IV SA/Wr 531/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi S. Ż. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie sygn. akt IV SA/Wr 523/06 zakończonej postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wr 523/06 odrzucającym skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 2005 r., w sprawie sygn. akt IV SA/Wr 307/04 w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odrzucić skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 20 grudnia 2006 r., wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 523/06, odrzucił skargę S. Ż. o wznowienie postępowania sądowego. W uzasadnieniu Sąd podał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 13 grudnia 2005 r., wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 307/04, oddalił skargę S. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., z dnia [...] r., Nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego. Powyższy wyrok wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącemu w dniu 20 stycznia 2006 r. wraz z pouczeniem o możliwości wniesienia skargi kasacyjnej sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika. Pismem z dnia 21 stycznia 2006 r. skarżący wniósł o ustanowienie pełnomocnika w sprawie celem sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku. Postanowieniem referendarskim z dnia 3 marca 2006 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, którego odpis doręczono Dziekanowi Okręgowej Rady Adwokackiej we W.. Pismem z dnia 17 maja 2006 r. Okręgowa Rada Adwokacka we W. poinformowała Sąd o wyznaczeniu adwokata K. U. pełnomocnikiem skarżącego w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 307/04, celem sporządzenia skargi kasacyjnej. W dniu 22 maja 2006 r. skarżący odmówił udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi. Pismem z dnia 23 czerwca 2006 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej we W. poinformował Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu o zmianie pełnomocnika z urzędu, i wyznaczeniu w miejsce adwokata K.U. adwokata J. Z.. Pismem z dnia 17 maja 2006 r. skarżący wniósł skargę o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 307/04. Od momentu doręczenia skarżącemu odpisu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia z dnia 13 grudnia 2005 r. do czasu wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 307/04 nie została wniesiona skarga kasacyjna od tegoż wyroku. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 grudnia 2006 r. odwołał się do treści art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., zgodnie z którym skarżący może domagać się wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem o ile zaistniały w sprawie ustawowe przyczyny wznowienia. Wznowienie postępowania jest instytucją dopuszczającą możliwość obalenia prawomocnego orzeczenia sądowego, gdy zapadło ono z pogwałceniem bezwzględnie obowiązujących zasad prawa i jest rażąco sprzeczne z rzeczywistym stanem sprawy. Sąd podkreślił, że podstawowym warunkiem dopuszczalności wznowienia postępowania jest walor prawomocności zaskarżonego orzeczenia. Sąd wskazał, że w dniu 17 maja 2006 r., tj. w dniu wniesienia skargi o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 307/04 został wyznaczony pełnomocnik z urzędu, celem sporządzenia skargi kasacyjnej w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 307/04. Wobec tego, zdaniem Sądu, wyrok z dnia 13 grudnia 2005 r. wydany w powyższej sprawie nie posiadał waloru prawomocności, gdyż w myśl art. 168 § 1 p.p.s.a. orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje od niego środek odwoławczy. W razie zatem wniesienia środka odwoławczego w terminie, w tym przypadku skargi kasacyjnej, stan sprawy, w którym od orzeczenia przysługują środki zaskarżenia trwa do czasu, aż od orzeczenia nie będzie przysługiwał żaden środek zaskarżenia (zażalenie), bądź też dlatego, że upłynął termin do wniesienia tego środka. Powyższe rozważania pozwoliły Sądowi przyjąć, że skarga o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 307/04 była niedopuszczalna, gdyż wspomniany wyrok nie posiadał waloru prawomocności. Od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący, reprezentowany przez adwokata, wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, zaskarżając postanowienie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie do ponownego rozpoznania do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Na podstawie art. 174 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), nazywanej dalej p.p.s.a., skarżący zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: art. 168 § 1 p.p.s.a. oraz art. 177 § 1 p.p.s.a. i art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez błędną ich wykładnię i zastosowanie. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podał, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 2005 r. (sygn. akt IV SA/Wr 307/04) wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącemu w dniu 20 stycznia 2006 r. a to oznacza, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez skarżącego upłynął z dniem 20 lutego 2006 r. W ocenie pełnomocnika skarżącego nie miał żadnego wpływu dla prawomocności wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r. złożony przez skarżącego wniosek o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu oraz jego późniejsze wyznaczenie, gdyż samo złożenie wniosku o pełnomocnika z urzędu oraz jego wyznaczenie przez właściwy podmiot nie przerywa biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wskazując na treść art. 85 p.p.s.a., pełnomocnik skarżącego zauważył, że w wypadkach określonych w cytowanym przepisie pełnomocnikowi strony przysługuje prawo do skorzystania z instytucji przywrócenia terminu do dokonania czynności, jednakże instytucja ta nie została zastosowana przez wcześniejszych pełnomocników, wobec tego termin do wniesienia skargi kasacyjnej z całą pewnością upłynął. W związku z powyższym, w ocenie pełnomocnika skarżącego, wyrok wraz z uzasadnieniem doręczony skarżącemu w dniu 20 stycznia 2006 r., stał się prawomocny z dniem 20 lutego 2006 r., dlatego skarżącemu przysługiwało prawo do złożenie skargi o wznowienie postępowania w sprawie w dniu 17 maja 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1368/07, uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż Sąd I instancji przyjął, że skarżący nie złożył skargi kasacyjnej w ustawowym terminie. W związku z tym należało uznać, że wspomniany środek odwoławczy przestał mu przysługiwać, stając się niedopuszczalnym. W konsekwencji pierwszy dzień po upływie terminu do wniesienia środka zaskarżenia stał się datą uprawomocnienia się orzeczenia. Nastąpił więc skutek, o którym wspomina przepis art. 168 § 1 p.p.s.a.: orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy. W ocenie NSA znajomość okoliczności sprawy oraz przyjęta przez Sąd I instancji interpretacja przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie pozwala podzielić argumentów podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, każe natomiast podkreślić, że wystąpienie przez skarżącego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, złożonym w terminie przewidzianym do wniesienia skargi kasacyjnej, nie wpływa na bieg tego terminu, tj. nie przerywa ustawowego terminu, podobnie jak brak zaskarżenia wyroku nie ma wpływu na jego uprawomocnienie się. W piśmie procesowym z dnia 29 listopada 2007 r. skarżący wnosi i wywodzi jak w skardze o wznowienie postępowania z dnia 17 maja 2006 r. oraz jak w skardze kasacyjnej z dnia 5 kwietnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja wznowienia postępowania sądowego ma wyjątkowy charakter z uwagi na fakt, że można ją zastosować do ściśle określonych orzeczeń i może zostać oparta - zgodnie z zasadą legalności - na wąsko określonych podstawach. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwana dalej p.p.s.a., wylicza enumeratywnie przyczyny, które są podstawą żądania wznowienia postępowania, wyodrębniając wymienione w art. 271 p.p.s.a. przyczyny nieważności oraz wskazane w art. 273 p. p.s.a. właściwe przyczyny restytucyjne. Według twierdzeń skarżącego w sprawie zawisłej przed tutejszym Sądem o sygn. akt IV SA/Wr 307/04 wystąpiły dwie podstawy wznowienia przewidziane w przepisie art. 271 pkt 1 i 2 p.p.s.a., w myśl którego można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: 1) jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony w mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia; 2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Ocenę zasadności skargi o wznowienie postępowania sądowego należy rozpocząć od zarzutu braku należytej reprezentacji w procesie (art. 271 pkt 2 p.p.s.a.) Problem ten sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy ustanowienie w ramach przyznanego prawa pomocy - po wydaniu wyroku przez sąd I instancji - adwokata celem sporządzenia skargi kasacyjnej i złożenie przez niego skargi kasacyjnej z uchybieniem terminu wyczerpuje przesłankę wznowienie postępowania, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Niewątpliwie samo sformułowanie przez stronę podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 271-274 p.p.s.a. nie oznacza oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia. W każdym przypadku zachodzi potrzeba badania okoliczności warunkujących dopuszczalność wznowienia postępowania. Wobec tego Sąd jest uprawniony do zbadania, czy podniesione w skardze przesłanki realnie zaistniały. Jak wynika z materiału aktowego sprawy prowadzonej przed tutejszym Sądem pod sygn. akt IV SA/Wr 307/04 do momentu wydania wyroku w tej sprawie strona skarżąca działała sama i nie była pozbawiona możliwości działania. Fakt nie wniesienia skargi kasacyjnej przez ustanowionego dla niej z urzędu adwokata, bądź nie złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej jest okolicznością, która miała miejsce już po wydaniu orzeczenia pierwszo-instancyjnego i niewątpliwie utrudniała ona stronie działanie, lecz nie uniemożliwiała w ogóle możliwości działania. Skoro zatem wskazana przez stronę przyczyna nie występowała do chwili wydania orzeczenia, to pozbawiona jest ona znaczenia prawnego. Wskazać w tym miejscu należy, że nieważność stanowiąca