IV SA/Wr 526/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (sprawozdawca), Sędzia WSA Marcin Miemiec, Protokolant Robert Hubacz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi S. Ż. o wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 391/04 postanawia odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2005 r., wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 391/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę S. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r, Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Przedmiotowy wyrok wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącemu w dniu [...] r. wraz z pouczeniem o możliwości wniesienia skargi kasacyjnej sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem referendarskim z dnia [...] r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Pismem z dnia [...] r. Okręgowa Rada Adwokacka we W. poinformowała Sąd o wyznaczeniu adwokata H. S. pełnomocnikiem S. Ż. w sprawie sygn. akt IV SA/Wr 391/04, celem sporządzenia skargi kasacyjnej. W dniu [...] r. pełnomocnik skarżącego wniósł za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę kasacyjną od wymienionego wyżej wyroku, nie wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Postanowieniem z dnia [...]r. - doręczonym skarżącemu w dniu [...] r. - Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił powyższą skargę kasacyjną jako wniesioną z uchybieniem terminu. Wcześniej, pismem z dnia [...] r. skarżący złożył wniosek o wyłączenie składu orzekającego, z uwagi na negatywny stosunek sędziów do jego osoby, podnosząc, że nie miał możliwości prawnych złożenia go przed rozprawą. W piśmie z dnia [...] r. - wniesionym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – S. Ż. oświadczył, że odwołuje pełnomocnika adwokat H S., . z tym uzasadnieniem, że nie wykonuje w sprawie obowiązków wynikających z art. 118 kodeksu postępowania cywilnego. Pismem z dnia [...] r. S. Ż. wniósł o powołanie na jego rzecz Prokuratora Generalnego celem sporządzenia skargi kasacyjnej w sprawie. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia [...] r. wniosek ten został rozpatrzony odmownie. W dniu [...] r. skarżący wniósł skargę o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 391/04, zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu z 13 grudnia 2005 r. powołując art. 271 pkt 1 i 2, art. 275 oraz art. 277 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) (zwanej dalej p.p.s.a.). W motywach skargi wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu pozbawił go należytej reprezentacji w sprawie poprzez odmowę sporządzenia skargi kasacyjnej przez Rzecznika Praw Obywatelskich. Ponadto brak należytej reprezentacji wynikał w jego opinii z faktu, że ustanowieni w jego sprawach pełnomocnicy odmówili sporządzenia skargi kasacyjnej. Podniósł również, że w składzie orzekającym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jak i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. orzekali sędziowie, do których odnosi się art. 183 § 1 i 2 pkt 2,4,5 p.p.s.a. W tym zakresie wskazał, że nie miał możliwości uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia składu orzekającego przed rozprawą, z uwagi na nieobowiązkowe stawiennictwo na niej. Konkludując dodał, że prawomocny wyrok z dnia 13 grudnia 2005 r., wydany w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 391/04 winien być uchylony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja wznowienia postępowania ma wyjątkowy charakter z uwagi na fakt, że można ją zastosować do ściśle określonych orzeczeń i może zostać oparta - zgodnie z zasadą legalności - na wąsko określonych podstawach. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) (zwana dalej p.p.s.a.) wylicza enumeratywnie przyczyny, które są podstawą żądania wznowienia postępowania, wyodrębniając wymienione w art. 271 p.p.s.a. przyczyny nieważności oraz wskazane w art. 273 p. p.s.a. właściwie przyczyny restytucyjne. Według twierdzeń skarżącego w sprawie zawisłej przed tutejszym Sądem o sygn. akt IVSA/Wr 391/04 wystąpiły dwie podstawy wznowienia przewidziane w przepisie art. 271 pkt 1 i 2 p.p.s.a., w myśl którego można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: 1) jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony w mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia; 2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Ocenę zasadności skargi wznowieniowej należy rozpocząć od zarzutu braku należytej reprezentacji w procesie (art. 271 pkt 2 p.p.s.a.) Problem sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy ustanowienie w ramach przyznanego prawa pomocy - po wydaniu wyroku przez sąd I instancji - adwokata celem sporządzenia skargi kasacyjnej i złożenie przez niego skargi kasacyjnej z uchybieniem terminu wyczerpuje przesłankę wznowienie postępowania, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Niewątpliwie samo sformułowanie przez stronę podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 271-274 p.p.s.a. nie oznacza oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia. W każdym przypadku zachodzi potrzeba badania okoliczności warunkujących dopuszczalność wznowienia postępowania. Wobec tego Sąd jest uprawniony do zbadania, czy podniesione w skardze przesłanki realnie zaistniały. Jak wynika z materiału aktowego sprawy prowadzonej przed tutejszym Sądem pod sygn. akt IV SA/Wr 391/04 do momentu wydania wyroku w tej sprawie strona działała sama i nie była pozbawiona możliwości działania. Fakt wniesienia przez ustanowionego dla niej z urzędu adwokata skargi kasacyjnej z uchybieniem terminu a nie jak błędnie podaje skarżący złożenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej jest okolicznością, która miała miejsce już po wydaniu orzeczenia pierwszo-instancyjnego i niewątpliwie utrudniała ona stronie działanie, lecz nie uniemożliwiała w ogóle możliwości działania. Skoro zatem wskazana przez stronę przyczyna nie występowała do chwili wydania orzeczenia, to pozbawiona jest ona znaczenia prawnego. Wskazać w tym miejscu należy, że nieważność stanowiąca podstawę wznowienia postępowania musi istnieć w chwili wydania prawomocnego orzeczenia. Wystąpienie tej przyczyny już po wydaniu prawomocnego orzeczenia wyłącza możliwość uznania jej za podstawę wznowienia, o której mowa w komentowanym przepisie (por. B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, 2006 r. str. 597). Tym bardziej, że w realiach rozpatrywanej sprawy strona miała możność działania i określone czynności w procesie podjęła. Odrębną zaś kwestią jest skuteczność tych czynności, lecz pozostaje to poza przedmiotem dociekań Sądu w tej sprawie. Marginalnie jedynie należy zwrócić uwagę na to, że niewykonywanie lub nienależyte wykonywanie obowiązków procesowych przez pełnomocnika procesowego nie może stanowić podstawy wznowienia postępowania, polegającej na braku należytej reprezentacji strony w postępowaniu w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a (por. postanowienie NSA z dnia 11 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1160/04). Podobny pogląd wyraził również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2000 r., IPKN 277/00 (OSNAP 2002, nr 1, poz. 15), według którego nienależyta reprezentacja jako podstawa wznowienia postępowania nie dotyczy sposobu zastępowania strony przez pełnomocnika procesowego. Również podnoszona przez skarżącego okoliczność odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie Rzecznika Praw Obywatelskich (skarżący błędnie podaje, że wniosek ten nie został rozpoznany, gdy w istocie zwracał się w przedmiotowej sprawie o ustanowienie dlań Prokuratora Generalnego i wniosek ten rozpoznano) nie uzasadnia wystąpienia wskazanej podstawy wznowienia. Z treści art. 245 p.p.s.a. wynika, iż prawo pomocy polegające na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Treść tego przepisu jednoznacznie wskazuje że nie jest możliwe ustanowienie dla strony na jej wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich (Prokuratora Generalnego) w charakterze pełnomocnika strony, a ponadto żaden przepis normujący postępowanie sądowo-administracyjne takiej instytucji nie przewiduje. Natomiast odnosząc się do kolejnej podniesionej przez stronę równoległej podstawy wznowienia, przejawiającej się w sprzeczności składu sądu z przepisami prawa wskazać należy, że powołany przez skarżącego przepis art. 183 p.p.s.a. odnosi się do postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w następstwie wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i określa zakres rozpoznawania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz wskazuje na przesłanki nieważności postępowania sądowo-administracyjnego. Wobec tego nie może on mieć zastosowanie w postępowaniu o wznowienie postępowania sądowo - administracyjnego, które jak wskazano na wstępie może być uruchomione w stosunku do ściśle określonych orzeczeń oraz oparte na ściśle określonych podstawach. Mając jednak na uwadze treść skargi, z której wynika jednoznacznie, że skarżący powołuje się na nieważność postępowania określoną w przepisie art. 271 pkt 1 p.p.s.a., wedle którego można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia - Sąd badał również zaistnienie tak sformułowanej przez stronę podstawy wznowienia. Przyjmuje się, że osoba nieuprawniona uczestnicząca w składzie sądu w rozumieniu art. 271 pkt 1, to zarówno osoba nie mająca w ogóle kompetencji do orzekania (nie będąca sędzią), nie mająca kompetencji do orzekania w danym sądzie (sędzia innego sądu nie delegowany do sądu orzekającego w sprawie), jak i osoba nieuprawniona do orzekania w danym składzie. Podstawa wznowienia jest zasadna, jeżeli osoba nie uprawniona wchodziła w skład sądu na jakimkolwiek etapie postępowania. Zgodnie z art. 279 ustawy, skarga o wznowienie postępowania, poza wskazaniem jej podstawy, powinna zawierać jej uzasadnienie, polegające na dokładnym określeniu okoliczności wskazujących na istnienie powołanej podstawy wznowienia, jak i (przy przyczynach restytucyjnych), wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, jaki wywiera istnienie tych okoliczności. Skarżący w najmniejszym stopniu tych okoliczności (przyczyn nieważności) nie wskazał. W ślad za orzecznictwem można zatem skonstatować, że sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 271 p.p.s.a. nie oznacza oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Taka skarga jako nie oparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzuceniu. (por. odpowiednio stosowane postanowienie SN z 28.10.1999 r. II UKN 174/49, OSNIP.US 2001, nr 4 poz. 133). Wskazać w tym miejscu należy, że zawarty w przepisie art. 271 pkt 1 p.p.s.a. zwrot "a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia" oznacza, że nie można skutecznie żądać wznowienia postępowania w momencie, gdy strona zaniedbuje wcześniejszą możliwość wystąpienia z wnioskiem o wyłączenie sędziego. Wśród podstaw wznowienia postępowania sądowego nie wymienia się także udziału osób nieuprawnionych w składzie organu decyzyjnego. Konkludując powyższe rozważania stwierdzić należy, że w istocie skarga nie została oparta na przesłankach wymienionych w art. 271-273, skutkiem czego podlegała ona odrzuceniu. Z tych przyczyn na podstawie art. 281 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.