IV SA/Wr 532/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Protokolant: Referent Agnieszka Zych-Zaborska, po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2024 r. na rozprawie w Wydziale IV sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 25 kwietnia 2023 r., nr SKO 4532.9.2023 w przedmiocie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje radcy prawnemu B. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych), w tym 23% należnego podatku VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. Decyzją z 25 IV 2023 r. (SKO 4532.9.23) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej jako "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania L. S. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia 3 IV 2023 r. (DZSW/ZP/003736/2023) przyznającą skarżącej zasiłek pielęgnacyjny od dnia 1 III 2023 r. do dnia 31 VII 2023 r. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej SKO wyjaśniło, że trafne jest stanowisko organu I instancji uznające zasadność przyznania skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 III do 31 VII 2023 r. SKO powołało się przy tym na regulację z art. 16 i art. 24 ustawy z 28 XI 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (według stanu na dzień wydania decyzji - Dz. U. z 2023 r. poz. 390), dalej "uośr". Zaznaczono, że skarżąca w dniu 17 III 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego załączając do wniosku m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we Wrocławiu z dnia 26 VII 2022 r. ([...]), na podstawie którego zaliczono skarżącą do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 VII 2023 r. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 2 uośr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Skoro zaś skarżąca złożyła wniosek o przyznaje zasiłku pielęgnacyjnego w dniu 17 III 2023 r., świadczenie należało ustalić od dnia 1 III 2023 r. W skardze na decyzję SKO skarżąca podniosła, że do końca XII 2022 r. otrzymywała z ZUS dodatek pielęgnacyjny i spodziewała się automatycznego przeniesienia świadczenia do właściwego organu pomocy społecznej od I 2023 r. Tymczasem w zaistniałej sytuacji została pozbawiona świadczenia za miesiące I i II 2023 r. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi w całości. Pismem procesowym z 14 XI 2023 r. pełnomocnik skarżącej, ustanowiony w ramach prawa pomocy, wniósł o: uwzględnienie skargi; rozpatrzenie sprawy na rozprawie; przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, jako nieopłaconej w całości lub w części. Nadto wniesiono o przeprowadzenie dowodu z załączonego zaświadczenia z 30 VIII 2023 r. na okoliczność okresu pobierania przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego. Zarzucono przy tym: 1) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w nieuwzględnieniu stanowiska skarżącej w przedmiocie ciągłości wypłaty na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnej od VII 2013 r. do XII 2022 r., którego to wypłata od X 2019 r., bez jakiegokolwiek wniosku skarżącej i bez jakiejkolwiek informacji w tym zakresie ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społeczne we Wrocławiu, przekazana została do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który to przedmiotowe świadczenie wypłacał do XII 2022 r. w ramach, jak wynika z treści odpowiedzi na skargę, dodatku pielęgnacyjnego; 2) naruszenie art. 8 w zw. z art. 9 w zw. z art. 107 § 3 kpa, przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń oraz brak sprecyzowania, uzasadnienia i wykazania, z jakich powodów organ nie wziął pod uwagę zgłaszanych przez skarżącą okoliczności, iż nieprzerwanie od VII 2013 r. pobierała ona zasiłek pielęgnacyjny, który to zasiłek wypłacany był do IX 2019 r. przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu aby następnie, bez informowania skarżącej oraz bez jakiegokolwiek wniosku z jej strony, przenieść jego wypłatę do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który to zakład kontynuował wypłatę świadczenia do XII 2022 r., a to w ramach dodatku pielęgnacyjnego; 3) błąd w ustaleniach faktycznych i uznanie, iż ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mogło nastąpić wcześniej niż od dnia 1 III 2023 r. a to w związku z faktem, iż w ocenie organów upłynął termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2a uośr, podczas gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny winien doprowadzić do wniosku, iż przedmiotowy termin nie upłynął albowiem w związku z faktem, iż na dzień wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, tj. na dzień 26 VII 2022 r., skarżącej przysługiwał dodatek pielęgnacyjny, który to przyznany został skarżącej do XII 2022 r., a co za tym idzie nie mogła ona wystąpić z wnioskiem o wypłatę zasiłku pielęgnacyjnego, albowiem świadczeń tych nie można pobierać równocześnie, a co za tym idzie termin określony we ww. przepisie uległ dla skarżącej zawieszeniu do dnia wygaśnięcia jej prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Pełnomocnik skarżącej umotywowała powyższe zarzuty podkreślając, że w przeszłości bez jakiegokolwiek wniosku skarżącej w miejsce zasiłku pielęgnacyjnego wypłacanego