IV SA/Wr 500/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Julia Szczygielska po rozpoznaniu w dniu 19 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.B. na niewykonanie przez Rektora Uniwersytetu W. wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 10 listopada 2009 r. sygn. akt IVSA/Wr 404/08 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 1 lipca 2011 r. wpłynął do WSA we Wrocławiu formularz wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wynika z niego, że skarżący mieszka sam i jest na utrzymaniu rodziców – emerytów, którzy prowadzą osobne gospodarstwo domowe w B. i pokrywają jedynie koszt wyżywienia i mieszkania skarżącego. Ponadto skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz innych przedmiotów wartościowych. Do wniosku strona dołączyła zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w G. z dnia 28 czerwca 2011 r., z którego wynika, że A.B. jest zarejestrowany w urzędzie jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od dnia 30 marca 2009r. do - nadal. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2011 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił A.B. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw. Zarządzeniem z dnia 4 sierpnia 2011r. wezwano skarżącego o uzupełnienie wniosku poprzez nadesłanie następujących oświadczeń i dokumentów (bądź ich kserokopii): kserokopii zeznania podatkowego skarżącego dot. podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2010 wraz z załącznikami, ewentualnie za ostatni rok za jaki skarżący takie zeznanie złożył; odcinków emerytur rodziców skarżącego za lipiec 2011r.; informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia państwowego; wyciągi z posiadanych przez wnioskodawcę i rodziców rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy; rachunki (bądź przybliżone kwoty) świadczące o miesięcznych kosztach utrzymania, w tym wydatków związanych z utrzymaniem domu (tj. opłaty za gaz, energię elektryczną, czynsz, wodę, wywóz śmieci itd.). W piśmie z dnia 17 sierpnia 2011 r. skarżący oświadczył, że obecnie nie składa zeznań podatkowych, bo nie stać go na ponoszenie strat w związku z działalnością naukową, a koszty publikacji ponoszą dr hab. M.W. z Uniwersytetu W. (który wyraził zgodę na opiekę nad studiami doktoranckimi skarżącego) oraz A.J. - doktorant fizyki Uniwersytetu J. w K., z którym razem wydali pierwszą w Polsce książkę dotyczącą ekonofizyki ([...]) i to on zajmuje się jej wydaniem od strony finansowej. Ponadto nie korzysta z żadnej pomocy społecznej, a koszt utrzymania skarżącego wynosi ok. 900 zł miesięcznie. Składa się na nie koszt wyżywienia – ok. 300 zł, koszt mieszkania – ok. 400 złotych, koszt leków - ok. 100 zł oraz koszt internetu i telefonu - 100 zł miesięcznie. Do tego dochodzi koszt ubrań – ok. 200 zł na pół roku. Wydatki te pokrywają tylko i wyłącznie rodzice skarżącego - emeryci, którzy prowadzą osobne gospodarstwo domowe w B.. Jak wskazał skarżący - ma z nimi kontakt jedynie raz na miesiąc, dlatego może orientacyjnie podać, że ich emerytury wynoszą ok. 1600 zł (matka) i 2200 zł (ojciec). Z tego skarżący otrzymuję około 900 zł, a pozostałe 2900 zł idzie na utrzymanie rodziców, a więc koszty wyżywienia - ok. 1000 zł, leków – ok. 800 zł, telefonu i telewizji – ok. 200 zł, ubrań – ok. 200 zł i przejazdów – ok. 600-700 zł miesięcznie. Rodzice ani skarżący nie mają żadnych oszczędności ani rachunków bankowych. Ponadto skarżący wskazał, że od 2008 r. choruję na depresję i musi kupować takie leki antydepresyjne jak: Bioxetin, Sulpiryd i Tritico. Dlatego podtrzymuje wniosek o powołanie biegłego lekarza sądowego przede wszystkim w celu stwierdzenia, że pomoc prawna jest skarżącemu absolutnie potrzebna, bo od 2008 r. ma trudności z reagowaniem na formalne uzupełnienia pism, do których wzywa stronę Sąd. Opinia lekarza sądowego jest potrzebna, aby przekonać Sąd, że leki, które zażywa, mają obiektywne skutki uboczne, tj. powodują zawroty głowy, wymioty, bóle głowy, leukopenię, osłabienie, przyśpieszone lub zwolnione czynności serca, drżenia, zaburzenie masy ciała, zachowania samobójcze, zaburzenia oddychania, utratę świadomości, złośliwy zespół neuroleptyczny, sztywność mięśni, gorączka, zwiększenie stężenia kinazy fosfokreatynowej, które może stanowić zagrożenie życia. Objawy te zdarzały się skarżącemu i są umieszczone na dołączonych do leków ulotkach, dlatego mają one znaczenie dla wniosku o przyznanie mi prawa pomocy, bo stan skarżącego się pogarsza. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwana dalej "u.p.p.s.a.", stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 u.p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). W rozpatrywanej sprawie A.B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przy czym podkreślić trzeba, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim należy zauważyć, że nie wykonał w pełni ani zarządzenia referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2011 r., ani sędziego z dnia 4 sierpnia br.. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było jednak niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. I tak wnioskodawca twierdzi, że jest osobą bezrobotną, ale jednocześnie ponosi koszty miesięcznego utrzymania 900 zł. Koszty te są pokrywane przez rodziców skarżącego, którzy są emerytami. Z uwagi na tą okoliczność skarżący został wezwany o nadesłanie m.in. odcinków emerytur rodziców za lipiec 2011 r., wyciągów z posiadanych przez rodziców wnioskodawcy i samego wnioskodawcę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Zasadność wezwania skarżącego o nadesłanie w/w dokumentów została potwierdzona w postanowieniu NSA z dnia 17 marca 2011 r. (sygn. akt I OZ 160/11), w którym stwierdzono, że "w świetle złożonych przez A.B. oświadczeń i dokumentów miał podstawy, aby żądać od niego złożenia zaświadczeń o dochodach jego rodziców za ostatnie dwa miesiące oraz wyciągów z posiadanych przez nich rachunków bankowych. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązany był zbadać nie tylko sytuację majątkową samego wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem całokształt uzyskiwanych przez wszystkich członków takiego gospodarstwa dochodów, jak również wielkość ponoszonych wydatków, pozwala dopiero ustalić czy wnioskodawca jest w stanie ponieść przynajmniej częściowo ciężar kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym.". Jak wskazał natomiast Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lutego 1996 r. (sygn. akt II URN 56/95, publ. LEX 247754) ocena, czy osoba "pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym" zależy od okoliczności konkretnego przypadku. Sam zaś fakt wspólnego zamieszkiwania nie odgrywa najistotniejszej roli. Za uznaniem, że określone osoby pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym może chociażby przemawiać udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, czy też – jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie - niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi. Istotnym z tej perspektywy jest również ustalenie, czy tego rodzaju stan ma charakter stały. Powołując się na powyższy wyrok NSA w wyżej powołanym postanowieniu wskazał, że "zaprezentowane wyżej stanowisko, w konfrontacji z ustalonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanem faktycznym, w pełni uzasadnia twierdzenie, iż skarżący pomimo tego, że nie mieszka z rodzicami, w rzeczywistości prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Jako osoba bezrobotna pozostaje na ich całkowitym utrzymaniu. Finansowanie skarżącego ma również charakter stały. Dlatego też żądanie przedstawienia przez skarżącego opisanych wyżej dokumentów było uzasadnione.". Pomimo wezwania skarżący nie nadesłał żadnych dokumentów. W myśl zaś art. 255 u.p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu okoliczności wskazane we wniosku, jak i w kolejnych pismach oraz zaświadczenie o zarejestrowaniu jako osoby bezrobotnej, nie są wystarczającym źródłem, w oparciu o które można by w pełni dokonać oceny rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącego, tym bardziej, że okoliczności wskazane przez wnioskodawcę budzą wątpliwości, których - poprzez niezastosowanie się do zarządzeń /wezwań/ - wnioskodawca nie usunął. Wątpliwości takie rodzi przede wszystkim ponoszenie koszty utrzymania przy braku jakiegokolwiek dochodu wnioskodawcy. Należy zauważyć, że oceniając możliwość przyznania prawa pomocy, Sąd musiał rozważyć zarówno wysokość obciążeń finansowych, jakie strona jest zobowiązana ponieść na danym etapie postępowania, jak i sytuację materialną wnioskodawcy i w kontekście tego - możliwość ponoszenia przez nią kosztów sądowych. Oceniając zatem okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności koszty miesięcznego utrzymania oraz fakt, że koszty te pokrywane są przez rodziców wnioskodawcy, Sąd doszedł do przekonania, że nie stanowią one podstawy uzasadniającej przyznanie stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym samym wnioskodawcy nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy. Stąd orzeczono na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi.