IV SA/Wr 51/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Asesor WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Protokolant Magdalena Domańska - Byskosz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2006r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej rejestracji samochodu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz skarżącej kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W dniu [...]r. M. J. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...]r. nr [...], stwierdzającą nieważność decyzji z dnia [...]r. dotyczącej rejestracji samochodu marki Mercedes E 220 CDI nr rej. [...]jako samochodu ciężarowego – uniwersalnego na nazwisko współwłaścicieli P. Ż. i D. S.. Wnioskodawczyni podała, że w dniu wydania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze była właścicielką samochodu i nie brała udziału w postępowaniu jako strona bez swojej winy. Ponadto wnioskodawczyni wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, ponieważ o wydanej decyzji dowiedziała się w Starostwie Powiatowym w Ż. w dniu [...] r. i zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji najpierw złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. na podstawie art. 149 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego wznowiło postępowanie zakończone ostateczną decyzją własną z dnia [...]r., wskazując jednocześnie, że wniosek o wznowienie postępowania został wniesiony przez M. J. z zachowaniem terminu określonego w przepisie art. 148 § 1 i 2 K.p.a. Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. na podstawie art. 151 § 2 w związku z art. 146 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego stwierdziło wydanie decyzji z dnia [...]r. nr [...]z naruszeniem prawa i nie uchyliło tej decyzji, bowiem w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść decyzja odpowiadająca w swej istocie wyłącznie decyzji dotychczasowej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że M. J. jako kolejna właścicielka pojazdu była stroną postępowania, w którym badano zgodność z prawem decyzji rejestracyjnej z dnia [...]r. i bezspornym jest, że bez własnej winy nie brała udziału w tym postępowaniu. Fakt ten nie może jednak stanowić podstawy do uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...]r., ponieważ decyzja w sprawie rejestracji pojazdu jako samochodu ciężarowo – uniwersalnego została wydana bez stosownego dokumentu homologacyjnego, co stanowiło rażące naruszenie prawa. Szczegółowe rozważania w tej kwestii zaprezentowane zostały w decyzji z dnia [...]r. ( doręczonej też M. J. ) i ich powtarzanie w tym miejscu byłoby bezcelowe. Dodatkowo Kolegium powołało uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2002 r. sygn. akt OPK 22/02 ( ONSA, 2003/2/52 ), w której wywiedziono, że art. 68 ust. 9 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym ( Dz. U. Nr 98, poz. 602 ze zm. ) w stanie prawnym obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym ( Dz. U. Nr 129, poz. 1444 ze zm. ) przewidywał obowiązek uzyskania nowego świadectwa homologacji w przypadku dokonania zmiany rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na samochód ciężarowy. Wobec powyższego dopuszczenie do ruchu pojazdu, co do którego warunków technicznych – jako samochodu przerobionego z osobowego na ciężarowy – nie wypowiedział się organ właściwy w sprawach homologacji, stanowi rażące naruszenie powołanego wcześniej przepisu przez organ wydający decyzję o rejestracji, co w konsekwencji musiało prowadzić do stwierdzenia jej nieważności. Żadne względy związane z uczestnictwem M. J. w prowadzonym postępowaniu nie mogłyby zatem wpłynąć na zmianę decyzji Kolegium z dnia [...]r., gdyż nieważność decyzji rejestrującej wynika z normatywnie określonej, obiektywnej przesłanki, jaką jest brak nowego świadectwa homologacji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. J. wniosła o uchylenie decyzji z dnia [...]r., ponieważ pojazd został zarejestrowany zgodnie z przepisami ustawy Prawo o ruchu drogowym. Poprzedni właściciele zarejestrowali w dniu [...]r. pojazd jako samochód używany. Dokumentem potwierdzającym, że pojazd odpowiada obowiązującym warunkom technicznym jest dla używanych zarejestrowanych pojazdów zaświadczenie z badania technicznego. Taki dokument został okazany podczas rejestracji. Uzyskanie świadectwa homologacji jest obowiązkiem producenta pojazdu tylko w przypadku dokonywania pierwszej rejestracji pojazdu, czyli rejestracji nowego pojazdu. Natomiast przedmiotowy samochód został zarejestrowany w dniu [...]r. po raz drugi. Ponadto według strony decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, ponieważ pojazd wykorzystywany jest do prowadzenia działalności gospodarczej i strona dokonała stosownych rozliczeń podatkowych. Po rozpatrzeniu wniosku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...]r. nr [...]utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Decyzja