IV SA/Wr 534/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Masternak - Kubiak ( spr.), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków, , Protokolant Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi T. F. na orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej I. uchyla decyzję organu I i II instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Orzeczeniem z dnia [...] r. nr [...] Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w Ł., powołując się na rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. (Dz. U. Nr 133, poz. 1422 ze zm.), rozpoznała u T. F. rozrzedzenie naczyniówki i nabłonka barwnikowego obwodu siatkówki i naczyniówki obu oczu (§ 14, p. 3), blizny prawej połowy klatki piersiowej (§ 3, p. 1) oraz skrzywienie przegrody nosa (§ 26, p. 3) i zaliczyła go do grupy I, kategoria "N - niezdolny do zawodowej służby wojskowej. T. F. złożył odwołanie od powyższego orzeczenia, w którym podniósł, że schorzenia wynikające z rozpoznania konsultował z lekarzem okulistą, który przeprowadził badanie i uznał, że wada którą wykryto na komisji nie koliduje w podjęciu przez niego pracy w charakterze żołnierza zawodowego. Bliznę prawej połowy klatki piersiowej nabył natomiast w obecnej służbie. Nadmienił również, że stając do poboru do zasadniczej służby wojskowej nie miał żadnej wykrytej choroby. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, zaskarżonym orzeczeniem z dnia [...] r. nr [...] wydanym na podstawie art. 127 § 1 i art. 138 k.p.a. w związku z § 4 pkt 1, § 27 ust. 4, § 31 i § 32 rozporządzenia MON z 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 133, poz. 1422 ze zm.) Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska we W. utrzymała w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu podała, że skarżący odwołał się od ustaleń Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Ł., powołując się na dobry stan zdrowia oraz chęć odbywania zawodowej służby wojskowej. Po rozpatrzeniu odwołania i analizie całości dokumentacji orzeczniczo - lekarskiej, RWKL nie stwierdziła nieprawidłowości mogących stanowić podstawę uchylenia zaskarżonego orzeczenia w związku z czym utrzymała je mocy. Z przeprowadzonego badania lekarskiego specjalistycznego okulistycznego, dokonanego przez Kierownika Katedry Chorób Oczu i Kliniki Okulistycznej i Rehabilitacji Wzrokowej Uniwersytetu Medycznego w Ł. wynika, że zaburzenia ze strony narządu wzroku tj. rozrzedzenie naczyniówki i nabłonka barwnikowego obwodu siatkówki i naczyniówki obu oczu, mieszczą się w zakresie pojęciowym § 14 p. 3 z załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z dnia 10 maja 2004 r., co w grupie I osób badanych (kandydaci do zawodowej służby wojskowej) kwalifikuje do kategorii "N" - niezdolny do zawodowej służby wojskowej. W skardze na powyższe orzeczenie T. F. domagał się jego uchylenia. Zarzucił organom naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77, art. 107 § 1 i 3, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego oraz § 27 pkt 6 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. przez niewłaściwy sposób podpisania orzeczenia (niepodpisanie orzeczenia przez wszystkich członków składu orzekającego). Podniósł, że orzeczenie sprowadziło się tylko do stwierdzenia, iż rodzaj i stopień nasilenia schorzenia ustalono w oparciu o przedstawioną dokumentację, badania specjalistyczne oraz badania własne komisji, a tak uzasadnione orzeczenie nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. tzn. nie zawiera wskazanych faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Skarżący podkreślił, iż § 14 punkt 3 załącznika nr 2 rozp. MON kwalifikuje osobę badaną w grupie I do kategorii "Z" - zdolny do zawodowej służby wojskowej bądź "N"- niezdolny do pełnienia tej służby. Uzasadnienie orzeczenia winno zatem wyjaśnić skarżącemu m.in. jakie kryteria przesądziły, że rozpoznane schorzenie zakwalifikowały skarżącego do kategorii "N". W odniesieniu do orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we W., skarżący podniósł, że skoro orzeczenie pierwszoinstancyjne zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, daje to podstawę do stwierdzenia jego nieważności. W konsekwencji również zaskarżone