IV SA/Wr 530/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak, Protokolant Robert Hubacz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 17 lutego 2010 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia r. nr w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionego odpisu dokumentu I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia r. nr ; II. orzeczono, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Postępowanie w sprawie wszczęte zostało wnioskiem J.K. z dnia 6 marca 2008 r. skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. o wydanie uwierzytelnionego odpisu protokołu rodzinnego wywiadu środowiskowego wraz z oceną sytuacji i wnioskami pracownika socjalnego z dnia 11 stycznia 2008 r. Według twierdzeń wnioskodawcy powyższe dokumenty znajdują się w aktach jego sprawy o udzielenie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego , przesłanych pismem z dnia 26 lutego 2008r. do organu II instancji przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 29 lipca 2008 r. nr utrzymało w mocy swoje postanowienie z dnia 15 maja 2008 r. nr w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionego odpisu wnioskowanego dokumentu. W uzasadnieniu ostatecznego rozstrzygnięcia Kolegium przywołało brzmienie przepisu art. 73 k.p.a., wskazując ,że strona ma prawo do udostępnienia jej akt zgromadzonych w konkretnej sprawie administracyjnej, będących jednak w posiadaniu organu administracji publicznej. Organ administracji stwierdził , że wniosek strony z dnia 6 marca 2008 r. został rozpoznany na posiedzeniu Kolegium w dniu 15 maja 2008 r. Natomiast akta sprawy zakończonej ostateczną decyzją Kolegium z dnia 11 marca 2005 r. wraz z wnioskowaną dokumentacją, zostały wysłane do organu I instancji w dniu 9 maja 2008 r. Według Kolegium w dniu rozpatrzenia wniosku akta sprawy nie znajdowały się w jego posiadaniu , a zatem nie mogło wydać stronie uwierzytelnionych odpisów dokumentów, co skutkowało odmownym załatwieniem wniosku. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., który wyrokiem z dnia 18 lutego 2009 r.( sygn. akt IV SA/Wr 500/08 ) uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienia z dnia 15 maja 2008 r. Nr SKO. W motywach wyroku sąd administracyjny stwierdził , że Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie zastosowało przepis art. 74 § 2 w związku z art. 73 § 2 kpa, albowiem nie ustalało czy w sprawie zostały spełnione przesłanki uzasadniające istnienie ważnego interesu, o którym mowa w art. 73 § 2 kpa, gdyż jako podstawę odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów wskazano przesłankę pozaustawową (brak akt sprawy) , nieobjętą dyspozycją art. 73 § 2 kpa, czyli. Sąd administracyjny zwrócił uwagę na to , że w dacie wpływu przedmiotowego wniosku Kolegium posiadało akta sprawy, w których znajdowały się żądane przez skarżącego dokumenty, skoro dnia 11 marca 2008 r., tj. po zakończeniu postępowania odwoławczego, wydało ostateczną decyzję w przedmiocie zasiłku okresowego, zaś dopiero dnia 9 maja 2008 r. za pośrednictwem urzędu pocztowego zwróciło akta tej sprawy organowi I instancji. Wobec tego w ocenie Sądu Kolegium zobowiązane było ten wniosek rozpoznać. Zważywszy ,że w dniu 15 kwietnia 2008 r. skarżący wniósł do Kolegium pismo opatrzone tą samą datą (nazwane wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa) wskutek niezałatwienia w ustawowym terminie jego wniosku. Również w dacie wpływu tego wezwania Kolegium posiadało akta sprawy i pomimo tego nie rozpoznało wniosku skarżącego.. Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2009 r. Nr wydanym z powołaniem się na przepis art. 74 § 2 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. ponownie odmówiło wydania J.K. uwierzytelnionego odpisu dokumentu wywiadu środowiskowego wraz z oceną sytuacji i wnioskami pracownika socjalnego z dnia 11 stycznia 2008 r. . W uzasadnieniu wskazało, że wnioskodawca we wniosku z dnia 6 marca 2008 r. wskazał, że dokumenty, których wydania się domaga poświadczają nieprawdę co do okoliczności mających znaczenia prawne oraz naruszają jego dobra osobiste i są mu niezbędne do podjęcia odpowiednich czynności prawnych. Dalej stwierdziło , że przekazane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej dokumenty zostały wykorzystane w postępowaniu odwoławczym, które zakończyło się wydaniem decyzji w dniu 11 marca 2008 r. Natomiast pismem z dnia 20 czerwca 2008 r. J.K. wniósł skargę na decyzję Kolegium z dnia 11 marca 2008 r., która została przekazana Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W. wraz z odpowiedzią na skargę z dnia 15 lipca 2008 r. i aktami sprawy. W dniu 20 kwietnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. doręczył Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu odpis skargi kasacyjnej J.K. od wyroku tego Sądu z dnia 29 stycznia 2009 r. Skarga kasacyjna J.K. wraz z aktami sprawy została w dniu 28 maja 2009 r. przekazana do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Organ przytoczył treść przepisu art. 74 § 2 k.p.a. i powołał się również na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 18 lutego 2009 r. (sygn. akt IV SA/Wr 500/08), w którym stwierdzono, że obowiązek wydania uwierzytelnionych odpisów spoczywa na organach administracji zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji, w których posiadaniu znajdują się akta w momencie wpływu wniosku o udostępnienie dokumentów. W ocenie Kolegium w rozpatrywanej sprawie nie było możliwe wydanie z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów dokumentów wskazanych przez stronę, ponieważ akta te nie znajdowały się w posiadaniu organu. Zdaniem Kolegium doręczenie prawomocnego wyroku z dnia 18 lutego 2009 r. nastąpiło w dniu 19 maja 2009 r. i zobowiązywało organ do ponownego rozpatrzenia wniosku J.K. z dnia 6 marca 2008 r. o wydanie uwierzytelnionych odpisów dokumentów, jednakże w tym czasie akta sprawy znajdowały się jednak od niemal roku w Wojewódzkim Sądzie, które następnie przekazano do Naczelnego Sądu Administracyjnego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J.K. wskazał, że w dacie złożenia wniosku z dnia 6 marca 2008 r. o wydanie z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów dokumentów akta sprawy znajdowały się w posiadaniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Uzupełniająco wskazał, że odpis żądanego dokumentu będzie służył jako dowód w sprawie o naruszenie dóbr osobistych. Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2009 r. Nr Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy swoje postanowienie z dnia 4 czerwca 2009 r. Nr z tym uzasadnieniem , że akta sprawy, z której strona domaga się wydania dokumentów znajdują się Naczelnym Sądzie Administracyjnym, wobec tego przedmiotowy wniosek strony jest nieuzasadniony. Jednakże nic nie stoi na przeszkodzie, aby w przyszłości strona wystąpiła ponownie o wydanie przedmiotowego dokumentu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. J.K. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia , podnosząc zarzut naruszenia art. 74 § 2 w związku z art. 73 § 2 k.p.a. poprzez nieustalenie, czy w sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 73 § 2 k.p.a. i oparcie rozstrzygnięcia na przesłankach pozaustawowych. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko , że nie dysponuje żądanym przez skarżącego dokumentem, co powodowało, że bezprzedmiotowe było badanie zasadności wniosku strony w kontekście spełnienia przesłanki istnienia po stronie wnioskodawcy ważnego interesu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia należy w pierwszej kolejności zauważyć , że rozstrzygnięta nią sprawa administracyjna jest po raz drugi przedmiotem osądu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, a co za tym idzie rozpoznając niniejszą sprawę należy mieć na uwadze przepis art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej p.p.s.a.) , zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Powyższy przepis oznacza, że organ rozpoznając ponownie sprawę winien zastosować się do oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania zawartych w wyroku sądu. Przy czym przez ocenę prawną, o której mowa w cytowanym przepisie, należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpatrywanej sprawie. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania przy ponownym rozpoznaniu sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych. Wymaga też podkreślenia ,że sąd administracyjny, który ponownie rozpoznaje sprawę nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia, związany jest bowiem własną oceną prawną przy jej rozpatrywaniu. Przytoczony wyżej przepis determinuje postępowanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który nie posiada już, swobody w zakresie wykładni prawa, jak również nie może dokonać odstępstw od wskazań co do dalszego postępowania. W badanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. wyrokiem z dnia 18 lutego 2009r. sygn. akt IVSA/Wr 500/08 wyeliminował z obrotu prawnego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia z dnia 29 lipca 2008 r. nr i z dnia 15 maja 2008r. nr, którymi z powołaniem się na przepis art. 74 § 2 k.p.a. odmówiono J.K. wydania uwierzytelnionego odpisu dokumentu. W motywach tegoż wyroku Sąd administracyjny przesądził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. rozpatrując tę sprawę błędnie zastosowało przepis art. 74 § 2 w związku z art. 73 § 2 k.p.a., nie ustaliło bowiem czy w sprawie zostały spełnione przesłanki uzasadniające istnienie ważnego interesu, o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a., lecz jako podstawę odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów powołało się na brak akt sprawy, a zatem wskazało przesłankę pozaustawową, nieobjętą dyspozycją art. 73 § 2 k.p.a. Analiza materiału aktowego dowodzi tego ,że pomimo tak wyraźnych wskazań co do dalszego postępowania organ nie zastosował się do tych zaleceń i nie przeprowadził prawidłowo postępowania wyjaśniającego, wymaganego w ramach postępowania, o którym mowa w rozdziale zatytułowanym udostępnianie akt. W podstawie prawnej zaskarżonego postanowienia powołany został przepis art. 74 § 2 k.p.a., zgodnie z którym odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek i odpisów, uwierzytelnienia takich odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, (...) oraz przepis art. 73 § 2 kpa, w myśl którego, strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. W art. 73 § 1 i 2 k.p.a. ustawodawca sformułował zakres prawa strony do przeglądania akt, sporządzania z nich notatek i odpisów, żądania uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Zgodnie z art. 74 § 2 k.p.a. odmowa umożliwienia stronie dokonania powyższych czynności następuje w formie postanowienia, (...).Treść wyżej przytoczonych przepisów wskazuje, że zarówno uprawnienie do przeglądania akt oraz sporządzania z nich notatek i odpisów, jak i uwierzytelniania sporządzonych odpisów bądź żądania ich wydania z akt sprawy przysługuje, pod określonymi tam warunkami. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie -w każdym stadium postępowania- oznacza, że strona może wykonywać prawo wglądu do akt od jego wszczęcia, aż do jego zakończenia. Obowiązek organu wydania uwierzytelnionego odpisu ograniczony jest tylko jednym warunkiem , którym jest istnienie "ważnego interesu strony". Ta okoliczność powinna być rozważona w sposób indywidualny w każdej sprawie. W tym miejscu jedynie wskazać należy, że ważnym interesem strony, o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a., może być posiadanie uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt administracyjnych , zarówno dla potrzeb prowadzonego postępowania w sprawie, jak i w celu ich wykorzystania w innych postępowaniach prawnych. Innych przesłanek i warunków, przywołane wyżej przepisy nie formułują, zatem wydanie rozstrzygnięcia o odmowie wydania uwierzytelnionego odpisu dokumentu z akt sprawy - z powołaniem się na przepis art. 74 § 2 k.p.a. – z pominięciem badania przez organ przesłanki ważnego interesu strony z jest niedopuszczalne. Z akt rozpatrywanej sprawy wynika, że w dacie wpływu przedmiotowego wniosku skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. posiadało akta sprawy- przesłane do SKO w dniu 28 lutego 2008 r.- , w których znajdowały się żądane przez skarżącego dokumenty, co potwierdza pismo przewodnie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. Nr oraz fakt wydania przez organ działający w trybie odwoławczym ostatecznej decyzji z dnia 11 marca 2008 r. w przedmiocie odmowy zasiłku okresowego. Ta okoliczność nie jest zresztą kwestionowana przez stronę przeciwną. Wobec tego fakty przeczą twierdzeniu organu organ administracji , kiedy wywodzi, że brak akt administracyjnych zadecydował o odmowie wydania uwierzytelnionego odpisu dokumentu . Przesądzające znaczenia ma fakt , że chwili wpłynięcia przedmiotowego wniosku do organu odwoławczego , był on w posiadaniu akt administracyjnych , w których znajdowały się dokumenty , których wniosek ten dotyczył , a zatem był on właściwy rzeczowo do rozpoznania tegoż wniosku. Wobec tego – o czym była już mowa wyżej- odmowa wydania stronie we wnioskowanej przez nią postaci dokumentu z akt sprawy administracyjnej może nastąpić wyłącznie w przypadku braku ważnego interesu strony – o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a.-, bądź z uwagi na tajemnicę państwową, bądź ważny interes państwowy (art. 74 § 1 k.p.a.). Odmienne stanowisko powodowałoby , że w ramach toczącego się postępowania administracyjnego, między-instancyjnego strona zostałaby pozbawiona skutecznej możliwości realizacji uprawnienia regulowanego przepisem art. 73 k.p.a. Lektura uzasadnień obu wydanych w sprawie postanowień dowodzi tego ,że Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchybiło zasadzie związania oceną prawną wyrażoną w wyroku Sądu administracyjnego i przy odmowie uwzględnienia przedmiotowego wniosku powołały się na okoliczności faktyczne , będące przedmiotem wcześniejszych rozważań i oceny Sądu , natomiast pominęły te okoliczności i ustawowe przesłanki , które zostały zawarte w uzasadnieniu wyroku. Tymczasem odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę organu z prawomocnym wyrokiem Sądu administracyjnego. Ponownie w tym miejscu podkreślić należy, związanie organu oceną prawną Sądu administracyjnego oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych , sprzecznych z poglądem wyrażonym wcześniej w tej ocenie prawnej , lecz zobowiązany jest do podporządkowania się jej w pełnym zakresie . Oddziaływanie orzeczenia Sądu administracyjnego w ponownym postępowaniu w sprawie przed organami administracji publicznej ma pierwszo-rzędne znaczenie w odniesieniu do orzeczeń kasatoryjnych tego Sądu .Wobec tego badający ponownie sprawę Sąd administracyjny zobligowany jest do konsekwentnego reagowania poprzez treść wyroku w razie stwierdzenia braku zastosowania przez organ administracji do wskazań tego Sądu w zakresie dalszego postępowania . Z tych względów zaskarżone postanowienie jak i postanowienie je poprzedzające powinny zostać wyeliminowane z katalogu legalnych rozstrzygnięć , co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 lit "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przy ponownym postępowaniu w sprawie organ administracji zobowiązany jest zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku tutejszego Sądu z dnia 18 lutego 2009r. sygn. akt IVSA/Wr 500/08 , bez względu na poglądy prawne wyrażone w wyrokach sądów administracyjnych w innych sprawach.