IV SA/Wr 537/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędziowie sędzia WSA Marta Semiczek (spr.), asesor WSA Wojciech Śnieżyński, Protokolant Przemysław Charzewski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 grudnia 2017 r. ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wydatków poniesionych przez gminę z tytułu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę w całości. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy własną decyzję Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017r. w sprawie stwierdzenia nieważność decyzji Burmistrza Miasta B. Nr [...] z dnia [...] grudnia 2016r. w sprawie żądania zwrotu od T. K. ( Strony Skarżącego) wydatków poniesionych przez Gminę B. z tytułu odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej. Decyzją Burmistrza Miasta B. Nr [...] z dnia [...] października 2016r. zmieniono decyzję Nr [...] z dnia 2 listopada 2015r. w części dotyczącej odpłatności ponoszonej przez Stronę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w ten sposób, że: ustalono odpłatność od 1 grudnia 2015r. do 31 stycznia 2016r. odpłatność w wysokości 2913zł. miesięcznie, ustalono od 1 lutego 2016r. do 30 listopada 2016r. odpłatność w wysokości 3080zł. miesięcznie pozostały elementy decyzji pozostawiono bez zmian. Organ I instancji wniósł za pobyt Strony w Domu Pomocy Społecznej w N. kwotę w wysokości 15 230.96 zł (1 130,08 zł za grudzień 2015r. i styczeń 2016r., od 1 lutego do listopada 2016r. po 1297,08zł. tj. 12970,80zł.). Wobec określenia obowiązku ponoszenia przez stronę kosztów w kwotach wyższych niż rzeczywiście wpłacone w oparciu o art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz.U. z 2016r. poz. 930 z późn.zm.) organ I instancji zażądał zwrotu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zastępczo wnoszonej przez gminę B. w wysokości 15 230,96zł. Pełnomocnik strony wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 i 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017r poz.1257 dalej K.p.a.). W uzasadnieniu poniósł, że decyzja nie powołuje się na decyzję, z której wynikałaby podstawa żądania należności. W ocenie Strony nie jest dopuszczalne w trybie decyzji żądanie zwrotu należności. Kolegium Odwoławcze uwzględniło częściowo wniosek pełnomocnika strony i stwierdziło nieważność decyzji w części żądającej zwrotu kwoty ponad kwotę wynikającą z art. 61 ust. 3 ustawy czyli ponad kwotę 15 230,96zł. W ocenie Kolegium Odwoławczego podstawą do wydania decyzji jest art. 61 ust 3 ustawy o pomocy społecznej. Pełnomocnik strony w ustawowym terminie złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podtrzymując swoje stanowisko. Ponownie rozpatrując sprawę SKO w W. podtrzymało dotychczasowe stanowisko, że w myśl art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Podstawą ustalenia opłaty za pobyt strony w domu pomocy społecznej Strony jest ostateczna decyzja organu I instancji Nr [...] z dnia [...] października 2016r. Strona od listopada 2015r. do 30 listopada 2016r. w oparciu o decyzję z dnia 2 listopada 2015r. oraz pismo organu I instancji z dnia 23 lutego 2016r. wnosił opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w N. w wysokości 1782,92zł. Obecnie w oparciu o 61 ust. 3 ustawy organ I instancji ma prawo żądać zwrotu poniesionej której Strona nie uiściła. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Powyższy przepis stanowi podstawę prawną wydania decyzji przez organ I instancji w dniu 12 grudnia 2016r. żądającej zwrotu poniesionych przez Gminę B. wydatków. Kolegium uznało także, że nieuzasadniony jest zarzut, iż decyzja zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa ( art. 156 § 1 pkt 7 Kpa). Przepis art. 156 § 1 pkt 7 może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji jedynie wtedy, gdy przepis prawa materialnego wyraźnie stanowi, że określona w nim wadliwość decyzji powoduje jej nieważność. Pełnomocnik strony we wniosku z dnia 7 grudnia 2017r. nie wskazał przepisu prawa, który jego zdaniem stanowiłby podstawę stwierdzenia nieważności. Zdaniem Kolegium takiego przepisu prawa brak. Kolegium wskazało także, że pełnomocnictwo udzielone adwokatowi W. Z. do reprezentowania strony przed OPS B. wpłynęło do organu I instancji wraz z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji. Natomiast pełnomocnictwo notarialne udzielone przez stronę siostrze J. C. do sprzedaży nieruchomości gruntowych nie obejmuje swym zakresem upoważnienia do udzielenia dalszego pełnomocnictwa do reprezentowania jej brata w sprawie dotyczącej ustalenia opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik Strony podtrzymał twierdzenie, że decyzja była i jest niewykonalna. Wywodził, że Skarżący nie posiadał