IV SA/Wr 532/16

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. B. o ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Na urzędowym formularzu z dnia 13 kwietnia 2017 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W jego uzasadnieniu podała, że jest osobą samotną prowadzącą samodzielne gospodarstwo i nie uzyskuje obecnie żadnych dochodów. Jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie otrzymuje żadnych dochodów i nie podejmuje dodatkowych prac. Otrzymuje pomoc finansową od siostry w kwocie [...] zł, korzysta z jadłodajni i nie gotuje. Podała, że posiada stary poniemiecki dom o powierzchni około 85 m2, "po powodzi", o wartości około [...] zł. Ponadto w oświadczeniu o stanie majątkowym podała, że nie posiada, mieszkania, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wierzytelności, w rubryce dochody podała, że nie uzyskuje żadnych dochodów, a w rubryce zobowiązania i stałe wydatki (dotyczące utrzymania) podała, że koszty opłat mieszkaniowych wynoszą około 150 zł. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2017 r. wezwano stronę skarżącą na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - do nadesłania, w terminie 7 dni, kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: wyjaśnienia co stanowi obecnie jej źródło utrzymania skoro we wniosku o prawo pomocy podała, że nie otrzymuje żadnych dochodów i ponosi jednocześnie wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w kwocie 150 zł i czy wykonuje prace dorywcze i w jakiej wysokości otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie (dane te należało udokumentować za okres ostatnich 6 miesięcy) oraz w jakiej wysokości otrzymuje pomoc od rodziny (dane te należało udokumentować za okres ostatnich 6 miesięcy); kopii decyzji lub zaświadczenia urzędu pracy potwierdzających, że jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna); dowodów potwierdzających aktualną wysokość jej dochodów w okresie ostatnich sześciu miesięcy (np. odcinki emerytury lub renty, decyzja: ZUS, urzędu pracy lub opieki społecznej przyznająca świadczenia, umowa o pracę, zlecenie lub o dzieło, zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu netto, stypendia, honoraria i inne); wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy; dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne) wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania; zeznania podatkowego za 2015r.; wyjaśnienia czy skarżąca otrzymuje pomoc finansową od ojca i w jakiej wysokości (dane te należało udokumentować) i czy prowadzi z ojcem wspólne gospodarstwo domowe, przy czym w przypadku pozostawania z ojcem we wspólnym gospodarstwie domowym należało nadesłać także dokumenty potwierdzające wysokość dochodu ojca w okresie ostatnich sześciu miesięcy oraz wyciągi z kont bankowych ojca za ten okres; wyjaśnienia czy skarżąca i ojciec wynajmują drugi dom i czy uzyskują z tego tytułu dochody (dane te należało udokumentować za okres ostatnich sześciu miesięcy); ostatniej decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego; dowodów potwierdzających, że otrzymuje od siostry pomoc finansową w wysokości 500 zł. Skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na powyższe pismo, pomimo że pismo to zostało doręczone dorosłemu domownikowi w dniu 26 kwietnia 2017 r. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W myśl art 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej p.p.s.a..) ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowy. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca nie wykazała w niniejszej sprawie w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Wątpliwości budzi bowiem, czy jedynym dochodem skarżącej jest zadeklarowana pomoc finansowa od siostry w kwocie [...] zł, potwierdzona oświadczeniem siostry z dnia [...] r., znajdującym się w aktach sprawy k-13, czy też otrzymuje ona dochody z innych źródeł, w tym z tytułu działalności gospodarczej, ponieważ ze znajdującego się w aktach innej sprawy skarżącej o sygn. akt IV SA/Wr 360/16 zeznania podatkowego za [..] r. wynika, że skarżąca złożyła je jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, co potwierdza także załącznik do tego zeznania PIT/B, mimo, że za 2015 r. w załączniku tym skarżąca wykazała wartości zerowe dotyczące wysokości przychodu, kosztów jego uzyskania, dochodu i straty. Również z wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej wynika, że obecnie skarżąca posiada status aktywnego przedsiębiorcy w zakresie wspomnianej działalności gospodarczej dotyczącej sprzedaży hurtowej drewna, materiałów budowlanych i wyposażenia sanitarnego. Skarżąca zaś powyższym pismem referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2017 r. została wezwana do nadesłania dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszelkich jej dochodów w okresie ostatnich sześciu miesięcy, co oznacza, że została także wezwana do wykazania i udokumentowania, czy otrzymuje obecnie dochody z tytułu działalności gospodarczej. Nie przeczy temu fakt, że we wspomnianej wyżej sprawie skarżąca przedłożyła zaświadczenie z urzędu pracy z dnia [...] r., stwierdzające, że jest od [..] r. zarejestrowana jako osoba bezrobotna skoro nie zlikwidowała ani nie zawiesiła wspomnianej działalności gospodarczej. Skarżąca nie wyjaśniła także, czy wraz z ojcem wynajmują drugi dom i czy uzyskują z tego tytułu dodatkowe dochody. Niewiarygodne jest także twierdzenie skarżącej, iż jest w stanie utrzymać się samodzielnie z kwoty [..] zł stanowiącej pomoc finansową od siostry. Przy ocenie wniosku o prawo pomocy należy wziąć pod uwagę dochody ze wszystkich źródeł wnioskodawcy, czego skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Dodać należy, że w opisanym wyżej oświadczeniu z dnia [...]., w którym siostra skarżącej podała, że przekazuje skarżącej pomoc finansową, siostra podała także adres zamieszkania taki sam jak adres skarżącej. W tej sytuacji wątpliwości budzi także oświadczenie skarżącej, iż mieszka sama i tym samym prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wątpliwości budzi także oświadczenie, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe skoro z wywiadu środowiskowego znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy, wynika, że mieszka wraz z ojcem w starym poniemieckim domu i że ojciec ponosi opłaty, a skarżąca ponosi jedynie 1/3 opłat, a opłaty te pokrywa jeżeli otrzyma środki z pomocy społecznej. Z wywiadu tego wynika także, że skarżąca otrzymuje pieniądze od ojca na pokrycie części opłat mieszkaniowych. Skarżąca nie wyjaśniła ponadto, czy obecnie otrzymuje pomoc finansową od ojca. Kwestii tej nie wyjaśnia również twierdzenie skarżącej, zawarte w piśmie z dnia 11 kwietnia 2017 r., złożonym w niniejszej sprawie przed rozpoznaniem skargi przez Sąd, w którym skarżąca podała, że otrzymuje pomoc od siostry w kwocie [..] zł, korzysta z jadłodajni i nie gotuje i nie musi razem z ojcem prowadzić wspólnego gospodarstwa domowego i być zależna od ojca. Zatem dane podane we wspomnianym wywiadzie środowiskowym i oświadczeniu siostry pozostają w sprzeczności z oświadczeniem skarżącej, iż mieszka sama i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Dodać trzeba, iż przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wziąć pod uwagę dochody wszystkich osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skarżąca nie przedłożyła także wyciągów z kont bankowych, lokat bankowych i kart kredytowych za okres ostatnich trzech miesięcy. Przedłożenie opisanych wyżej wyciągów miało na celu ustalenie pełnej, rzeczywistej sytuacji dochodowej skarżącej z uwzględnieniem stanu i historii rachunków bankowych i kart kredytowych i ewentualnych lokat bankowych. Brak tych danych nie pozwala na wiarygodną ocenę, czy rzeczywiście sytuacja dochodowa skarżącej kształtuje się tak, jak to opisała, we wniosku o prawo pomocy. Skarżąca nie nadesłała także dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem, co nie pozwala na ocenę, czy wydatki te są ponoszone w kwotach podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. Przyjąć zatem należy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Z tych względów należało odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i art 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.