IV SA/Wr 519/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.), , Protokolant asystent sędziego Krzysztof Caliński, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 8 maja 2015 r. wniosku Z. R. z dnia 8 maja 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] maja 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie odmawiające stwierdzenia nieważności postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uchylającej w całości decyzję odmawiającą przyznania zasiłku celowego postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie z wniosku z dnia 8 maja 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 8 maja 2015r. na rozprawie skarżący Z. R. wniósł o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia sygn. akt IV SA/Wr 519/14, wniósł o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata z urzędu, zwolnienie od kosztów sądowych i odroczenie rozprawy. Wniosek ten uzasadnił następująco: "uzasadniam względami procesowymi wynikającymi z faktu, że wezwałem organ do usunięcia naruszenia prawa i weryfikacji jego decyzji z dnia [...] października 2012r. i [...] stycznia 2013r. które to rozstrzygnięcie moim zdaniem jest istotne dla obecnego postępowania. Do Sądu wpłynęła moja skarga z dnia 22 grudnia 2014r. w tym przedmiocie". Powyższy wniosek poprzedzały dwa wcześniejsze. Pierwszy zawarty w skardze z dnia 20 czerwca 2014r., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 8 września 2014r. referendarz sądowy pozostawił bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych, poinformował również w uzasadnieniu, że skarżący z urzędu jest zwolniony z kosztów sądowych. Na rozprawie w dniu 11 lutego 2015r. zainteresowany złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy i ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2015r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Podstawą takiego rozstrzygnięcia było uznanie, że działania skarżącego stanowią nadużycie prawa. Postanowieniem z dnia 28 maja 2015r. Sąd umorzył postępowania sądowe wywołane wnioskiem skarżącego z dnia 8 maja 2015r. o przyznanie prawa pomocy, a jego podstawę stanowi art. 161§1 pkt 3 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 193, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a. i art. 239§1 pkt 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż tylko z pozoru jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy a w istocie zmierza do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania. Okoliczności towarzyszące wnoszonym przez skarżącego licznym skargom do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na różnego rodzaju akty i czynności lub na bezczynność względnie przewlekle prowadzenie postępowania dowodzą, że wykorzystuje on instytucję prawa pomocy niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony swoich praw, lecz wyłącznie w celu odroczenia rozprawy a następnie formułowania zarzutu o przewlekłości tego postępowania. Na taką ocenę składa się nie tylko przedstawiona przez skarżącego argumentacja uzasadniająca przyznanie prawa pomocy, która nie wniosła żadnych nowych okoliczności,ale także znane Sądowi z urzędu okoliczności, tj. że niemal każdorazowo, po wyznaczeniu rozpraw, skarżący składa wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy. Z urzędu Sądowi jest wiadome, że skarżący w latach 2009 – 2014 wniósł do Wydziału IV tutejszego Sądu kilkaset skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe. W większości rozpoznanych spraw, skargi strony zostały odrzucone, a więc nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania. W tym samym okresie skarżący złożył również około kilkaset wniosków o przyznanie prawa pomocy, przy czym część wniosków pozostawiono bez rozpoznania, część wniosków oddalono na podstawie art. 247 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. W wielu sprawach umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, jak również postępowanie wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Analiza akt spraw zawisłych przed tutejszym Sądem i rozpoznanych, w których reprezentował skarżącego wyznaczony z urzędu pełnomocnik dowodzi także tego, że w większości tych spraw składał on opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom. Wprawdzie przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata z urzędu sąd ocenia przede wszystkim sytuację materialną skarżącego, tj. czy jest on w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania, jednakże dostęp do prawa pomocy w tej postaci oraz związane z tym wydatki budżetowe wymagają oceny pod kątem sposobu realizacji tego prawa przez skarżącego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości to, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który czyni z niego nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie, co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I OZ 163/14 oraz z dnia 3 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 61/15). Należy zauważyć, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie obowiązuje tzw. przymus adwokacki, zaś wynikający z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności lub bezczynności organu administracji publicznej. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w tym piśmie procesowym. Ponadto z uwagi na treść § 2 tego przepisu obowiązuje zakaz reformationis in peius, a więc zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego. W realiach rozpoznawanej sprawy nie może być w związku z tym mowy o tym, że odmowa przyznania prawa pomocy przez przyznanie adwokata z urzędu spowoduje, że rzeczywiste prawo do sądu dozna jakiegokolwiek uszczerbku. Analiza charakteru zaskarżanych rozstrzygnięć lub bezczynności i przewlekłości postępowania pozwala na przyjęcie, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym, lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. W świetle powyższych okoliczności uprawnione jest stwierdzenie, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie stanowi nadużycie tego prawa. Natomiast prawo pomocy stanowi formę realizacji prawa do sądu i nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Z tych względów wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu zasługiwał na odmowę, co orzeczono jak w sentencji postanowienia. Brak nowych okoliczności uzasadniających wniosek z dnia 8 maja 2015r., powoduje, że nadal aktualne jest stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 lutego 2015r. w przedmiocie ustanowienia adwokata z urzędu. Nadal również w niezmiennej wersji pozostaje art. 239 pkt 1 p.p.s.a. zwalniający w sprawie jak niniejsza z kosztów sądowych. Jak podano wyżej wskazane okoliczności w oparciu z art. 161§1 pkt 4 p.p.s.a. mają podstawę do umorzenia postępowania wywołanego opisanym wnioskiem skarżącego z dnia 8 maja 2015r. J.T. 05.08.15r.