IV SA/Wr 55/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 lipca 2023 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 24 listopada 2022 r. nr SKO/RŚ-423/427/22 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn. E. S. (dalej: strona, skarżący) złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Decyzją z 6 października 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy Chocianów (dalej: organ I instancji) odmówił stronie przyznania wnioskowanego dodatku. Stwierdził, że zgromadzone informacje, zawarte we wniosku o dodatek węglowy i dane pozyskane z rejestrów publicznych (baza CEEB) potwierdzają, że w gospodarstwie domowym strony główne źródło ogrzewania tworzy kocioł zasilany drewnem kawałkowym, które nie stanowi paliwa stałego. Jako podstawę odmowy podał art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. poz. 1692 ze zm. - dalej: u.d.w.). W odwołaniu strona nie zgodziła się z rozstrzygnięciem organu I instancji. Wyjaśniła, że wypełniając deklarację błędnie zaznaczyła główne źródło ogrzewania (winna zaznaczyć kocioł na paliwo stałe - węgiel). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Dowodziło, że warunki nabywania prawa do dodatku węglowego oraz zasady, tryb przyznawania, wypłacania oraz wysokość tego dodatku określa ustawa (u.d.w.). Wskazało, że materialnoprawną podstawę przyznania dodatku węglowego stanowi art. 2 ust. 1 u.d.w., zgodnie z którym dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r., poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Zaznaczyło, że według art. 2 ust. 3 u.d.w., przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Dodało, że dodatek węglowy dla gospodarstwa domowego, o którym mowa w ust. 1, wynosi 3.000 złotych (art. 2 ust. 8 u.d.w.). Zdaniem Kolegium - stosownie do obowiązujących przepisów - główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego (wskazane we wniosku o wypłatę dodatku węglowego) musi być wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków (CEEB): - do dnia 11 sierpnia 2022 r., - albo po tym dniu, ale tylko w przypadku, gdy główne źródło ogrzewania zostało wpisane lub zgłoszone po raz pierwszy do CEEB, o których mowa w art. 27g ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków; zgodnie z tym przepisem właściciel (...) lokalu składa (...) deklarację o źródłach ciepła lub źródłach spalania paliw (...) w terminie 14 dni od dnia pierwszego uruchomienia tego źródła ciepła lub źródła spalania paliw. Kolegium dostrzegło, że ze znajdującej się w aktach sprawy elektronicznej wersji deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw z 30 marca 2022 r. wynika, że jako rodzaj stosowanego w kotłach paliwa stałego strona wskazała ''drewno kawałkowe''. Zauważyło, że ww. deklaracja jest sformalizowana w swej treści i wyraźnie podaje, iż w rubryce "B03 Rodzaje stosowanych w kotłach paliw stałych" należy zaznaczyć wszystkie rodzaje stosowanych paliw stałych. Składający deklarację ma do wyboru: węgiel i paliwa węglopochodne, pellet drzewny, drewno kawałkowe oraz inny rodzaj biomasy. Zatem w deklaracji należało jednoznacznie podać rodzaje używanych w piecu paliw stałych. SKO podsumowało, że organ I instancji zasadnie odmówił przyznania stronie dodatku węglowego, skoro jej źródło ciepła, tj. kocioł, zasilany jest drewnem kawałkowym, które nie stanowi paliwa stałego w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.d.w. W skardze na decyzję SKO skarżący wyjaśnił, że mieszka w domu jednorodzinnym, którego głównym źródłem ciepła jest kocioł na paliwo stałe, za pomocą którego ogrzewany jest dom i woda (jest to piec dwufunkcyjny - można w nim palić zarówno drewnem, jak i węglem). Oznajmił, że głównym stosowanym przez niego surowcem opałowym jest węgiel. Wyjaśnił, że w wyniku oczywistej omyłki na deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw zaznaczył, że używa jedynie drewna kawałkowego, a oczywistym jest, iż budynek mający około 100 m2 łatwiej jest opalać węglem. Wskazał, że 12 października 2022 r. złożył korektę deklaracji (załączył ją do skargi), której organ odwoławczy nie uwzględnił. Odpowiadając na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga okazała się uzasadniona. Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (u.d.w.). Stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.). Zgodnie z art. 2 ust. 9 u.d.w. wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. Wnioski o wypłatę dodatku węglowego złożone po dniu 30 listopada 2022 r. pozostawia się bez rozpoznania (ust. 10). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący - 23 sierpnia 2022 r. - złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw została złożona przez skarżącego 30 marca 2022 r. W deklaracji tej - jako źródło ciepła - skarżący wskazał kocioł na paliwo stałe przy stosowaniu - jako paliwa stałego - "drewna kawałkowego". W dniu 12 października 2022 r. skarżący złożył korektę deklaracji podając - jako stosowane paliwo stałe -"drewno kawałkowe" oraz "węgiel i paliwo węglopochodne". Odmowa przyznania dodatku węglowego przez orzekające w sprawie organy została oparta o pierwotnie dokonany przez skarżącego wpis w bazie CEEB (w zakresie rodzaju stosowanego paliwa). Stwierdzono mianowicie, że wiążące dla sprawy są dane z deklaracji złożonej przed upływem ustawowego terminu (datowanego na 11 sierpnia 2022 r.), które w przypadku skarżącego nie spełniają przesłanki określonej w u.d.w. Skarżący natomiast, odnosząc się do argumentacji organu I instancji, w odwołaniu oznajmił, że faktycznym (dominującym) rodzajem stosowanego przez niego paliwa stałego do kotła jest węgiel. Jednocześnie skarżący - 12 października 2022 r. - złożył korektę deklaracji, w której uwzględnił powyższą okoliczność. Kolegium nie podjęło