przez organ pomocy społecznej, ZUS zaczął wypłacać jej dodatek pielęgnacyjny. Skarżąca oczekiwała więc, że i w tym przypadku nastąpi automatyczna zmiana i od I 2023 r. będzie wypłacany zasiłek pielęgnacyjny. Skarżącej nie została przekazana na żadnym etapie postępowania informacja, iż celem uzyskania ponownie świadczenia pielęgnacyjnego, który to zasiłek pobierała ona od roku 2013 r., konieczne jest złożenie nowego wniosku i to w okresie 3 miesięcy od dnia uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności, aby przedmiotowe świadczenie było wypłacone wstecz od daty orzeczenia. Nadto podkreślono, że wypłata zasiłku pielęgnacyjnego nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W tym stanie rzeczy, skoro prawo do wypłaty dodatku pielęgnacyjnego wygasło dla skarżącej z końcem 2022 r., termin trzymiesięczny o którym mowa w art. 24 ust. 2a uośr rozpoczął bieg dopiero od I 2023 r., a co za tym idzie, skoro skarżąca złożyła wniosek o wypłatę świadczenia w miesiącu III 2023 r. zmieściła się ona w zakreślonym terminie, w związku z czym świadczenie powinno zostać jej przyznane od miesiąca I 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Jak wynika z art. 24 ust. 2 uośr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W okolicznościach sprawy jest bezsporne, że wniosek skarżącej o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wpłynął w dniu 17 III 2023 r., tak więc wnioskowane świadczenie mogło zostać przyznane najwcześniej od 1 III 2023 r. Dla ustalenia początkowej daty przyznania zasiłku pielęgnacyjnego nie ma znaczenia fakt, że skarżąca poprzednio pobierała dodatek pielęgnacyjny, który przysługiwał jej od X 2019 r. do końca XII 2022 r. Nie ma też znaczenia, że jeszcze wcześniej, tj. od 2013 r. pobierała zasiłek pielęgnacyjny. Wbrew oczekiwaniom skarżącej, z okoliczności tych nie wynika bowiem obowiązek przyznania skarżącej aktualnie zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 I 2023 r. Jak wyżej zaznaczono, w świetle art. 24 ust. 2 uośr, dla początkowej daty przyznania zasiłku pielęgnacyjnego znaczenie ma moment złożenia przez skarżącą wniosku o jego przyznanie, który w tym przypadku wpłynął dopiero w dniu 17 III 2023 r. Wbrew argumentacji skarżącej organy nie naruszyły też obowiązku informacyjnego określonego w art. 9 kpa. Ten bowiem ciąży na organach wyłącznie w toku postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 9 kpa, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków "będących przedmiotem postępowania administracyjnego". Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca wskazuje na brak u niej stosownej wiedzy jeszcze na etapie przedprocesowym (a więc przed złożeniem przez nią wniosku o zasiłek pielęgnacyjny). Taki stan rzeczy z oczywistych względów nie może jednak obciążać organu. Niezależnie od powyższego wypada zwrócić uwagę, że z lektury akt administracyjnych nie wynika, by skarżąca działała w warunkach braku rozeznania co do swojej sytuacji prawnej. Wynika z nich bowiem, że skarżąca w dniu 21 XI 2022 r. złożyła do ZUS wniosek o ustalenie dalszego prawa do dodatku pielęgnacyjnego, tj. od 1 I 2023 r. (zob. zaświadczenie ZUS z 16 III 2023 r.). Dopiero po wydaniu przez ZUS decyzji z dnia 9 III 2023 r., odmawiającej przyznania dodatku pielęgnacyjnego, skarżąca zdecydowała się zawnioskować do organu I instancji o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego. Nie sposób w takich warunkach uznać, że skarżąca nie miała żadnej świadomości co do obowiązujących regulacji prawnych i spodziewała się "automatycznego" zapewnienie jej ciągłości świadczeń. Sąd nie podzielił także zarzutu niezastosowania art. 24 ust. 2a uośr. Z powołanego przepisu wynika, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przepis powyższy nie mógł znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Orzeczenie ustalające wobec skarżącej znaczny stopień niepełnosprawności wydano bowiem w dniu 26 VII 2022 r., zaś wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego został złożony w dniu 17 III 2023 r. Termin trzech miesięcy pomiędzy wydaniem orzeczenia a złożeniem wniosku nie został tu zachowany. Zarazem z obowiązujących przepisów nie wynika, by termin ten w jakichkolwiek okolicznościach ulegał wydłużeniu, wstrzymaniu czy zawieszeniu. Nie ma więc podstaw do uwzględnienia argumentacji skarżącej, jakoby w jej przypadku termin trzymiesięczny rozpoczynał bieg dopiero od dnia 1 I 2023 r., w związku z przysługiwaniem jej dodatku pielęgnacyjnego do końca 2022 r. Okoliczność przysługiwania skarżącej w danym okresie dodatku pielęgnacyjnego nie ma znaczenia dla biegu terminu z art. 24 ust. 2a uośr. Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł na zasadzie art. 151 ppsa. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 ppsa, § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 X 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 68, ze zm.), w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 X 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935, ze zm.), przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 IV 2023 r., sygn. akt SK 53/22 (Dz.U. z 2023 r., poz. 842).