IV SA/Wr 532/04

Dnia 9 lutego 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca) Sędziowie : WSA Małgorzata Masternak-Kubiak Asesor WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant: Robert Hubacz po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2006r. na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na decyzję D. Kuratora Oświaty z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie nadania stopnia nauczyciela kontraktowego oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej przez J. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest decyzja D. Kuratora Oświaty z dnia [...] r. Nr [...] wydana na podstawie art. 9b ust. 7 pkt 2, art. 9 ust. 1 i art. 9b ust. 1 oraz art. 10 ust. 8 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2003 r. Nr 118, poz. 1112 z późn. zm.) oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] r. Nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Dyrektora Gimnazjum Nr [...] we W. z dnia [...] r. Nr [...] - aktu nadania J. K. stopnia nauczyciela kontraktowego. Prezydent Miasta W. w dniu [...] r. wszczął z urzędu na podstawie art.61§1 k.p.a. postępowanie w sprawie zbadania decyzji – aktu nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego J. K. . W rezultacie powyższego postępowania wydał oznaczoną wyżej decyzję stwierdzającą nieważność aktu nr [...] z dnia [...] r. w przedmiocie nadania J. K. stopnia nauczyciela kontraktowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przywołał brzmienie art. 9b ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, według którego warunkiem nadania nauczycielowi kolejnego stopnia awansu zawodowego jest spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy, odbycie stażu zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego oraz w przypadku nauczyciela stażysty - uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej po przeprowadzonej rozmowie. Organ I instancji przytoczył również art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy – Karta Nauczyciela , zgodnie z którym stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje. Prezydent Miasta W. wskazał na fakt , że J. K. w dniu nawiązania stosunku pracy legitymowała się zaświadczeniem z dnia [...] r. o stanie odbytych studiów i zaliczeniu [...] semestrów studiów na Wydziale Matematyki i Informatyki Uniwersytetu W.. Powyższe zaświadczenie - zadaniem organu - nie stanowi dokumentu potwierdzającego wykształcenie wyższe, ponieważ zgodnie z art. 149 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym (Dz .U. Nr 65, poz. 385 z póź. zm.) potwierdzeniem ukończenia szkoły wyższej jest dyplom tej szkoły. W ocenie organu w dniu dokonania awansu strona nie posiadała wyższego wykształcenia z przygotowanie pedagogicznym, albowiem dyplom ukończenia studiów wyższych magisterskich uzyskała w dniu [...] r.. W związku z tym nie spełniała ona wymagań kwalifikacyjnych określonych w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy Karta Nauczyciela, co zgodnie z art. 10 ust. 8 ustawy Karta Nauczyciela nie pozwalało na nawiązanie ze stroną stosunku pracy, a tym bardziej nadać kolejny stopień awansu zawodowego. Organ I instancji stwierdził, że wystąpiła przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem decyzja nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego wydana została niezgodnie z art. 9b ust. 1 oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy Karta Nauczyciela. W odwołaniu od powyższej decyzji J. K. podniosła , że w okresie odbywania stażu na nauczyciela kontraktowego nie posiadała ukończonych studiów wyższych, ale dyplom magistra matematyki otrzymała w dniu [...] r. czyli przed postępowaniem kwalifikacyjnym na nauczyciela kontraktowego. D. Kurator Oświaty w motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazał na poczynione w postępowaniu odwoławczym ustalenia, według których J. K. została zatrudniona w Zespole Szkół nr [...] we W., w skład którego wchodzi Gimnazjum nr [...], na stanowisku nauczyciela matematyki, legitymując się jedynie zaświadczeniem Uniwersytetu W. z dnia [...] r. o zaliczeniu [...] semestrów studiów na Wydziale Matematyki i Informatyki. Odbyła ona