orzeczenie dotknięte jest wadą nieważności, ponieważ także zostało podjęte z rażącym naruszeniem prawa - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., albowiem jego mocą utrzymano orzeczenie nieważne. Skarżący podniósł także, że orzeczenie w żaden sposób nie czyni zadość wymaganiom określonym w art. 107 § 1 k.p.a., ponieważ brak jest czytelnego podpisu z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pod decyzją, a także błędne określenie strony. Stroną przedmiotowego orzeczenia jest F. T. s. J. natomiast stroną orzeczenie nr [...] jest F. T. s. K.. Sytuacje taką, zdaniem skarżącego, należy potraktować, jako brak właściwego oznaczenia strony. Istotą decyzji administracyjnej - aktu władczego indywidualnego jest oznaczenie strony, do której ta decyzja została skierowana wobec tego nie można domniemywać strony. Brak oznaczenia strony pozbawia decyzję jej istoty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym orzeczeniu. Ponadto dodał, że jego zdaniem zaskarżone orzeczenie odpowiada przepisom prawa, a stanowisko skarżącego jest wynikiem niezrozumienia różnicy między zdolnością do odbycia zasadniczej służby wojskowej a zdolnością kandydata do zawodowej służby wojskowej, gdzie kategorie zdrowotne są o wiele wyższe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne właściwe są m.in. do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd administracyjny, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wydane w sprawie orzeczenia, będące w myśl art. 5 ust. 1 zdanie 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) decyzjami administracyjnymi, podjęte zostały z istotnym naruszeniem przepisów procedury administracyjnej. Zgodnie z ust. 6 omawianego przepisu prawa ustala się następujące kategorie zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej: 1) kategoria Z - zdolny do zawodowej służby wojskowej, co oznacza zdolność do pełnienia zawodowej służby wojskowej oraz służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego, 2) kategoria N - trwale lub czasowo niezdolny do zawodowej służby wojskowej oraz niezdolny do służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego. Przepis ustępu 8 art. 5 ustawy zawiera delegację do określenia przez Ministra Obrony Narodowej w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia: 1) wykazu chorób lub ułomności uwzględnianego przy orzekaniu o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz do służby poza granicami państwa; 2) wykazu chorób lub ułomności uwzględnianego przy orzekaniu o zdolności do pełnienia służby w poszczególnych rodzajach Sił Zbrojnych i rodzajach wojsk oraz na poszczególnych stanowiskach służbowych wymagających szczególnych predyspozycji zdrowotnych; 3) właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich; 4) trybu kierowania do wojskowych komisji lekarskich żołnierzy zawodowych i osób ubiegających się o powołanie do zawodowej służby wojskowej; 5) szczegółowych warunków orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej; 6) szczegółowych warunków orzekania o zdolności do służby wojskowej poza granicami państwa; 7) sposobu ustalania związku chorób oraz śmierci ze służbą wojskową. Ustęp 9 art. 5 ustawy określa materię podlegającą regulacji w drodze rozporządzenia, o jakim mowa w ust. 8. Z powołaniem się na powyższą delegację ustawową Minister Obrony Narodowej wydał w dniu 10 maja 2004 r. rozporządzenie w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 133, poz. 1422 ze zm.), na którego przepisy powołały się obydwie orzekające w sprawie wojskowe komisje lekarskie. Rozporządzenie to w załączniku nr 2 określa wykaz chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej oraz do pełnienia takiej służby poza granicami państwa, a w załączniku nr 5 określa wzór orzeczenia w sprawie zdolności do zawodowej służby wojskowej, który to wzór w pkt 12 wskazuje uzasadnienie, jako element owego orzeczenia. Do załącznika nr 5 do w/w rozporządzenia odsyła przepis § 26 ust. 4 pkt 1) rozporządzenia. Orzeczenia o zdolności do zawodowej służby wojskowej wojskowe komisje lekarskie wydają na podstawie badania lekarskiego i wyników badań specjalistycznych, dokumentacji medycznej oraz informacji i dokumentów, o których mowa w § 14 (§ 23 rozporządzenia). Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej wydane w pierwszej instancji podlega doręczeniu (§ 30 ust. 1 rozporządzenia). Od orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej wydanego w pierwszej instancji służy stronie odwołanie na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (§ 31 ust 1 rozporządzenia). Do orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej wyższego stopnia stosuje się odpowiednio przepis § 30 (§ 32 ust. 4 rozporządzenia). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że kontrola przez sąd administracyjny orzeczeń wojskowych komisji lekarskich o uznaniu za zdolnego do zawodowej służby wojskowej obejmuje sprawdzenie prawidłowości postępowania poprzedzającego ustalenie stanu zdrowia badanego kandydata do zawodowej służby wojskowej, w szczególności, czy badania stanu zdrowia były wszechstronne, oparte na wyczerpującym wywiadzie chorobowym i pełnych badaniach przedmiotowych oraz, czy dokonana następnie kwalifikacja zdolności do zawodowej służby wojskowej była zgodna z przepisami w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. Ustalony między innymi na podstawie wyżej wymienionych dokumentów stan faktyczny sprawy winien znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczenia właściwej komisji lekarskiej. Ocenie sądu nie podlega sama osnowa decyzji, ale decyzja jako całość, a więc łącznie z uzasadnieniem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2000 r. sygn. akt I SA/Gd 668/98, Lex nr 47109). To uzasadnienie decyzji jest tym jej elementem, który pozwala na dokonanie przez sąd administracyjny kontroli prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji. Obowiązek uzasadnienia orzeczenia w sprawie zdolności do zawodowej służby wojskowej nałożył również prawodawca, umieszczając ten element - jak już wyżej wspomniano - we wzorze orzeczenia stanowiącym załącznik nr 5 do powoływanego rozporządzenia z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. Ponieważ ani ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), ani wydane na jej podstawie rozporządzenie wykonawcze nie precyzują, jakie elementy winno zawierać uzasadnienie orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej, należy w tym zakresie stosować przepis art. 107 § 3 k.p.a. Będące decyzją administracyjną uzasadnienie faktyczne orzeczenia komisji lekarskiej powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W ocenie Sądu orzeczenia wydane w niniejszej sprawie zarówno przez organ I instancji, jak również przez organ odwoławczy nie spełniają wymogów w zakresie dotyczącym uzasadnienia, co czyni niemożliwym przeprowadzenie prawidłowej ich kontroli pod względem zgodności z prawem przez Sąd administracyjny. Orzeczenie pierwszoinstancyjne zawiera jedynie lakoniczne i ogólne stwierdzenie, że wymienionych w orzeczeniu ustaleń dokonano w oparciu o badania własne i specjalistyczne. Orzeczenie zaś Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we W. z dnia [...] r. zawiera stwierdzenie, że w wyniku analizy całości dokumentacji orzeczniczo - lekarskich organ ten nie stwierdził nieprawidłowości mogących stanowić podstawę uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Zdaniem tego organu, z przeprowadzonego badania lekarskiego okulistycznego dokonanego przez Kierownika Katedry Chorób Oczu i Kliniki Okulistyki i Rehabilitacji Wzrokowej Uniwersytetu Medycznego w Ł. wynika, że stwierdzone u skarżącego zaburzenia ze strony narządu wzroku uzasadniają uznanie go za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej, w związku z tym - w ocenie organu II instancji - Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w Ł. prawidłowo uznała, że zaburzenia ze strony narządu wzroku tj. rozrzedzenie naczyniówki i nabłonka barwnikowego obwodu siatkówki i naczyniówki obu oczu, mieszczą się w zakresie pojęciowym § 14 p. 3 z załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach i kwalifikuje skarżącego do kategorii "N" - niezdolny do zawodowej służby wojskowej w charakterze kandydata. W ocenie Sądu organ ten nie ustosunkował się w żaden sposób do argumentów podniesionych w odwołaniu od orzeczenia organu pierwszej instancji. Ponadto organy obydwu instancji nie wyjaśniły w wydanych