IV SA/Wr 53/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA – Henryk Ożóg Sędziowie Sędzia WSA – Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia WSA – Lidia Serwiniowska (spr.) Protokolant Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 marca 2008 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., na podstawie art. 20 ust. 3 w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), odmówił przyznania J. R. uprawnień wdowy po kombatancie. Pismem z dnia 4 lipca 2007 r. Instytut Pamięci Narodowej poinformował Urząd, że jednostki KBW, w których służył mąż strony W. R., brały udział w walkach zbrojnych z następującymi organizacjami: - l Brygada KBW od dnia 24 maja 1945 r. do lutego 1952 r. brała udział w walkach z Armią Krajową, Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość" oraz innymi organizacjami; - Dolnośląskie Jednostki KBW (11 Pułk KBW) od lutego 1952 r. do 1954 r. brały udział w walkach z Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość", Armią Krajową oraz innymi formacjami. We wniosku o nadanie orderu dołączonym do deklaracji członkowskiej b. ZBoWiD oraz w samej deklaracji zawarta jest informacja, że W.R. brał udział w walce z "reakcyjnym podziemiem". W myśl art. 20 ust. 3 cytowanej na wstępie ustawy uprawnienia, o których mowa w ust. 2 tegoż przepisu przysługują wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałe po kombatantach i innych osobach uprawnionych. Jednolicie przyjmowany jest pogląd, że uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter pochodny, a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony do nich współmałżonek zachowałby je, gdyby żył. Należy również podkreślić, że uprawnienia wdowy po kombatancie, jakkolwiek pochodne od statusu męża, powinny być oceniane z uwzględnieniem jej osobistej sytuacji prawnej (por. wyrok SN z dnia 11 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 57/02, OSNP 2004/2/24). Ponowna ocena uprawnień kombatanckich zmarłego męża nie jest więc postępowaniem weryfikacyjnym osoby zmarłej, lecz ustaleniem przesłanek rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie. Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi, iż uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Z niekwestionowanych ustaleń wynika, że zmarły mąż strony pełniąc służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego brał udział w zwalczaniu organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego jest zaliczany do aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego (vide: uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r., sygn. II UZP 7/91, publ. OSNC APU nr 10/92, poz. 174, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r., sygn. akt TK 15/93, publ. OTK 1994/1/4). Jak zatem wynika z ustalonego stanu faktycznego, zmarły maż strony pełniąc służbę w jednostce KBW prowadził działalność operacyjną przeciwko polskiemu podziemiu niepodległościowemu. W judykaturze przyjmuje się, że zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach należy interpretować rozdzielnie (por.: wyrok NSA z dnia 10 lutego 2005 r., sygn. OSK 1126/04, publ. LEX nr 165721). W cytowanym wyżej wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, jak należy rozumieć charakter służby w KBW, w której służbę pełnił także zmarły mąż strony. Ponad wszelką wątpliwość NSA wyjaśnił, że jest to działalność, o której mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach. Tak więc, ponowna ocena uprawnień kombatanckich zmarłego męża strony wskazuje, że pełniąc służbę w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, podczas i w związku z tą działalnością wykonywał on zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej w rozumieniu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach. Z tych względów, na podstawie art. 20 ust. 3 w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) tej ustawy, strona nie może nabyć po zmarłym mężu uprawnień pochodnych. J. R. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Po jego rozpatrzeniu, decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., w oparciu o art. 127 § 3 i art.138 § 1 pkt 1 kpa, art. 20 ust. 3, art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) w związku z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W jej motywach podał, że we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy strona nie wykazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji własnej. Kierownik Urzędu wskazał, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był specjalną formacją wojskową powołaną w 1945 roku do walki z podziemiem niepodległościowym oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi, a także do zapewnienia porządku publicznego; do 1954 roku podlegał Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 maja 1991 r. (sygn. akt II UZP 7/91; OSNC APU 1992/10/174) stwierdził, że Korpus Bezpieczeństwa Publicznego wchodził w skład aparatu bezpieczeństwa publicznego. Analiza akt sprawy jednoznacznie wskazuje, iż