staż wynoszący 9 miesięcy na nauczyciela kontraktowego, uzyskała w dniu [...] r. akceptację komisji kwalifikacyjnej , zaś w dniu [...] r. nadano jej stopień nauczyciela kontraktowego. Organ odwoławczy powołując się również na przepisy art. 9 ust. l pkt l i art. 10 ust. 8 Karty Nauczyciela ,stwierdził , że strona otrzymała w dniu [...] r. dyplom ukończenia wyższych studiów magisterskich, wobec tego nie posiadała ona kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela określonych w art. 9 ust. l pkt l Karty Nauczyciela. Podkreślił organ II instancji ,że zgodnie z art.9b ust. l Karty Nauczyciela warunkiem nadania nauczycielowi kolejnego stopnia awansu zawodowego jest spełnianie wymagań kwalifikacyjnych, o których mowa w art. 9 ust. l pkt l Karty Nauczyciela, odbycie stażu zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego oraz w przypadku nauczyciela stażysty uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej. Wobec tego w ocenie organu odwoławczego decyzja o nadaniu J. K. stopnia nauczyciela kontraktowego została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ w omawianym przypadku występuje oczywista sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy a treścią przepisu. W skardze na decyzję ostateczną J. K. podniosła, że jest ona krzywdząca ze względów zawodowych jak i osobistych. W szczególności wskazała , że cofnięcie stopnia awansu zawodowego dopiero po trzech latach pracy jest krzywdzące z uwagi na konieczność przechodzenia całej drogi zawodowej od początku. Ponadto skarżąca podniosła, że komplet dokumentów niezbędnych do przyznania stopnia nauczyciela kontraktowego uzyskała przed egzaminem, który odbył się w dniu [...] r. , zaś tytuł magistra otrzymała w dniu [...] r. D. Kurator Oświaty w odpowiedzi na skargę , wniósł o jej oddalenie , podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji . W szczególności stwierdził, iż dyplom ukończenia studiów skarżąca otrzymała w dniu [...] r., a więc w dacie zatrudnienia nie posiadała kwalifikacji , a mimo to stopień nauczycielski otrzymała w oparciu o przepisy Karty Nauczyciela. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż granicę sądowo-administracyjnej kontroli decyzji administracyjnej wyznacza wyłącznie kryterium legalności rozumianej jako zgodność z powszechnie obowiązującym prawem, o czym stanowi art. 1§ 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) i tylko naruszenie tego prawa w procesie wydawania zaskarżonej decyzji uzasadnia jej uchylenie, czyli wycofanie z obrotu prawnego. Analizując pod tym kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził ,iż wydano ją w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i zastosowano przepisy zgodnie z przedmiotem sprawy. Zakres rozpoznania niniejszej sprawy determinuje okoliczność , iż decyzje obu organów wydane zostały po uruchomieniu nadzwyczajnego trybu postępowania jakim jest postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności. A zatem w pierwszej kolejności odnieść się należy do kwestii podstaw stwierdzenia nieważności. Wypada w tym miejscu przypomnieć ,że w postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji prowadzone jest w trybie nadzoru i organ administracyjny ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w granicach zakreślonych przepisem art. 156 §1 k.p.a. Postępowanie to nie może jednak przeradzać się w postępowanie o charakterze merytorycznym, lecz jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istota sprowadza się do ustalenia czy dana decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w powołanym przepisie. Przy czym enumeratywne wymienienie w omawianym przepisie wad, nie tylko stanowi katalog przesłanek, warunkujących stwierdzenie nieważności, ale także tym samym zakreśla ramy powierzonej sądowi administracyjnemu kontroli legalności decyzji wydanych w tym nadzwyczajnym postępowaniu. Decyzja będąca przedmiotem osądu oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W. wydane zostały na skutek wszczęcia z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej z dnia [...] r. Nr [...].