IV SA/Wr 516/07

Wrocław 28 marca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. Ch. reprezentowanego przez B. Ch. na postanowienie Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie przekazania wniosku o odszkodowanie organowi właściwemu do jego rozpoznania postanawia: I. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, II. przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę A. Ch. reprezentowanego przez opiekuna prawnego B. Ch. Pismem z dnia 6 lutego 2008 r. B. Ch., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku B. Ch. podała, że mieszka i prowadzi gospodarstwo razem z mężem i dwoma dorosłymi synami, a łączne dochody rodziny z wyłączeniem młodszego syna, wynoszą 2911,12 zł. Wskazała, że wprawdzie posiada dwa domy jednorodzinne o powierzchni 90,25 m 2 i 233,92 ,m2 i nieruchomość rolną, lecz nie posiada oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych. Wywodziła, że wydatki jej rodziny obejmują kwoty poniesione na remont domu, zakup leków, ubrań, żywności, środków czystości, obciążenia fiskalne z tytułu posiadania nieruchomości, opłaty eksploatacyjne lokalu mieszkalnego oraz opłaty ponoszone w urzędach i za przejazdy środkami komunikacji publicznej. Na poparcie swoich twierdzeń załączyła następujące dokumenty: deklaracje roczne małżonków S. i B. Ch. za lata 2005, 2006, zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego, z których wynika, że skarżący nie deklarował w latach 2005 – 2006 dochodu do opodatkowania, kserokopie faktur dokumentujących zakupy materiałów budowlanych, kserokopię dowodów opłacania przez B. Ch. składki KRUS, kserokopię polisy obowiązkowego ubezpieczenia rolników od odpowiedzialności cywilnej i ubezpieczenia budynków oraz decyzję dotyczącą określenia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości. Z załączonych dowodów opłaty składki na KRUS wynika, że miesięcznie B. Ch. z tego tytułu wydatkuje kwotę około 250 zł, natomiast z kopii decyzji Wójta Gminy Z. wynika, że zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości oraz rolnego wynoszą 53 zł rocznie. Deklaracje roczne za lata 2005- 2006, wskazują na to, że rodzice skarżącego uzyskali dochód odpowiednio 22.111,80 zł w 2005 r., 22.097,48 zł w 2006 r. Orzeczeniem referendarskim z dnia 27 lutego 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz umorzył postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 10 marca 2008 r. odpis powyższego postanowienia doręczono stronie, która w dniu 14 marca 2008 r. wniosła od niego sprzeciw w części dotyczącej odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Strona podniosła zarzut, że kwota dochodów uzyskiwanych przez jej rodzinę nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wskazała, że rodzina z uwagi na niepełnosprawność syna A. Ch. dolegliwości zdrowotne 75 letniego męża oraz jej chorobę kręgosłupa i stawów ponosi wydatki na leki rzędu 400 zł miesięcznie. Wskazała, że koszty eksploatacji domu wydatki na jego remont pochłaniają znaczną część budżetu domowego, natomiast drugi dom jest użytkowany przez siostrę opiekuna prawnego A. Ch., która ponosi wydatki związane z jego eksploatacją. Z kolei nieruchomość rolna nie przynosi żadnych dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.)(zwanej dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast w art. 239 p.p.s.a. uregulowano zakres podmiotowo – przedmiotowych zwolnień od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Przepis ten stanowi jedną z regulacji szczególnych, o której mowa w art. 199 p.p.s.a., zwalniającą stronę od ponoszenia kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie. W związku z tym, że skarżący złożył wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych, a sprawa dotyczy powszechnego obowiązku obrony wskazać należy, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. f p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu powszechnego obowiązku obrony. Zatem ustawowe zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych powoduje, że postępowanie w tym przedmiocie stało się bezprzedmiotowe, co obligowało Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. do orzeczenia jak w punkcie I sentencji. Do kosztów, o których mowa w art. 199 p.p.s.a. zalicza się również koszty związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje- stosownie do art. 245 § 2 powołanej wyżej ustawy- zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, co wynika z przepisu § 3 art. 245 p.p.s.a.. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt. 1 p.p.s.a.), lub w zakresie częściowym – gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). W powołanych przepisach określono przesłanki, które musi spełniać osoba fizyczna wnioskująca o przyznanie prawa pomocy. Brzmienie cytowanych przepisów wskazuje na to, że w razie spełnienia warunków o których mowa w art. 246 §1 pkt 1 i 2 sąd ma obowiązek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ( art. 245 § 2) lub częściowym (art. 245 § 3). Przy czym ciężar dowodu w tym zakresie zgodnie z art. 246 §1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi spoczywa na stronie ubiegającej się o prawo pomocy, która musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast do oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane w przepisach przesłanki. Wymaga też podkreślenia, że sytuacja materialna skarżącego jest jedyną podstawą do orzekania w sprawach o udzielenie prawa pomocy, a więc podniesione przez niego argumenty dotyczące kwestii nie związanych z sytuacją majątkową nie mogą być brane pod uwagę. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że istnieją podstawy do uwzględnienia przedmiotowego wniosku, albowiem skarżący wykazał, że nie jest w stanie pokryć kosztów pomocy prawnej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W szczególności zważywszy na wiek oraz stan zdrowia członków rodziny skarżącego, a także strukturę wydatków jego rodziny stwierdzić należy, że wysokość uzyskiwanych dochodów nie pozwalała na zgromadzenie stosownych oszczędności na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Niezależnie od tego ustanowienie dla skarżącego profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego na obecnym etapie niniejszej sprawy, jest uzasadnione zarówno z punktu widzenia wymogu określonego przepisem art. 175 §1 p.p.s.a, jak również z punktu widzenia jednej z fundamentalnych zasad wyrażonych w art. 45 Konstytucji RP, to jest prawa do sądu . Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 powołanej na wstępie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.