W. R. wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Mąż strony uzyskał w ZBoWiD uprawnienia kombatanckie nie tylko z tytułu służby w Armii Radzieckiej i Wojsku Polskim, ale również z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od maja 1945 r. do lutego 1952 r. Jak dowodził w postępowaniu przed ZBoWiD osobiście brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem (w innym miejscu bandami) w jednostkach KBW (deklaracja członkowska ZBoWiD). Natomiast zebrany materiał dowodowy w sprawie pozwala na stwierdzenie, iż w przypadku służby męża strony w jednostkach KBW tymi formacjami były AK, Zrzeszenie "WiN", NSZ, ROAK, NZW i UPA. W świetle powyższego nie sposób uznać za wiarygodne twierdzenia strony, iż jej mąż nie brał udziału w walkach z reakcyjnym podziemiem. Fakt ten jednoznacznie wynikający z akt sprawy stanowi przesłankę wykluczającą możliwość przyznania stronie uprawnień wdowy po kombatancie. Niezależnie bowiem od sposobu oceny służby w KBW, czy też udokumentowania walk z UPA w niniejszej sprawie zachodzą okoliczności uniemożliwiające uzyskanie uprawnień wynikających z ustawy o kombatantach z jakiegokolwiek tytułu. Służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Mąż strony zwalczając wyżej przywołane formacje wykonywał zadania związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji i osób, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach.... Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2000 r. (sygn. akt V SA 423/00; Palestra 2001/7-8/205) wskazał: z punktu widzenia wymagań stwarzanych przez ustawę z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) fakt udziału w walkach z podziemiem poakowskim (nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej) powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Nie ma też znaczenia dla utraty uprawnień kombatanckich fakt, iż oddział, w którym służył skarżący, niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia, walczył także z oddziałami UPA. Z poglądów wyrażanych w judykaturze wynika też, że zwrot zadania śledcze i operacyjne zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach... należy interpretować rozdzielnie (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 1999 r. sygn. akt V SA 1663/98, wyrok NSA z 20 października 2000 r. sygn. akt II SA/Gd 1115/99, wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA/Lu 540/99, wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2001 r. sygn. akt V SA 2106/00, wyrok NSA z dnia 8 listopada 2000 r. sygn. akt V SA 227/00, wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2000 r. sygn. akt V SA 423/00, wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2001 r. sygn. akt SA/Rz 116/00, wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2001 r. sygn. akt II SA/Ka 1480/99). Zatem wykazanie osobie zainteresowanej wykonywania tylko zadań operacyjnych (lub tylko zadań śledczych) upoważnia organ do zastosowania przywołanego przepisu i wydania rozstrzygnięcia o pozbawieniu (odmowie przyznania, odmowie przywrócenia) uprawnień kombatanckich. Stwierdzić więc należy, iż ze względu na powyższe, okoliczność służby męża strony w armii sojuszniczej i Wojsku Polskim, nie może mieć wpływu na zmianę decyzji Kierownika Urzędu. Należy zauważyć, iż uprawnienia wdowy po kombatancie są uprawnieniami nie samoistnymi, ale pochodnymi, a ich nabycie jest uzależnione od tego, czy pierwotnie uprawniony zachowałby je, gdyby żył, na co wielokrotnie wskazywał w swych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny oraz Sąd Najwyższy między innymi w uchwale z dnia 25 stycznia 1996 r., sygn. akt III AZP 32/95 (opublikowanej w OSNAPiUS 1996, Nr 15, poz. 206). Należy również podkreślić, iż wdowie przysługuje jej własne uprawnienie i dlatego też uprawnienia wdowy po kombatancie, jakkolwiek pochodne od statusu męża, powinny być oceniane z uwzględnieniem jej osobistej sytuacji prawnej (por. wyrok SN z dnia 11 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 57/02, OSNP 2004/2/24). W związku z czym ponowna ocena uprawnień kombatanckich jej zmarłego męża, nie jest więc postępowaniem weryfikacyjnym w stosunku do osoby zmarłej, lecz ustaleniem przesłanek rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie. W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu J. R. wniosła o jej zmianę oraz o zmianę poprzedzającej ją decyzji, stanowczo sprzeciwiając się argumentacji podanej przez organ orzekający. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, wywodząc jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zgodność wydanych aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Rozpatrując skargę, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, o jakim mowa wyżej. Skarga zatem nie mogła zostać uwzględniona. