oraz tego, że prowadząc samodzielnie gospodarstwo rolne strona nie jest w stanie dodatkowo zarobkować. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ograniczył się w tym zakresie do powtórzenia ustaleń organu pierwszej instancji. Zaniechał zaś dokonania samodzielnej oceny, uwzględniającej nie tylko interes publiczny, ale także i słuszny interes strony. Skarżący podkreślił również, że proponując miesięczne raty w wysokości 500 złotych wziął pod uwagę konieczność regulowania bieżących alimentów. Bez znaczenia dla sprawy była także okoliczność, że do chwili wszczęcia egzekucji z nieruchomości strona nie regulowała ciążących na nim obowiązków alimentacyjnych. Dla kwestii rozłożenia na raty należności liczyła się bowiem wyłącznie jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Mając powyższe okoliczności na uwadze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu wydanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem niniejszej sprawy było rozłożenie na raty należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz dwójki dzieci skarżącego. Podstawą prawną toczącego się w tej sprawie postępowania był art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Należy podkreślić, że decyzja wydana na podstawie przywołanego przepisu ma charakter uznaniowy, co oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy jej podejmowaniu. Decyzja taka nie podlega jednak kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości, lecz sprowadza się do oceny czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu czy należycie przeprowadzono postępowanie dowodowe oraz ustalono stan faktyczny, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a. W sytuacji w której organy wyjaśnią wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia z zachowaniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i w sposób przekonujący uargumentują swoją decyzję wydaną w ramach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1156/10, czy też z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 3119/12). W niniejszej sprawie należy podzielić podniesione przez stronę zarzuty, odnoszące się do naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Trzeba bowiem podkreślić, że dokonana przez organ analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego nie uwzględniała wszystkich istotnych okoliczności, które organ zobowiązany był wziąć pod uwagę rozpatrując wniosek o przyznanie ulgi w zakresie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Przede wszystkim nazbyt dowolnie odniesiono się do propozycji skarżącego, który zadeklarował, że będzie w stanie spłacać raty w wysokości 500 zł miesięcznie. Organ poddał w wątpliwość tę ofertę, stwierdzając jedynie, że strona nie będzie w stanie jednocześnie spłacać rat należności, jak i regulować bieżących obowiązków alimentacyjnych. Wskazano również, że propozycja strony zostało złożona niejako dla pozoru, w celu uniknięcia dalszych konsekwencji wszczętego już postępowania egzekucyjnego z jej majątku. Organ jednak nie ustalił, czy skarżący będzie w rzeczywistości w stanie uiszczać raty i jednocześnie opłacać bieżące alimenty. Skoro strona prezentowała takie stanowisko w toku całego postępowania administracyjnego, to należało wezwać ją do wyjaśnienia, w jaki sposób zamierza pogodzić te dwa obowiązku. W razie zaś pozostających wątpliwości należało rozważyć, jaką kwotę skarżący byłby w stanie uiszczać w jego sytuacji dochodowej. Nie wzięto również pod uwagę oświadczenia strony zawartego w piśmie z dnia 14 marca 2017 r., którym zawiadomił on organ pierwszej instancji o podjęciu czynności zmierzających do obniżenia alimentów. Okoliczność ta – mająca przecież istotne znaczenia dla sytuacji dochodowej strony – została całkowicie pominięta przez organy obu instancji i do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie podjęto żadnych czynności zmierzających do ustalenia, jaki skutek odniosły zabiegi skarżącego o obniżenie alimentów. Częściowo błędne było również twierdzenie, że starania strony o przyznanie ulgi w spłacie wymaganej należności były spowodowane wszczęciem postępowania egzekucyjnego z nieruchomości i nie gwarantowały, że strona będzie regularnie spłacać zadłużenie powstałe z tytułu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego. Zgadzając się z tym, że skarżący mógł w rzeczywistości działać pod wpływem informacji o postępowaniu egzekucyjnym, nie można jednak z góry zakładać, że była to czynność dokonana jedynie dla pozoru, a strona w dalszym ciągu podchodziłaby lekceważąco do ciążącego na nim obowiązku. Zdaniem Sądu, pozbawionym doniosłości prawnej był również argument, że skarżący nie wywiązywał się z ciążących na nim obowiązków, w tym przez okres ok. 18 miesięcy nie dokonał żadnej wpłaty na poczet zaległości alimentacyjnych. Okoliczność ta nie miała jednak istotnego znaczenia dla kwestii przyznania ulgi w spłacie należności. Instytucja ta została bowiem zaprojektowana właśnie dla tych dłużników alimentacyjnych, którzy zalegają z regularnym opłacaniem alimentów, przez co świadczenia te muszą być pokrywane z funduszu alimentacyjnego. Ulga w spłacie tych zobowiązań ma im zaś za zadanie pomóc, aby w określonej perspektywie czasowej mogli oni nie tylko na bieżąco regulować swoje zobowiązania alimentacyjne, ale także i spłacić w całości lub w części należność niejako zastępczo za nich poniesioną z funduszu alimentacyjnego. Reasumując stwierdzić należało, że w niniejszej sprawie organ przekroczył granice uznania administracyjnego przy rozpatrzeniu wniosku strony skarżącej o rozłożenie na raty należności z tytułu świadczeń otrzymanych z funduszu alimentacyjnego przez osoby uprawnione. Nie ustalił on bowiem w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności istotnych związanych z sytuacją dochodową skarżącego i jego ewentualnymi możliwościami spłaty rat w zaproponowanej wysokości. Przez to uzasadnienie zaskarżonej decyzji sporządzone z pominięciem tych okoliczności nie może zostać uznane za przystające do standardów rozstrzygnięcia wydanego w granicach uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Wskazania co do dalszych czynności wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku i sprowadzają się do konieczności wyczerpującego ustalenia sytuacji dochodowej skarżącego, a następnie jej rzetelnej analizy znajdującej swój wyraz w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu decyzji uznaniowej.