IV SA/Wr 509/15

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi Z. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, II. umorzyć postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 7 sierpnia 2015 r. umorzono postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 13 października 2015 r. wydanym w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym oddalił skargę. Dnia 19 października 2015 r. skarżący złożył osobiście w Sądzie pismo opatrzone tą sama datą (k-23), w którym wniósł m. in. o przyznanie prawa pomocy w całości i ustanowienie adwokata. Do pisma tego dołączył złożony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy (k-25) w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu tego wniosku postanowieniem referendarza sądowego z dnia 20 października 2015 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i umorzono postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznając ten wniosek referendarz stwierdził, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 31 października 2015 r. Skarżący pismem z dnia 2 listopada 2015 r. wniósł sprzeciw od tego postanowienia referendarza sądowego, który zostanie rozpoznany przez Sąd odrębnym postanowieniem. W niniejszej sprawie istotne jest, że w dniu 19 października 20215 r. wpłynęło do Sądu drogą elektroniczną kolejne pismo skarżącego nazwane skargą i zawiadomieniem o przestępstwie (k-38-39), w którym skarżący zawarł m. in. prośbę o przyznanie prawa pomocy w całości i ustanowienie adwokata z urzędu w celu wniesienia skargi kasacyjnej do NSA od wyroku WSA z dnia 13 października 2015 r. Podał w nim, że Sąd dopuszcza się ludobójstwa i eksterminacji jego osoby i ewidentnie narusza wymogi formalne jakie powinien spełnić przed i podczas wydania wyroku. W dniu 17 października 2015 r. doręczony mu sentencję wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Domaga się sporządzenia skargi kasacyjnej, gdyż nie zgadza się z werdyktem sądu, który orzekł w sposób stronniczy i naruszył prawo procesowe określone w art. 109 p.p.s.a. i art. 113 § 1 , art. 114, 119 i art. 41, art. 134 p.p.s.a. tym samym Sąd naruszył jego autonomiczność i nienaruszalność zamykając mu drogę do sadu i do działania we własnej obronie, ponieważ aż do zamknięcia rozprawy ma prawo przytaczać okoliczności i dowody na poparcie swojej skargi. Sąd nie zawiadomił go o terminie rozpoznania sprawy i o tym, że będzie ona rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. W piśmie tym podał, że nie budzi wątpliwości, że Sąd jedynie może lecz nie musi rozpoznać skargi w trybie uproszczonym, jeżeli postanowienie dotknięte jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 kpa lub w innych przepisach albo wydane zostało z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania i strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Legalność trybu uproszczonego wynika z art. 109 i art. 141 § 2 p.p.s.a., gdyż postępowanie uproszczone nie może być uznane za niejawne w rozumie art. 91 § 2 i art 137 § 1 p.p.s.a. Omówione wyżej pismo z dnia 19 października 2015 r. znajdujące się na karcie nr 38 i nr 39 akt niniejszej sprawy wpłynęło tego samego dnia do Wydziału Informacji Sądowej i zostało opatrzone numerem [...], a dnia 20 października 2015 r. zostało przekazane do Wydziału IV (k-37). Pismo to zostało podpisane przez skarżącego w dniu 30 października 2015 r. Podkreślenia wymaga, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 20 października 2015 r. nie dotyczy wniosku o przyznanie prawa pomocy zawartego we wspomnianym wyżej piśmie znajdującego się na kartach nr 38-39, przekazanego do IV Wydziału przez Wydział Informacji Sądowej dnia 20 października 2015 r. Skarżący pismo o tej samej treści, opatrzone datą 19 października 2015 r., wysłał drogą elektroniczną również do innych podmiotów i instytucji. W tej sytuacji w dnia 26 października 2015 r. wpłynęło do Sądu pismo przewodnie Naczelnika Wydziału [...], Skargi i Wniosków w Ministerstwie [...] i przekazujące Sądowi do rozpatrzenia w ramach kompetencji omówione wyżej pismo skarżącego z dnia 19 października 2015 r. Pismo z dnia 19 października 2015 r. znajduje się na karcie 41 akt sprawy. Dnia 4 listopada 2015 r. wpłynęło do Sądu pismo Prezesa Sądu [...] dla [...] w W. z dnia 30 października 2015 r. przekazujące w załączeniu wspomniane pismo skarżącego z dnia 19 października 2015 r według właściwości. Pismo z dnia 19 października 2015 r. znajduje się na kartach nr 55-57 akt sprawy. Prezes Sądu [...] przekazał również pismo skarżącego z dnia 20 października 2015 r., które dotyczy orzeczenia Sądu z dnia 13 października 2105 r. wydanego w niniejszej sprawie. Dnia 6 listopada 2015 r. wpłynęło do Sądu pismo Biura [...] z dnia 3 listopada 2015 r. przekazujące Sądowi również pismo skarżącego z dnia 19 października 2015 r. wysłane pocztą elektroniczną. Pismo z dnia 19 października 2015 r. znajduje się na kartach nr 63-64 akt sprawy. Pisma nadane pocztą elektroniczną z dnia 19 października 2015 r. przekazane Sądowi przez Ministerstwo [...], Prezesa Sądu [...] dla [...] w W., Biuro [...] są tożsame w treści z pismem z dnia 19 października 2015 r. wysłanym do Tutejszego Sądu pocztą elektroniczną, zarejestrowanym w Wydziale Informacji Sądowej i przekazanym do akt niniejszej sprawy. Powyższe oznacza, że pismem z dnia 19 października 2015 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w tym o ustanowienie adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Wniosek ten skarżący powtórzył w pismach przesłanych wskazanym wyżej podmiotom. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega więc wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, zawarty w piśmie z dnia 19 października 2015 r. nadanym do Sądu pocztą elektroniczną (k-38-39) i podtrzymany w tożsamych pismach wysłanych w ten sam sposób tego samego dnia wymienionym wyżej podmiotom, które to podmioty, pisma te przekazały Sądowi do rozpatrzenia. Pisma te znajdują się na kartach sprawy o numerach 41, 55-57, 63-64. Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 244 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm; dalej p.p.s.a.) p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Natomiast zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie powyższego przepisu powinna ograniczać się jedynie do oceny czy wnioskodawca jest w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania. Ocena, iż strona postępowania sądowego nadużywa prawa do sądu wyklucza jednak możliwość przyznania prawa pomocy nawet w sytuacji, gdyby strona ta wykazała, że spełnia przesłanki materialne warunkujące przyznanie prawa pomocy uregulowane w art. 246 p.p.s.a Rozpoznając niniejszy wniosek w pierwszej kolejności stwierdzić zatem należy, że skarżący w okresie od 2009 r. do 2014 r. wniósł 456 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe. Na koniec marca 2015 r. liczba zarejestrowanych spraw skarżącego wyniosła ponad 500 spraw, a listopadzie zarejestrowano 663 sprawy. W 2014 r. około 95 skarg zostało odrzuconych, 17 oddalonych, w 2 sprawach umorzono postępowanie sądowe i w 2 sprawach oddalono wnioski wszczynające postępowanie sądowe, a jedną sprawę przekazano według właściwości do innego sądu. We wspomnianym okresie 2009-2014 większość skarg została zatem odrzucona, a więc nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania. Skarżący złożył również w ponad 140 sprawach wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe, a także wnioski o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania. Skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia kończącego postępowanie zostały odrzucone, ponieważ nie zostały sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika. Wnioski o wykładnię orzeczeń zostały załatwione odmownie lub też dodatkowo umorzono postępowanie wszczęte kolejnymi wnioskami w tym przedmiocie. We wszystkich sprawach odmówiono wstrzymania wykonania orzeczenia. Ponadto skarżący wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, przy czym po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego Sądu, np. w G., w O., skarżący złożył kolejny wniosek o wyłączenie składu tego innego Sądu. Skarżący wniósł także w 2014 r. szereg skarg o wznowienie postępowania. W okresie od 2009 r. do listopada 2014 r. liczba zarejestrowanych wniosków o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika wyniosła 240 wniosków. W 2014 r. 106 wniosków o ustanowienie pełnomocnika z urzędu pozostawiono bez rozpoznania na podstawie z uwagi np. na nieuzupełnienie jego braków poprzez złożenie wniosku na wymaganym urzędowym formularzu lub np. nie sprecyzowanie w jakiej sprawie żądane jest prawo pomocy. Natomiast 45 wniosków o przyznanie prawa pomocy zostało oddalonych postanowieniami Sądu z uwagi na nadużycie prawa pomocy, a w 37 sprawach odmówiono przyznania prawa pomocy postanowieniem referendarza z uwagi na nadużycie tego prawa. Ponadto w 2014 r. w 40 sprawach poinformowano skarżącego pismem referendarza sądowego, że jest zwolniony z kosztów sądowych z mocy ustawy, a w 39 sprawach umorzono postepowanie wszczęte takim wnioskiem. W większości spraw wyznaczony z urzędu adwokat składał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom. Szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowoadministracyjnej wymaga jednak szczególnie wnikliwej oceny sposobu realizacji tego prawa przez skarżących. Prawo dostępu do sądu jest jednym z podstawowych wolności określonych w Konstytucji RP. Formą realizacji prawa do sądu jest analizowana instytucja prawa pomocy. Przykładem ograniczenia prawa dostępu do sądu są zbyt wysokie koszty opłat sądowych, nadmierny formalizm procesowy, trudności w dostępie do pomocy prawnej i dostępie niezamożnych obywateli do usług prawniczych. Prawo dostępu do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku zrealizowane za każdą cenę. Europejski Trybunał Praw Człowieka w orzecznictwie podkreślał, że podlega ono uprawnionym ograniczeniom: terminom ustawowym, okresom przedawnienia, zabezpieczeniom kosztów, regulacjom dotyczącym nieletnich (sprawa Związek Nauczycielstwa Polskiego przeciwko Polsce, wyrok ETPC z dnia 21 września 2004 r., skarga nr 42049/98). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 10 maja 2000 r. stwierdził również, iż nie istnieje bezwzględne i absolutne prawo do sądu, które nie podlegałoby jakimkolwiek ograniczeniom i które w konsekwencji stwarzałoby uprawnionemu nieograniczoną możliwość ochrony praw na drodze sądowej. Ograniczenie prawa do sądu może być konieczne ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasadę legalizmu bądź zaufanie do prawa (wyroki TK z dnia 10 maja 2000 r., K 21/99, OTK ZU 2000/4/109). Prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie. Liczba zarejestrowanych spraw skarżącego stale wzrasta. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzić więc należy, że charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz liczba wniosków o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe (zakończonych postanowieniami o odrzuceniu tych skarg), a także liczba wniosków o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania oraz systematyczny wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg dowodzą, iż celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. Okoliczności te świadczą o tym, że skarżący nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy. Ponadto w wielu sprawach skarżący niemal każdorazowo po wyznaczeniu rozprawy składa wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy zmierzając do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania, przy czym skargi na tą przewlekłość zostały oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oceny, że skarżący nadużywa prawa do przyznania prawa pomocy nie niweczy również fakt, iż rozpoznawany obecnie wniosek z dnia 19 października 2015 r. o przyznanie prawa został złożony w celu zaskarżenia wyroku oddalającego skargę, czyli orzeczenia kończącego postępowanie sądowe. O ile bowiem Sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych, merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa (post. NSA z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt I OZ. 61/15 ). Podkreślenia wymaga, że postanowienie to wydane zostało przez NSA po rozpoznaniu zażalenia skarżącego w innej sprawie, tj. o sygn. akt IV SAB/Wr 153/14, w której podjęto postanowienie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy, zaś wniosek o przyznanie tego prawa został złożony po wydaniu, w dniu 22 lipca 2014 r. postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania sądowego, a więc w celu zaskarżenia orzeczenia kończącego postępowanie sądowe. Podobnie postąpił skarżący składając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy po wydaniu wyroku oddalającego skargę w celu zaskarżenia tego orzeczenia. Okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy nie jest również fakt, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym i brak zawiadomienia o rozprawie. Przepis art. 120 p.p.s.a wyraźnie bowiem stanowi, że w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Istotą trybu uproszczonego jest brak przeprowadzania rozprawy. Merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy zapada na posiedzeniu niejawnym, o którego terminie nie zawiadamia się stron postępowania sądowoadministracyjnego. Rozpoznawanie sprawy na posiedzeniu niejawnym stanowi wyjątek od konstytucyjnej zasady jawności postępowania sądowego, wyrażonej w art. 45 i powtórzonej w art. 10 p.p.s.a. Wyrok wydany na posiedzeniu niejawnym ma tę samą moc, co wyrok wydany na rozprawie. Powołane przez skarżącego nowe okoliczności dotyczące oddalenia skargi na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nie zmieniają więc oceny, że skarżący w dalszym ciągu nadużywa w niniejszej sprawie prawa do sądu poprzez przyznanie mu prawa pomocy. Argument skarżącego, że Sąd swoimi orzeczeniami dopuszcza się ludobójstwa i eksterminacji również nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy. Przedstawione okoliczności uprawniały do stwierdzenia, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie stanowi nadużycie tego prawa i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata (pkt I sentencji). Odnośnie zaś wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 239 pkt 1 lit h p.p.s.a nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących dodatków mieszkaniowych. Skarżący jest zatem zwolniony z mocy ustawy z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych. Z tych względów należało w pkt II sentencji umorzyć jako zbędne postępowanie sądowe wszczęte tym wnioskiem na podstawie przepisu art. 249a § 1 p.p.s.a. stanowiącym, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W myśl zaś art. 258 § 1 pkt 7 tej ustawy do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 249a § 1 w związku z art. 239 pkt 1 lit "h" i art. 245 § 3 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.