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.). Art. 20 ust. 3 tej ustawy stanowi, że uprawnienia, które przewiduje ust. 2 tego przepisu, przysługują również wdowom lub wdowcom – emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałe po kombatantach i innych osobach uprawnionych. Według jej art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) uprawnienia określone w ustawie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 2 pkt 4 lit. c). W sprawie będącej przedmiotem osądu skarżąca domaga się przyznania uprawnień związanych z posiadaniem statusu wdowy po kombatancie. W tym miejscu przypomnieć należy, iż zgodnie z utrwalonym w tej mierze orzecznictwem uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru. Są to uprawnienia pochodne, a więc zależą od istnienia uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia tychże uprawnień pierwotnych. Z istoty praw pochodnych wynika, że nie mogą one istnieć bez uprawnień pierwotnych, przy czym należy to rozumieć nie tylko w tym znaczeniu, że samo prawo pierwotne istnieje, ale także w ten sposób, że nie może istnieć prawo pochodne, jeżeli istnieją przesłanki do pozbawienia prawa pierwotnego. Należy więc uznać, że jeżeli osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne byłaby pozbawiona uprawnień pierwotnych, to także istnieją przesłanki do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienie pochodne (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r., sygn. akt AZP 32/95, LEX 24687). Tymczasem w aktach sprawy znajdują się takie dokumenty, jak np. Ankieta członka zwyczajnego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, w której zmarły mąż skarżącej oświadczył, iż w ramach Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, do którego przynależał od maja 1945 r. do 19 lutego 1963 r., brał udział w walce zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej – w okresie od maja 1945 r. do lutego 1952 r. W. R. swą działalność w ramach jednostek Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w latach 1945 – 1952 potwierdza także w Deklaracji Członkowskiej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację z dnia [...], w której m.in. podaje, że w okresie wojny i po wyzwoleniu brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem. Również we wniosku o nadanie mu Krzyża Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski sporządzonym w dniu [...] widnieje zapis, że od roku 1945 w ramach jednostki Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego brał aktywny udział m.in. w likwidacji "wrogiego podziemia". Nadto, z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 28 czerwca 2007 r. Nr [...] wynika, że jednostki wchodzące w skład Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, do których to przynależność zdeklarował mąż skarżącej, tj. 1 Brygada Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Dolnośląskie Jednostki Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (11 pułk KBW), w latach 1945 – 1954 brały udział w walkach, m.in.: z Armią Krajową, Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość", Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Ruchem Oporu Armii Krajowej, Ukraińską Powstańczą Armią, Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym (1 Brygada KBW) i z Armią Krajową formacjami zbrojnymi określanymi mianem "band rabunkowych", Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość" (11 pułk KBW). W wyroku z dnia 10 lutego 2005 r., sygn. OSK 1126/04 (LEX Nr 165721) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, jak należy rozumieć charakter służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Bez wątpienia jest to działalność, o której mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach. Sąd stwierdził, iż biorąc udział w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem przyjmowano, iż z punktu widzenia wymagań ustawy o kombatantach, fakt takiego udziału - nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej - powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Nie ma znaczenia dla utraty tych uprawnień fakt, iż oddział, w którym kombatant służył, niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia walczył także z oddziałami UPA. Tak więc, gdyby oceniać kwestię uprawnień kombatanckich zmarłego męża skarżącej stwierdzić by należało, że pełniąc służbę w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, podczas i w związku z tą działalnością wykonywał on zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej w rozumieniu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach. Z tych względów, skarżącej nie mogą zostać przyznane uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie. Trafnie zatem, na podstawie przytoczonego powyżej unormowania prawnego, organy orzekające wywnioskowały, że W. R. w chwili obecnej, gdyby żył, nie mógłby legitymować się uprawnieniami kombatanckimi. W świetle więc tego, skoro za życia uprawnienia takiego by nie posiadał, a uprawnienia skarżącej pochodzą od uprawnień męża, podjęły one zasadne rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy Sąd stanął na stanowisku, iż wniesiona skarga nie zawiera uzasadnionych zarzutów i przy braku naruszeń prawa, które należałoby uwzględnić z urzędu, podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).