jednak żadnych czynności zmierzających do weryfikacji twierdzeń skarżącego. W aktach sprawy brak bowiem jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie. Stanowisko organów nie mogło zyskać akceptacji w świetle rozwiązań wprowadzonych do ustawy o dodatku węglowych na skutek kolejnych nowelizacji istotnych z punktu widzenia przedmiotu rozpoznawanej sprawy. Ustawodawca, mocą art. 50 pkt 1 lit. g) ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967), obowiązującym od 20 września 2022 r., w art. 2 u.d.w. dodał ust. 15a w brzmieniu: "Dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności (podkreślenie Sądu): 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1297, 1549 i 1768), 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 i 1265), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202 i 1692), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561); 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191). Zgodnie zaś z art. 52 ww. ustawy nowelizującej, do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie, prowadzonych na podstawie ustawy o dodatku węglowym, stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, co znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Jak wynika z przywołanego art. 2 ust. 15a u.d.w., weryfikacja wniosku o wypłatę dodatku węglowego ma charakter wszechstronny (otwarty) i nie polega wyłącznie na sprawdzeniu danych ujętych w centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r. (tak: WSA w Gliwicach w wyroku z 31 maja 2023 r., II SA/Gl 301/23; CBOSA). Okoliczności faktyczne istotne dla ustalenia zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie dodatku węglowego mogą zostać tym samym ustalone nie tylko w oparciu o wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. źródło informacji, lecz także przy wykorzystaniu innych środków dowodowych, o czym przesądza użyty w ust. 15a zwrot "w szczególności". Zwrócić należy także uwagę na kolejną nowelizację u.d.w., dokonaną ustawą z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. poz. 2236), obowiązującą od 3 listopada 2022 r. Zgodnie z art. 31 ust. 1 tej ustawy, podobnie jak w przypadku przywołanej wyżej ustawy nowelizującej z dnia 15 września 2023 r., ma ona zastosowanie do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie. Na skutek tej nowelizacji, w art. 2 u.d.w. - stosownie do treści art. 26 pkt 1 lit. b) - dodano ust. 15f i ust. 15g. W treści wprowadzonych regulacji określono, iż w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się (ust. 15f). Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji (ust. 15g). Jak trafnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 5 maja 2023 r. (II SA/Gl 210/23; CBOSA), które to stanowisko w pełni podziela Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie, z treści powołanych regulacji nowelizujących u.d.w. wynika jasno, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych. Powyższe odbywa się poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie, a w szczególności do ustalenia rzeczywistego źródła ciepła wykorzystywanego w jej gospodarstwie domowym. Cel tych przepisów polega więc niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia pieniężnego gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Nie sposób przy tym pominąć, że w świetle wspomnianych regulacji dodatek węglowy może zostać przyznany także osobie, która nie złożyła wniosku o jego wypłatę, a spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, o czym stanowi art. 2 ust. 15f tej u.d.w., jak również osobie, w przypadku której główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1, zgodnie z zapisem art. 2 ust. 15g tej u.d.w. Nie budziło zatem wątpliwości Sądu, że dodatek węglowy tym bardziej może zostać przyznany osobie, która zgłosiła ww. źródło ogrzewania do ewidencji w trybie korekty wcześniej złożonej deklaracji, nawet w sytuacji, gdy dokonała tego po dniu 11 sierpnia 2022 r., jak miało to miejsce na gruncie rozpoznawanej sprawy. W wyniku nadanego - na skutek omówionych wyżej nowelizacji - brzmienia przepisom ustawy o dodatku węglowym, ustawodawca obliguje organ orzekający do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego przez gospodarstwo domowe osoby ubiegającej się o dodatek węglowy, które to ustalenia winny zostać dokonane przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych (źródeł informacji), w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. - dalej: K.p.a.). W sprawie, mimo posiadania wiedzy o korekcie deklaracji wskazującej, jako źródło ciepła, kocioł na paliwo stałe zasilany paliwem stałym w rodzaju "drewna kawałkowego" oraz "węgla i paliwa węglopochodnego", nie dokonano dalszych wyjaśnień w tym przedmiocie, czym naruszono ww. przepisy K.p.a. (także art. 75 § 1 i art. 80 K.p.a.). Organ (SKO) winien dopuścić z urzędu dowody przemawiające za wyjaśnieniem sprawy, podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Przeprowadzone w sprawie postępowanie obarczone jest zatem wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania, w szczególności postępowania dowodowego. W świetle powyższego, nie można było podzielić stanowiska, że wiążące dla rozpoznania sprawy były jedynie dane z deklaracji złożonej przed upływem ustawowego terminu. Bez wątpienia w sprawie naruszono także przepisy art. 2 ust. 15a u.d.w. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni wskazania wynikające z uzasadnienia wyroku i dokona powtórnej oceny przesłanek warunkujących nabycie przez skarżącego prawa do dodatku węglowego, a w przypadku wątpliwości przeprowadzi wywiad środowiskowy w trybie art. 2 ust. 15b u.d.w., celem weryfikacji oświadczeń o wykorzystywanym źródle ogrzewania. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.