podstawę wznowienia postępowania musi istnieć w chwili wydania prawomocnego orzeczenia. Wystąpienie tej przyczyny już po wydaniu prawomocnego orzeczenia wyłącza możliwość uznania jej za podstawę wznowienia, o której mowa w komentowanym przepisie (por. B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 2006 r. s. 597). Tym bardziej, że w realiach rozpatrywanej sprawy strona miała możność działania i określone czynności w procesie podjęła. Marginalnie jedynie należy zwrócić uwagę na to, że niewykonywanie lub nienależyte wykonywanie obowiązków procesowych przez pełnomocnika procesowego nie może stanowić podstawy wznowienia postępowania, polegającej na braku należytej reprezentacji strony w postępowaniu w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a (por. postanowienie NSA z dnia 11 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1160/04). Podobny pogląd wyraził również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2000 r., I PKN 277/00 (OSNAP 2002, nr 1, poz. 15), według którego nienależyta reprezentacja jako podstawa wznowienia postępowania nie dotyczy sposobu zastępowania strony przez pełnomocnika procesowego. Również podnoszona przez skarżącego okoliczność odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie Rzecznika Praw Obywatelskich (skarżący błędnie podaje, że wniosek ten nie został rozpoznany, gdy w istocie zwracał się w przedmiotowej sprawie o ustanowienie dlań Prokuratora Generalnego i wniosek ten rozpoznano) nie uzasadnia wystąpienia wskazanej podstawy wznowienia. Z treści art. 245 p.p.s.a. wynika, iż prawo pomocy polegające na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Treść tego przepisu jednoznacznie wskazuje że nie jest możliwe ustanowienie dla strony na jej wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich (Prokuratora Generalnego) w charakterze pełnomocnika strony, a ponadto żaden przepis normujący postępowanie sądowo-administracyjne takiej instytucji nie przewiduje. Natomiast odnosząc się do kolejnej podniesionej przez stronę równoległej podstawy wznowienia, przejawiającej się w sprzeczności składu sądu z przepisami prawa wskazać należy, że powołany przez skarżącego przepis art. 183 p.p.s.a. odnosi się do postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w następstwie wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i określa zakres rozpoznawania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz wskazuje na przesłanki nieważności postępowania sądowo-administracyjnego. Wobec tego nie może on mieć zastosowanie w postępowaniu o wznowienie postępowania sądowo-administracyjnego, które jak wskazano na wstępie może być uruchomione w stosunku do ściśle określonych orzeczeń oraz oparte na ściśle określonych podstawach. Mając jednak na uwadze treść skargi, z której wynika jednoznacznie, że skarżący powołuje się na nieważność postępowania określoną w przepisie art. 271 pkt 1 p.p.s.a., wedle którego można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia - Sąd badał również zaistnienie tak sformułowanej przez stronę podstawy wznowienia. Przyjmuje się, że osoba nieuprawniona uczestnicząca w składzie sądu w rozumieniu art. 271 pkt 1, to zarówno osoba nie mająca w ogóle kompetencji do orzekania (nie będąca sędzią), nie mająca kompetencji do orzekania w danym sądzie (sędzia innego sądu nie delegowany do sądu orzekającego w sprawie), jak i osoba nieuprawniona do orzekania w danym składzie. Podstawa wznowienia jest zasadna, jeżeli osoba nieuprawniona wchodziła w skład sądu na jakimkolwiek etapie postępowania. Zgodnie z art. 279 ustawy, skarga o wznowienie postępowania, poza wskazaniem jej podstawy, powinna zawierać jej uzasadnienie, polegające na dokładnym określeniu okoliczności wskazujących na istnienie powołanej podstawy wznowienia, jak i (przy przyczynach restytucyjnych), wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, jaki wywiera istnienie tych okoliczności. Skarżący w najmniejszym stopniu tych okoliczności (przyczyn nieważności) nie wskazał. W ślad za orzecznictwem można zatem skonstatować, że sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 271 p.p.s.a. nie oznacza oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Taka skarga jako nie oparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzuceniu. (por. odpowiednio stosowane postanowienie SN z 28 października 1999 r. II UKN 174/49, OSNIP 2001, nr 4 poz. 133). Wskazać w tym miejscu należy, że zawarty w przepisie art. 271 pkt 1 p.p.s.a. zwrot: "a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia" oznacza, że nie można skutecznie żądać wznowienia postępowania w momencie, gdy strona zaniedbuje wcześniejszą możliwość wystąpienia z wnioskiem o wyłączenie sędziego. Wśród podstaw wznowienia postępowania sądowego nie wymienia się także udziału osób nieuprawnionych w składzie organu decyzyjnego. Konkludując powyższe rozważania stwierdzić należy, że w istocie skarga nie została oparta na przesłankach wymienionych w art. 271-273, skutkiem czego podlegała ona odrzuceniu. Z tych przyczyn na podstawie art. 281 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.