i nie posiada kwoty 57 500zł, co było oczywiste dla organu wydającego decyzję. Należność za sprzedaż nieruchomości w wysokości 105 000 zł odebrała jego siostra J. C., emerytka, zamieszkała w N.. Ponosiła ona przez szereg lat częściowe koszty pobytu brata w DPS w żaden sposób nie będąc do tego zobowiązana. Uznała, więc, że należy się jej choćby częściowy zwrot poniesionych kosztów. Brat darował, więc jej cały swój udział czyli 57 500zł. Ponadto- co jest najbardziej istotne- sprawność intelektualna strony jest bardzo niska (zupełnie nieporadny życiowo). Jedynie z trudem się podpisuje. Absolutnie nie rozumie najprostszych kwestii formalnych, co jest najłagodniejszym określeniem jego sprawności umysłowej. Nie było więc możliwe powierzenie mu jakichkolwiek pieniędzy, nie mówiąc już o tak wysokiej sumie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o je oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Skład orzekający nie jest również związany stanowiskiem innych sądów administracyjnych, jeśli oczywiście nie orzekały one w ramach rozpatrywanej sprawy. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie była ostateczna decyzja Kolegium wydana w ramach nadzwyczajnego postępowania administracyjnego uregulowanego w art. 156 – 159 k.p.a. Jak wynika z art. 156 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Jednocześnie nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.). Podkreślenia wymaga, że stwierdzenie nieważności decyzji stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych, określonej w art. 16 § 1 k.p.a. i dlatego wykładnia przytoczonych wyżej przesłanek stwierdzenia nieważności musi mieć charakter ścisły (dosłowny) i wymaga bezspornego ustalenia, że kwestionowana decyzja dotknięta jest jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Oznacza to, że przesłanki stwierdzenia nieważności zostały określone w tym przepisie wyczerpująco, a tym samym zawiera on zamknięty katalog przyczyn stwierdzenia nieważności decyzji i niedopuszczalne jest stosowanie rozszerzającej jego wykładni, a więc odwoływanie się do innych, niewymienionych w nim przesłanek. Wskazać w tym miejscu również należy, że wniosek strony w sprawie stwierdzenia nieważności i jego uzasadnienie nie są dla organu wiążące. Organ bowiem z urzędu musi zbadać, czy zaskarżony akt administracyjny nie jest dotknięty chociażby jedną z wad, określonych w art. 156 § 1 k.p.a. W stanie faktycznym niniejszej sprawy stwierdzić należy, że w świetle kryteriów, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a., Kolegium prawidłowo zweryfikowało rozstrzygnięcie wydane w sprawie żądania zwrotu należności. Przeprowadzona analiza nie wykazała, aby zaistniały podstawy do stwierdzenia jej nieważności. Istotą niniejszej sprawy sprowadza się do ustalenia, czy w sposób prawidłowy nałożony został na Stronę obowiązek zwrotu na rzecz gminy opłaty przez nią poniesionej za pobyt w domu pomocy społecznej. W art. 61 ust. 1 o pomocy społecznej określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot. W niniejszej sprawie obowiązek ponoszenia opłat został nałożony na stronę ostateczną decyzją z dnia 12 października 2016. Skoro więc obowiązek Strony ponoszenia opłat wynika z ostatecznej decyzji, to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osobę zobowiązaną gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 1171/09, z dnia 14 września 2011 r. sygn. akt I OSK 666/11). Również zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. jest nieusprawiedliwiony. Z merytorycznej analizy tego zarzutu wynika, że skarżący nieprawidłowo interpretuje przesłankę opisaną w art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a., nie odróżniając jej od przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zwrócić należy uwagę, że wada nieważności z mocy prawa to wada wynikająca z treści przepisu szczególnego. Tylko wtedy, kiedy istnieje przepis przewidujący "nieważność z mocy prawa" możliwe jest wyeliminowanie wadliwej decyzji z obrotu prawnego. Musi zatem istnieć przepis materialny w sposób wyraźny przewidujący sankcję nieważności w przypadku określonej wadliwości decyzji administracyjnej. Tymczasem ani we wniosku o stwierdzenie nieważności ani w skardze nie wskazano żadnej podstawy prawnomaterialnej, z której wynikałaby nieważność decyzji kontrolowanej przez Sąd. Reasumując, należy stwierdzić, że dokonana pod względem legalności kontrola prawidłowości przeprowadzonego w sprawie postępowania prowadzi do Sąd do wniosku, iż zapadłe rozstrzygnięcia nie uchybiają w żaden sposób wymaganiom prawnym. Wobec powyższych ustaleń i ocen Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na mocy art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku.