IV SA/Wr 542/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.P. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł A. P. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego motywach wnioskodawca podał, że aktualnie pozostaje bez zatrudnienia i środków finansowych na pokrycie wpisu sądowego, . Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej w dniu 13 grudnia 2010 r. skarżący osobiście odebrał wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, poprzez dostarczenie kserokopii złożonego we właściwym urzędzie skarbowym zeznania podatkowego skarżącego dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2009 (ewentualnie za ostatni rok podatkowy, za który takie zeznanie złożył), zestawienia średnich wydatków związanych z utrzymaniem skarżącego za sierpień, wrzesień i października 2010 r., przedstawienia dowodu ich poniesienia oraz wskazania źródeł ich finansowania, informacji o posiadanych przez skarżącego rachunkach bankowych, lokatach oszczędnościowych i ich saldzie, informacji o tytule prawnym skarżącego do nieruchomości położonych we Wrocławiu przy ul. B. [...] i ul. S. [...], zaświadczenia z Urzędu Pracy w przedmiocie rejestracji skarżącego jako osoby bezrobotnej i jego prawie do zasiłku dla bezrobotnych oraz innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku skarżącego. W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca przesłał do akt sprawy pismo procesowe datowane na dzień 20 grudnia 2010 r., w którego treści zawarł oświadczenie, że nie stać go na uzyskanie kserokopii zeznania podatkowego złożonego w urzędzie skarbowym, pozostaje na utrzymaniu rodziców, jego rachunek bankowy został zajęty przez Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu zaległości w płatnościach, nie jest właścicielem żadnego z mieszkań wskazanych w wezwaniu, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy z uwagi na nieprzysługiwanie mu prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz że w roku 2009 zawiesił swoją działalność gospodarczą i przez cały rok 2010 poszukiwał pracy. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób nader lakoniczny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył mimo wezwania wszystkich informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak, w związku z rygorem określonym w wezwaniu doręczonym stronie skarżącej w dniu 13 grudnia 2010 r. ocenie podlegał stan faktyczny wynikający z oświadczeń zawartych w samym wniosku oraz przesłanych dokumentów. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe, powstałe niezależnie od strony, które prowadzą do pozbawienia pojmowanych obiektywnie możliwości zarobkowych. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni również poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, w celu wygospodarowania środków finansowych na ponoszenie kosztów sądowych. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jego złym stanie majątkowym i braku jakichkolwiek zasobów materialnych – brak dochodów, brak majątku podlegającego spieniężeniu. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia informacji o swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób określony, na zasadzie art. 255 ustawy procesowej, w doręczonym wezwaniu. Zasadne jest powtórne stwierdzenie, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. Natomiast w rozpoznawanej sprawie skarżący nawet mimo wezwania nie przedstawił dokumentów dotyczących swoich dochodów, zasobów majątkowych i wydatków, dzięki którym możliwe byłoby ustalenie bez wątpliwości możliwości zaoszczędzenia przez niego kwot koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Z przedstawionych przez wnioskodawcę informacji wynika natomiast, że znalazł się on w trudnej sytuacji materialnej na skutek własnej decyzji o zawieszeniu działalności gospodarczej, która, zgodnie z zasadami logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, prowadzić ma do uzyskania dochodu. Zdaniem referendarza sądowego pozbawienie się w ten sposób przez stronę możliwości zarobkowych powoduje, że jej wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być uwzględniony. Jego uwzględnienie oznaczałoby bowiem przeniesienie na budżet Państwa, i w konsekwencji wszystkich podatników, ciężaru skutków jej samodzielnie podjętej decyzji o wyzbyciu się sposobu zdobywania środków pieniężnych na ponoszenie kosztów swojego koniecznego utrzymania oraz kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania mu prawa pomocy. W rezultacie, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.