IV SA/Wr 498/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 14 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł A. Z. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną oraz dwiema córkami. W oświadczeniu o dochodach tego gospodarstwa domowego wskazał, że on i jego żona uzyskują wynagrodzenie z umowy o pracę w kwocie 1.513,17 zł i 2.683,42 zł. Z przesłanych na wezwanie dokumentów ponad wcześniej oświadczone fakty wynika, że w roku 2009 skarżący wraz żoną uzyskali dochód w łącznej kwocie 53.349,55 zł, są właścicielami samochodu osobowego marki Opel Astra oraz, że z tytułu niepełnosprawności młodszej córki wypłacany jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. W treści pisma procesowego z dnia 9 września 2010 r. wnioskodawca oświadczył, że z miesięcznego dochodu w kwocie 3.035,52 zł kwotę ok. 2.205 zł przeznacza na opłaty, w tym kwotę 1.061,33zł na spłatę kredytów, kwotę 231,39 zł na abonament internetowy i telefoniczny oraz kwotę 103,90 zł na abonament telewizyjny (Polsat Cyfrowy). W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów postępowania stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Do sytuacji tych zalicza się stan, w którym brak jest obiektywnie pojmowanych możliwości wygospodarowania środków pieniężnych w celu poniesienia kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna realizuje przesłankę przyznania prawa pomocy określoną w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie można bowiem przyjąć, że gospodarstwo domowe skarżącego, który wraz żoną posiada stałe źródło dochodu w wykazanej kwocie, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, na które aktualnie składa się wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego swojego gospodarstwa domowego. Należy też wskazać, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, do których zalicza się zobowiązania cywilnoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego podnoszone przez stronę uszczuplenie zasobów finansowych jej gospodarstwa domowego w rezultacie dobrowolnego regulowania zobowiązań (spłata kredytów w kwocie 1.061,33 zł miesięcznie) nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zaznaczyć winno się również, że do wydatków na miesięcznie utrzymanie swojego gospodarstwa domowego strona skarżąca zaliczyła kwotę 231,39 zł na abonament internetowy i telefoniczny oraz kwotę 103,90 zł na abonament telewizyjny (Polsat Cyfrowy). Referendarz sądowy, bazując na zasadach doświadczenia życiowego i logicznego myślenia, nie uznał tych wydatków w całości za konieczne w utrzymaniu tego gospodarstwa. W rezultacie przyjął referendarz sądowy, że istnieje możliwość wygospodarowania w ramach gospodarstwa domowego strony skarżącej kwot pieniężnych na poczet kosztów sądowych. Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, że rezultatem ponoszenia tych wydatków, tj. brakiem środków pieniężnych, skarżąca obciążyć chce budżet państwa, a w rezultacie pozostałych podatników. W tym kontekście aktualna pozostaje teza, iż ocena realizacji przesłanek zwolnienia z kosztów sądowych wymaga uwzględnienia poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia. W konsekwencji uzasadnione jest stwierdzenie, że ze względu na sposób wydatkowania przez wnioskodawcę posiadanych zasobów pieniężnych, zależny jedynie od jego autonomicznej decyzji, w sytuacji majątkowej wynikającej z jego oświadczeń oraz dokumentów złożonych do akt sprawy, nie sposób uznać, że strona skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy uzasadniona jest ocena, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.