rejestrująca wydana została bowiem bez stosownego dokumentu homologacyjnego, co stanowiło rażące naruszenie prawa. Nieważność tej decyzji wynika z normatywnie określonej, obiektywnej przesłanki, jaką jest brak nowego świadectwa homologacji, a ewentualny udział M. J. w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji stwierdzającej nieważność decyzji rejestracyjnej nie mógłby spowodować podjęcia wówczas przez Kolegium innego rozstrzygnięcia. W razie zmiany warunków stanowiących podstawę wydania świadectwa homologacji, producent lub importer jest obowiązany uzyskać nowe świadectwo homologacji na dany typ pojazdu, przedmiot wyposażenia lub część, a w razie wprowadzenia zmian w typie pojazdu, przedmiocie wyposażenia lub części wpływających na zmianę warunków stanowiących podstawę wydania świadectwa homologacji, producent lub importer jest obowiązany uzyskać nowe świadectwo homologacji na dany typ pojazdu, przedmiot wyposażenia lub część ( art. 68 ust. 8 i ust. 9 ustawy Prawo o ruchu drogowym ). Wobec powyższego żaden przepis prawa nie zwalniał, wbrew twierdzeniom strony, od obowiązku uzyskania świadectwa homologacji przy rejestracji pojazdów, jak to określa M. J. "używanych". Nie do przyjęcia są niepoparte stosownymi przykładami twierdzenia strony dotyczące niejednolitości orzecznictwa, przepisów oraz niespójności rozporządzeń wykonawczych regulujących zasady rejestracji pojazdów. W orzecznictwie pojęcie nieodwracalnego skutku prawnego wiąże się z sytuacją, w której nie jest możliwe przywrócenie stanu prawnego poprzedniego ze względu na to, że przestał istnieć przedmiot, którego dotyczyło prawo lub podmiot utracił zdolność do zachowania tego prawa lub też "wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa". Taka sytuacja nie ma miejsca w rozpatrywanej sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez brak przesłanki rażącego naruszenia prawa, art. 156 § 2 K.p.a. – gdyż decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, art. 71 ust. 2, art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym. W przedmiotowej sprawie nie doszło do rażącego naruszenia prawa, ponieważ kwestionowana decyzja z dnia [...]r. nie została wydana w warunkach oczywistego i niewątpliwego stanu prawnego. Wymóg przedstawienia nowego świadectwa homologacji w przypadku zmiany rodzaju pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy nie wynikał jednoznacznie z przepisów prawa. W dniu wydania decyzji rejestracyjnej praktyka potwierdzania zmiany przeznaczenia samochodów z osobowych na ciężarowe w drodze badania technicznego była powszechna, dozwolona i akceptowana. Minister Transportu i Gospodarki Morskiej w pismach do organów rejestrujących pojazdy wyraził stanowisko, że w takim wypadku wystarczający jest dokument wystawiony przez uprawnionego diagnostę, m. in. w piśmie z dnia [...]r. Działania podatników, polegające na odliczaniu podatku od towarów i usług z tytułu zakupu przerobionych samochodów przed dniem 1 stycznia 2001 r. były usprawiedliwione stanowiskiem zarówno organów podatkowych, jak i rejestrujących. Należy też zauważyć, że orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego nie było też jednolite. NSA wyjaśniał wątpliwości aż w trzech uchwałach, ostatniej z 1 lipca 2002 r. OPK 22/02, w której stwierdził, że sprawa ta nie była unormowana wprost i jednoznacznie, co mogło powodować wątpliwości w orzecznictwie. Ponadto decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, gdyż skarżąca jest kolejnym właścicielem pojazdu, nabyła pojazd w dobrej wierze, pojazd spełnia wymogi techniczne dla pojazdu ciężarowo – uniwersalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art. 1 § 2 ). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie nieważności decyzji w całości lub w części następuje, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach ( art. 145 § 1 pkt 2 cyt. ustawy ). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. utrzymująca w mocy decyzję własną stwierdzającą wydanie decyzji z dnia [...]r. z naruszeniem prawa oraz odmawiającą uchylenia tej decyzji, bowiem w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść decyzja odpowiadająca w swej istocie wyłącznie decyzji dotychczasowej. Przeprowadzona kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie odpowiadają prawu. Organ administracyjny wydał bowiem decyzje z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Adresatami postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. wznawiającego postępowanie w sprawie były strony tego postępowania, tj. skarżąca M. J. oraz poprzedni właściciele samochodu P. Ż. i D. S.. Przesyłka nie została doręczona D. S. i zwrócono ją Kolegium z adnotacją na kopercie "Pod wskazanym adresem adresat nie mieszka". Przesyłka nie była awizowana przez pocztę. Przesyłkę zawierającą postanowienie złożono do akt sprawy ze skutkiem doręczenia bez podania podstawy prawnej takiego działania organu. Stosownie do art. 41 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego ( tekst jednolity : Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. ) w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu. W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny ( art. 41 § 2 ). Należy zauważyć, że obowiązek informowania organu przez stronę o zmianie adresu ustawa ogranicza do toczącego się postępowania administracyjnego. Obowiązek ten nie dotyczył D. S., który nie był powiadomiony o toczącym się postępowaniu w sprawie wznowienia, w związku z czym podstawy prawnej do złożenia przesyłki zawierającej postanowienie o wznowieniu postępowania do akt sprawy nie mógł stanowić art. 41 § 2 K.p.a. Podstawy do złożenia przesyłki do akt sprawy nie mógł również stanowić art. 44 § 2 K.p.a., skoro przesyłka nie była awizowana. Powyższe okoliczności budzą także wątpliwość co do skuteczności złożenia do akt sprawy ze skutkiem doręczenia D. S. wydanych decyzji z dnia [...]r. i [...]r. na podstawie art. 44 § 2 K.p.a., skoro nie zostało wyjaśnione, czy adresat tych przesyłek faktycznie nadal zamieszkuje pod znanym organowi adresem. Wobec powyższego należy uznać, że w postępowaniu w sprawie wznowienia nie brał udziału bez swojej winy jako strona tego postępowania D. S., co stanowi podstawę do wznowienia tego postępowania na mocy art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Ponadto należy zauważyć, że Kolegium nie wyjaśniło z jakich względów uznano, że wniosek M. J. o wznowienie postępowania został złożony w terminie określonym w art. 148 § 1 K.p.a., a wniosek strony o przywrócenie terminu jest bezprzedmiotowy. Jak podała bowiem skarżąca we wniosku, o decyzji z dnia [...]r. dowiedziała się w Starostwie Powiatowym w Ż. w dniu [...]r. Natomiast wniosek o wznowienie postępowania został złożony przez skarżącą w dniu [...]r. Prowadzenie postępowania w sprawie wznowienia z przyczyny wynikającej z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., a więc tylko na wniosek strony, bez przywrócenia terminu do złożenia tego wniosku stanowi naruszenie przepisów art. 58 i 59 K.p.a. Jeśli chodzi o przedmiot postępowania w sprawie wznowienia postępowania, to wyznacza go treść art. 149 § 2, zgodnie z którym organ ma obowiązek ustalić, czy wystąpiła przyczyna wznowienia, a w razie pozytywnego wyniku tych ustaleń, przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia istoty sprawy administracyjnej, będącej przedmiotem decyzji ostatecznej. W niniejszej sprawie organ zobowiązany był do rozstrzygnięcia, czy w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania decyzji o rejestracji samochodu, kwestia obowiązku przedłożenia nowego świadectwa homologacji w przypadku rejestrowania samochodu po zmianie jego typu, była na tyle jednoznacznie unormowana, że można przyjąć, iż naruszenie tego obowiązku i zarejestrowanie samochodu bez świadectwa homologacji może być zakwalifikowane jako rażące naruszenie prawa. Organ zobowiązany był do oceny, czy przyjęcie innego rozumienia przepisów przez organ wydający decyzje o rejestracji odbiega od prawidłowego rozumienia treści przepisów w takim stopniu, że może być uznane za rażące naruszenie prawa ( por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2004 r. sygn. akt OSK 221/04 ). Natomiast decyzja z dnia [...] r. nie zawierała takiej oceny, bowiem Kolegium stwierdziło, że "szczegółowe rozważania w tej kwestii zaprezentowane zostały w decyzji Kolegium z dnia [...]r. ( doręczonej też M. J. ) i ich powtarzanie w tym miejscu byłoby bezcelowe". Także w decyzji z dnia [...]r. organ nie rozważył, z jakich względów zarejestrowanie samochodu bez nowego świadectwa homologacji można uznać za rażące naruszenie prawa. Rażące naruszenie prawa występuje bowiem w przypadku naruszenia przepisu prawnego, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Organ nie rozważył, czy treść przepisów prawa była na tyle jasna i oczywista, że działanie organu rejestracyjnego można uznać za rażące naruszenie prawa. Natomiast Kolegium zasadnie wskazało, że pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. oznacza, że nie chodzi o stan faktyczny spowodowany istnieniem lub wykonaniem wadliwej decyzji, jak również obojętne będzie przy stosowaniu tego przepisu, czy istnieją fatyczne możliwości odwrócenia następstw spowodowanych przez decyzję, a w szczególności przywrócenie stanu poprzedniego. Nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej musi być rozpatrywana w zakresie obowiązywania przepisów K.p.a. oraz przepisów prawa materialnego stosowanych przez organ administracji w sprawach indywidualnych. Natomiast skarżąca nie wskazała przepisów prawa powodujących nieodwracalność decyzji rejestracyjnej na rzecz D. S. i P. Ż.. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. Nie orzeczono w przedmiocie wykonania z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.