przez siebie orzeczeniach, z jakich przyczyn zaliczyły skarżącego do kategorii zdrowia "N", a nie do kategorii zdrowia "Z" w sytuacji, gdy przepis § 14 pkt 3 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, stanowiący podstawę materialną orzeczenia, przewiduje możliwość zaliczenia badanego w grupie I do kategorii zdolności do służby: "N" lub "Z" przy stwierdzonej w tym punkcie ułomności. Oznacza to, że w tym zakresie mamy do czynienia z decyzją uznaniową. W sprawie będącej przedmiotem osądu organ przyjął, że skoro badanie lekarskie okulistyczne dokonane przez Kierownika Katedry Chorób Oczu i Kliniki Okulistyki i Rehabilitacji Wzrokowej Uniwersytetu Medycznego w Ł. wskazuje u skarżącego zaburzenia ze strony narządu wzroku tj. rozrzedzenie naczyniówki i nabłonka barwnikowego obwodu siatkówki i naczyniówki obu oczu, mieszczący się w zakresie pojęciowym § 14 p. 3 z załącznika nr 2 do rozporządzenia, to stwierdzone zaburzenia ze strony narządu wzroku, jednoznacznie uzasadniają uznanie T. F. za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej. Tymczasem z badania tego wynika jedynie rozpoznanie rodzaju schorzenia, natomiast rzeczą Komisji było w sposób obiektywny i przekonujący, na podstawie przeprowadzonych badań, wydanie orzeczenia o zdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej. Uznanie administracyjne nie może być rozumiane, jako niczym nieograniczona dowolność. Możliwość zastosowania określonego w przepisach rozwiązania, nie zwalnia organu orzekającego od konieczności wszechstronnego rozpatrzenia stanu faktycznego sprawy, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Oznacza to, że jest on zobowiązany w czytelny sposób uzasadnić swoją decyzję, umożliwiając sądowi kontrolę jego stanowiska. Nadto, obowiązki organu administracyjnego w przypadku decyzji uznaniowej w zakresie przeprowadzenia postępowania dowodowego są nawet większe niż przy zastosowaniu określonych w ustawie przesłanek, albowiem w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny sprawy, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę zgodności takiej decyzji z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela uwidocznionym w treści art. 7 k.p.a. Powyższe uchybienie procesowe daje podstawę do przyjęcia, że orzeczenia wydane przez organy obydwu instancji naruszają w sposób istotny art. 107 § 3 k.p.a. Wskazane wady procesowe wydanych w sprawie orzeczeń nie pozwalają bowiem na poznanie motywów, którymi organy kierowały się przy rozpoznaniu sprawy i powoduje, że wydane w sprawie orzeczenia w istocie uchylają się spod kontroli Sądu. Strona składająca odwołanie od wydanej przez organ I instancji decyzji, z której treścią się nie zgadza, ma prawo dowiedzieć się z uzasadnienia decyzji wydanej przez organ odwoławczy, jaka jest jej sytuacja prawna oraz z jakich przyczyn podniesione przez nią w odwołaniu twierdzenia i zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. Tych elementów w decyzji drugoinstancyjnej brak. Wyżej wskazane uchybienia procesowe uniemożliwiały Sądowi przeprowadzenie prawidłowej kontroli legalności wydanych w sprawie orzeczeń, do czego Sąd ten jest powołany. Uchybienia te zatem skutkowały konieczność ich uchylenia. Sąd nie podzielił natomiast zarzutów skargi dotyczących ilości i czytelności podpisów członków organów orzekających. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy decyzyjne po przeprowadzeniu prawidłowego postępowania w sprawie, jak wymagają tego powołane przepisy prawa, winny wydane przez siebie orzeczenia uzasadnić zgodnie z wymogiem art. 107 § 3 k.p.a. i wskazać, z jakich przyczyn zaliczyły skarżącego do określonej kategorii stanu zdrowia, jako kandydata do zawodowej służby wojskowej w myśl odpowiedniego przepisu załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), uchylono zaskarżoną decyzję. Na podstawie art. 135 tejże ustawy uchylono decyzję organu pierwszej instancji. Z uwagi na charakter sprawy Sąd orzekał w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji (art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Rozstrzygnięcie w pkt II sentencji oznacza zatem, że zaskarżona decyzja nie wywołuje skutków prawnych, które wynikają z jej rozstrzygnięcia, od chwili wydania wyroku.