- aktu nadania J.K. stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego. Zdaniem obu organów orzekających w sprawie decyzja będąca przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności rażąco narusza prawo , albowiem występuje oczywista sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy a treścią przepisu . Oceniając pod tym kątem zakwestionowaną decyzję wypada w pierwszej kolejności zauważyć , że rażące naruszenie prawa mimo, iż nie ma ściśle określonego znaczenia, nie ma również charakteru całkowicie abstrakcyjnego. Przede wszystkim odwołać się w tym miejscu należy do orzecznictwa sądowo-administracyjnego, w którym przeważa pogląd o formalnym rozumieniu pojęcia rażącego naruszenia prawa ( por. wyrok NSA z dnia 28 listopada 1997r. sygn. akt III SA 1134/96 ). Taka linia orzecznictwa wiąże się niewątpliwie z językową wykładnią pojęcia rażącego naruszenia prawa. Według definicji zawartej w Słowniku języka polskiego (Warszawa 1993, t. III s. 24) "rażący" znaczy oczywisty, dający się łatwo stwierdzić, niewątpliwy. Wobec tego o rażącym naruszeniu prawa możemy mówić, gdy występuje oczywista sprzeczność między treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Jest ono z reguły wyrazem ewidentnego i jasno uchwytnego błędu w interpretowaniu prawa. W orzecznictwie sądowym ugruntował się również pogląd, według którego jako rażącego nie można traktować takiego rozstrzygnięcia , które wynika z odmiennej interpretacji danej normy oraz, że w przypadku stwierdzenie nieważności decyzji z oparciu o tę przesłankę, organ powinien wykazać, iż treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa oraz, że charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa . Przechodząc od tych ogólnych uwag na grunt okoliczności badanej sprawy zauważyć należy , iż ocena legalności obu wydanych w sprawie decyzji wymaga odpowiedzi na pytanie czy akt nadania J. K. stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego oparty była na prawidłowej wykładni przepisu stanowiącego powołaną w tej decyzji podstawę materialno-prawną , a to przepisu art. 9b ust.4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982r.- Karta Nauczyciela (Dz. U. z 1997r. Nr 56, poz. 357 z późn. zm.). Według powołanego przepisu nauczycielowi spełniającemu warunki , o których mowa w ust.1 , oraz nauczycielowi zatrudnionemu w trybie art.9a ust.3 , w drodze decyzji administracyjnej , stopień awansu zawodowego nadaje nauczycielowi stażyście stopień nauczyciela kontraktowego- dyrektor szkoły (...). Cytowany przepis wprost odwołuje się do warunków , o których mowa w ust.1 art.9b , stanowiącym , iż warunkiem nadania nauczycielowi kolejnego stopnia awansu zawodowego jest posiadanie kwalifikacji , o których mowa w art.9 ust.1pkt1 , odbycie stażu , z zastrzeżeniem art.9e ust.1-3, zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego nauczyciela , o której mowa w art. 9c ust.6 oraz w przypadku nauczyciela stażysty – uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej po przeprowadzonej rozmowie (...). Z kolei przytoczony przepis odwołuje się do art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela , zgodnie z którym stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje (...). Przepis art.9 ust.1 ustala ogólne kwalifikacje , których posiadanie jest niezbędne do zajmowania stanowiska nauczyciela .Brak kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela - poza dwoma szczególnymi przypadkami, z którymi nie mamy do czynienia w tej sprawie - w zasadzie uniemożliwia zatrudnienie w tym charakterze. W okolicznościach badanej sprawy zarzut rażącego naruszenia prawa oparto na stwierdzeniu niespełnienia przez stronę wymogu posiadania wyższego wykształcenia , albowiem dyplom ukończenia studiów wyższych uzyskała ona dopiero w dniu [...] r. W tym kontekście wymaga wyjaśnienia sformułowany przez ustawodawcę w przepisie art.9 ust.1 pkt 1 ustawy - Karta Nauczyciela wymóg posiadania przez osobę ubiegającą się o stanowisko nauczyciela wyższego wykształcenia . Niewątpliwie posiadanie wyższego wykształcenia powiązane jest z ukończeniem studiów wyższych. W związku konieczne jest sięgnięcie do przepisów ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym ( Dz. U. Nr 65, poz.385 ze zm.) , której przepis art. 149 ust. 1 przewiduje, że absolwent uczelni otrzymuje dyplom ukończenia studiów na określonym kierunku. Przepis ust.2 art. 149 zawiera jednocześnie upoważnienie Ministra Edukacji Narodowej do określenia rodzaju owych dyplomów i tytułów zawodowych. A zatem jedynym potwierdzeniem ukończenia studiów jest dyplom wydany przez uczelnię .Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy , który w wyroku z dnia 19 września 2002 r. sygn. akt I PKN 406/01 ( OSNP-wkł. 2003/7/10) rozważał kwestię posiadania wyższego wykształcenia w kontekście wymogu ,o którym mowa w art.9 ust.1 pkt1 Karty Nauczyciela. W wspomnianym wyroku Sąd Najwyższy stwierdził , iż posiadanie wyższego wykształcenia oznacza legitymowanie się odpowiednim dyplomem ukończenia studiów na określonym kierunku. Wskazać należy, że ukończenie studiów wiąże się nie tylko z zaliczeniem wszystkich wymaganych na danym kierunku semestrów, obroną pracy magisterskiej, lecz również z odbiorem dyplomu. Za datę ukończenia nauki na wyższej uczelni przyjmuje się dzień odebrania dyplomu ukończenia studiów , a nie dzień obrony pracy magisterskiej ( dyplomowej). Absolwentem wyższej uczelni jest bowiem osoba, która legitymuje się dyplomem jej ukończenia ( por. wyrok s. apel. w Katowicach z dnia 24.01.2001r. sygn. akt III AUa 1410/00 Pr. Pracy 2001/10/43). Również rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia ( Dz. U. Nr 98, poz. 433 ze zm.) w § 2 ust.1 pkt 1 przewiduje , że kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w zakładach , placówkach i szkołach w nim wymienionych posiada osoba, która legitymuje się dyplomem ukończenia studiów magisterskich na kierunku zgodnym z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć i przygotowaniem pedagogicznym. Omawianym zagadnieniem zajmował się również Naczelny Sąd Administracyjny , który w wyroku z dnia 27.11. 2001r. sygn. akt II SA 2133/01 wskazał , iż zarówno z przepisów ustawy z 2000r. o zmianie ustawy –Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw, jak również z przepisu art.149 ust.1 ustawy z 1990r. o szkolnictwie wyższym oraz z przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia ( Dz. U. Nr 98, poz. 433 ze zm.) wynika, że jeśli wymagane kwalifikacje dotyczą ukończenia studiów wyższych lub studium , kwalifikacje te obejmują legitymowanie się dyplomem ukończenia danych studiów lub studium. A zatem prawidłowo organy obu instancji uznały , że jeśli wymagane kwalifikacje dotyczą ukończenia studiów wyższych, kwalifikacje te obejmują legitymowanie się dyplomem ukończenia studiów wyższych. Wobec tego dyrektor Gimnazjum Nr [...] we W. nie dysponując w dniu [...] r. dyplomem potwierdzającym ukończenie przez J. K. wyższych studiów nie mógł uznać ,że posiada ona kwalifikacje w postaci studiów wyższych magisterskich z przygotowaniem pedagogicznym. Tym samym brak dyplomu, który jak wynika z akt analizowanej sprawy strona otrzymała w dniu [...] r. - a więc po dacie wydania decyzji- świadczył o niespełnieniu wymagań kwalifikacyjnych przewidzianych ustawą Karta Nauczyciela i braku jednej z ustawowych przesłanek do wydania decyzji o nadaniu stopnia awansu zawodowego. Zasadnie wobec tego uznano , że nadanie stopnia awansu zawodowego nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Określone w przepisie art. 9 b ust. 1 powołanej wyżej ustawy wymagania kwalifikacyjne na stanowisko nauczyciela są jednoznacznie sformułowane i wobec tego nie zachodzi potrzeba dokonania jego rozszerzającej wykładni. Natomiast nie ulega wątpliwości ,że organ administracji rażąco narusza prawo , gdy wbrew literalnemu brzmieniu przepisu i nie budzącej wątpliwości interpretacyjnej normie prawa materialnego, przyznaje uprawnienie stronie. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Natomiast nie mogą odnieść zamierzonego skutku prawnego podniesione przez skarżącą argumenty natury pozaprawnej , gdyż z punktu widzenia praworządności wszelkie skutki rażącego naruszenia prawa powinny być usuwane. Z tych względów zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do oddalenia skargi na podstawie art. 151 powołanej na wstępie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) .