IV SA/Wr 505/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków Protokolant specjalista Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J.G. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji; III. przyznaje adwokatowi [...] od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295, 20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeks postępowania administracyjnego, art. 27, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez J. R. (dalej: Skarżący), od decyzji z dnia [...] maja 2013r. nr [...] wydanej z upoważnienia Wójta Gminy M. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, orzekającej w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że w dniu 18 kwietnia 2013 roku do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. wpłynęło pismo Skarżącego z prośbą o umorzenie należności wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej Ł.S. Skarżący podkreślił, że odbywa długoterminową karę pozbawienia wolności, nie pracuje oraz nie posiada źródła utrzymania. Powołując się na art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zwrócił się do organu I instancji o umorzenie należności. Do podania została doręczona opinia dotycząca sytuacji materialno-bytowej sporządzona przez Specjalistę pracy socjalnej z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Decyzją z dnia [...] maja 2013r. nr [...] organ I instancji, orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu wskazano, że w okresie pobierania świadczenia Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej wypłacił na rzecz osoby uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Kwota należności wynosi 16 480,61 zł. oraz 4 958,55 zł odsetek. Organ wskazał, że Skarżący odbywa obecnie karę pozbawienia wolności, nie pracuje, nie posiada źródła utrzymania, jednak nie przesądza to, że sytuacja materialno-bytowa Skarżącego nie ulegnie poprawie. Ponadto organ podkreślił, że koniec odbywania kary pozbawienia wolności Skarżącego przypada na dzień 27 września 2013 r. Daje to podstawy sądzić, że obecna trudna sytuacja Skarżącego ma charakter czasowy i istnieje szansa na jej zmianę. Od decyzji organu I instancji Skarżący wniósł odwołanie, wskazując, iż znajduje się w skrajnym ubóstwie, nie ma możliwości spłaty świadczeń, ponieważ nie pracuje i odbywa karę pozbawienia wolności. Organ II instancji podtrzymując decyzję organu I instancji wskazał, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów reguluje kwestie spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Art. 27 ust. 1 ustawy wskazuje, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Ustawa ta reguluje także kwestie spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Art. 30 ust. 2 ustawy wskazuje, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Organ odwoławczy, powołując się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z dnia 20 października 2011 roku, sygn. akt I OSK 881/2011, zwrócił uwagę na użycie przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów sformułowania "może" - wskazując, że decyzje organów administracji w tym przedmiocie mają charakter decyzji uznaniowych, jakkolwiek organ jest związany przesłankami wskazanymi w tym przepisie. Organ II instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie nie ma jednoznacznych podstaw do umorzenia należności, jako że nie ma specjalnej procedury dotyczącej dłużników alimentacyjnych przebywających w zakładach karnych. Fakt przebywania w zakładzie karnym, zdaniem organu, nie może stanowić podstawy do umorzenia należności, gdyż należałoby umarzać należności wszystkich dłużników alimentacyjnych przebywających w zakładach karnych. Kolegium podziela opinię, iż zakończenie odbywania kary w najbliższym czasie daje podstawy sądzić, iż realna stanie się spłata zadłużenia. Na powyższą decyzję skargę złożył Skarżący, w której podniósł, że organ II instancji oparł się na błędnej informacji o końcu odbywania kary pozbawienia wolności, co wyklucza poprawę sytuacji finansowej. Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie wskazując, że podtrzymuje w całości stwierdzenia decyzji. W jego ocenie została ona w sposób należyty uzasadniona, gdzie w treści decyzji zostały wskazane przesłanki i podstawy prawne ustaleń dokonanych w toku postępowania. Odnosząc się do zarzutu skargi o oparciu się na błędnej informacji o końcu odbywania kary pozbawienia wolności, Kolegium wyjaśniło, że w piśmie przesłanym przez Zakład Karny w P., nr [...], wskazano datę 27 września 2013 roku, jako datę zakończenia odbywania kary pozbawienia wolności. Tym samym, w tym stanie faktycznym nie ma jednoznacznych podstaw do umorzenia należności Skarżącemu, jako że nie ma specjalnej procedury dotyczącej dłużników alimentacyjnych przebywających w zakładach karnych. Fakt przebywania w zakładzie karnym nie może stanowić podstawy do umorzenia należności, gdyż należałoby umarzać należności wszystkich dłużników alimentacyjnych przebywających w zakładach karnych. W związku z tym decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest w pełni zasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Dokonując oceny legalności zaskarżonego aktu Sąd jest obowiązany na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygać w granicach danej sprawy, z tym że nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest uwzględnienie wszelkich istotnych wad zaskarżonego aktu, nawet jeżeli nie były podnoszone przez skarżącego. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] czerwca 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia [...] maja 2013 r., którą odmówiono skarżącemu – dłużnikowi alimentacyjnemu, umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z treścią tego przepisu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Należy podkreślić, że decyzja oparta na powyższym przepisie ustawy, aczkolwiek ma charakter uznaniowy, to nie może być rozstrzygnięciem dowolnym. W konsekwencji prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności w zakresie przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - z zachowaniem wymogów proceduralnych, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. Wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego (art. 6 i 7 K.p.a.). W świetle treści art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie może budzić wątpliwości, że podstawową przesłanką, którą należy rozważyć rozpoznając wniosek dłużnika alimentacyjnego, jest jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Analizując zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, iż takiej szczegółowej analizy i oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego organy obu instancji nie dokonały. Organy odniosły się przede wszystkim do okoliczności odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności, stwierdzając jedynie, że nie jest to przesłanka do umorzenia zobowiązania. Z analizy akt administracyjnych wynika, że jedynymi dowodami na których opierały się organy orzekając w niniejszej sprawie, a które pozwalały na poczynienie jakichkolwiek ustaleń co do sytuacji dochodowej Skarżącego, była opinia dotycząca sytuacji materialno-bytowej Skarżącego z dnia 18 marca 2013 r. sporządzona przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P., a przesłana wraz z wnioskiem o umorzenie należności złożonym przez Skarżącego oraz pismo Zakładu Karnego w P. informujące, że skarżący przebywa w Zakładzie Karnym w P. od 2 sierpnia 2011 r. oraz że koniec kary przypada w dniu 27 września 2013 r. Organy obu instancji nie ustaliły jednakże możliwości zatrudnienia Skarżącego w trakcie odbywania kary, mimo, że wniosek o umorzenie należności wpłynął w tym czasie. Należało ustalić, czy skarżący odbywając karę pozbawienia wolności był zatrudniony, czy istnieją możliwości zatrudnienia go jako pozbawionego wolności, czy zgromadził jakieś środki w związku z ewentualnym zatrudnieniem przez zakład karny. Ponadto organy, nie odniosły się do informacji zawartej w piśmie z dnia 18 marca 2013 r. o tym, że Skarżący nie posiada żadnego własnego dochodu, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Nie bez znaczenia w sprawie jest również fakt wynikający ze skargi, że Skarżący choruje na zwyrodnienie kręgosłupa, leczy się psychiatrycznie oraz że zakończy odbywanie kary dopiero w 2020 r. Kolegium w swojej decyzji stwierdziło, że fakt przebywania w zakładzie karnym nie może stanowić podstawy do umorzenia należności, jednak takie uogólnienie w powyższej sprawie nie jest w pełni przekonujące, gdyż nie zbadano, w prawidłowy sposób, sytuacji materialnej i zdrowotnej Skarżącego w chwili podejmowania decyzji. Tymczasem decyzja ostateczna zasadza się, w gruncie rzeczy na okoliczności, że skarżący opuści wkrótce zakład karny i będzie mógł spłacić ciążące na nim zobowiązanie. Należało jednak mieć na uwadze okoliczności ustalone w toku postępowania, istniejące w chwili podejmowania decyzji. Niezależnie od tego, jeśli rozstrzygającą okolicznością uczyniono fakt, że skarżący opuści zakład karny (miało to nastąpić 27 września 2013 r.) to w skardze Skarżący wskazał, że zakładu nie opuści gdyż zacznie odbywać kolejną karę pozbawienia wolności, której koniec przypada na 2020 r. Do tego nie odniesiono się w ogóle argument o umożliwieniu rychłego spłacania należności traci zatem na znaczeniu. W ocenie Sądu, zaniechania w tym zakresie uzasadniają stwierdzenie, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 77 § 1 K.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art.7 K.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Mając na uwadze, że organ przeprowadził postępowanie dowodowe z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów, w konsekwencji dopuścił się również naruszenia art. 107 § 1 i 3 K.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić poczynione wyżej uwagi oraz ściśle odnieść ustalony stan faktyczny do przesłanek umorzenia należności, wynikających z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i oprzeć rozstrzygnięcie w oparciu o wynikające stąd wnioski. W tym stanie sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O wykonalności wyroku orzeczono w pkt II, w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a.