IV SA/Wr 552/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Julia Szczygielska, Sędziowie sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 23 marca 2017 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr SKO [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku szkolnego na ucznia oddala skargę w całości. Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 90c ust. 2 pkt. 2, art. 90e, art. 90n ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (jedn. tekst Dz.U. z 2015r. poz.2156), dalej: uoso - po rozpatrzeniu odwołania W. D. (dalej: skarżąca) od decyzji z dnia [...] września 2016 r. nr [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta W. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w sprawie odmowy przyznania zasiłku szkolnego na ucznia K. D. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji ostatecznej organ II instancji podał następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Skarżąca wnioskiem z dnia 9 maja 2016r. wystąpiła do organu I instancji o przyznanie zasiłku szkolnego dla swojego syna K., ur. [...] stycznia 2009 r., ucznia Zespołu Szkolno - Przedszkolnego nr 2 w W. z powodu zdarzenia losowego, jakim była jej zdaniem: "poważna i długotrwała choroba, zwolnienie z pracy męża oraz moje nowe schorzenie - podejrzenie neuroboreliozy". Organ I instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2016r. nr [...] odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia motywując odmowę brakiem okoliczności uzasadniających przyznanie takiego świadczenia. W wyniku odwołania złożonego przez stronę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w dniu 1 sierpnia 2016 r. wymienioną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium zaleciło przeprowadzenie postępowania i rozważenie powołanych przez stronę argumentów, w szczególności czy zaistniały w sprawie stan faktyczny można uznać za zdarzenie losowe, w wyniku którego uczeń znalazł się w trudniejszej sytuacji. Po ponownym przeanalizowaniu dokumentów zebranych w sprawie, organ I instancji nie znalazł podstaw do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia i decyzją wymienioną na wstępie odmówił stronie przyznania wnioskowanego zasiłku szkolnego. Z uzasadnienia decyzji wynika, że w okresie od 1 sierpnia 2015 r. do maja 2016r. to jest w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc materialną, sytuacja materialna rodziny nie uległa zmianie, zatem trudno mówić o jej pogorszeniu. Również dwukrotne wizyty lekarskie strony w pogotowiu w maju 2016 r. jak i skierowanie jej do poradni chorób zakaźnych nie mogą być uznane za zdarzenie losowe i nagłe, uzasadniające przyznanie zasiłku dla ucznia. Od decyzji powyższej w ustawowym terminie odwołała się skarżąca wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podniosła, że jej mąż został z dniem 26 kwietnia 2016 r. zwolniony z pracy z powodu przedłużającej się choroby, a tym samym sytuacja rodziny uległa pogorszeniu. Skarżąca również opisała obszernie swój stan zdrowia, w szczególności liczne badania i wizyty lekarskie z powodu przewlekłych chorób, takich jak astma, nadciśnienie, otyłość, a co za tym idzie konieczność zakupu leków. Do odwołania strona dołączyła rachunki za leki wykupione w okresie maj - październik 2016r. na łączną kwotę 1.074,65 zł i zaświadczenie lekarskie z dnia 12 października 2016r. ze Specjalistycznej Praktyki Lekarskiej z rozpoznaniem choroby: nadciśnienie tętnicze IIIo. Ponadto dołączyła zaświadczenie lekarskie (które było również dołączone do wniosku o zasiłek w maju 2016 r.) z dnia 17 czerwca 2016 r. lekarza chorób wewnętrznych z [...] w W.. W zaświadczeniu wpisano, między innymi: "pacjentka leczona jest od wielu lat z powodu astmy oskrzelowej, dyskopatii szyjnej, lekoopornego nadciśnienia, guzowatości tarczycy (...) choroby przewlekłe, brak poprawy w leczeniu."(...). Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzasadniając utrzymanie decyzji organu I instancji w mocy wskazało, że podstawę materialnoprawną w sprawie stanowi ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty oraz regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy W. wprowadzony uchwałą nr XXV/224/08 Rady Miasta W. z dnia 30 maja 2008 r. Zgodnie z art. 90c uoso pomoc materialna dla uczniów ma charakter socjalny albo motywacyjny. Świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są: 1/ stypendium szkolne, 2/ zasiłek szkolny . Zgodnie z art. 90e ust. 1 uoso - zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. O zasiłek szkolny można ubiegać się w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego przyznanie tego zasiłku (ust. 4). Zatem aby możliwe było ubieganie się o zasiłek szkolny winny być spełnione dwie przesłanki: 1. Musi zaistnieć określone zdarzenie losowe i przejściowe pogorszenie sytuacji materialnej spowodowane tym zdarzeniem. 2. Ponadto ubieganie się o zasiłek szkolny zostało ograniczone czasem dwóch miesięcy od zaistnienia zdarzenia uzasadniającego przyznanie tego zasiłku. Decyzję o przyznaniu bądź odmowie przyznania zasiłku organ podejmuje w ramach uznania administracyjnego, jednakże jeśli są spełnione obie przesłanki wymienione w ustawie , oraz wniosek złożono w czasie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia losowego, zasiłek winien zostać przyznany. Zdaniem kolegium, materiał dowodowy zebrany w sprawie i nadesłany wraz z odwołaniem do Kolegium nie wymagał uzupełnienia. Z tegoż materiału wynika, że w lipcu 2015r. mąż skarżącej był przyjęty do Specjalistycznego Szpitala im. dr A. S. w W. z "powodu rany kłutej jamy brzusznej w wyniku samookaleczenia". Powołując się na wymieniony wypadek, skarżąca w dniu 19 sierpnia 2015r. złożyła do Dyrektora MOPS w W. wniosek o przyznanie zasiłku szkolnego dla syna skarżącej K. i taki zasiłek w kwocie 530 zł został jej przyznany decyzją z dnia [...] września 2015r. nr [...]. Już w dniu 9 maja 2016 r. strona złożyła następny wniosek o przyznanie zasiłku szkolnego dla syna K., tym razem powołując się na zwolnienie z pracy męża z powodu długotrwałej choroby oraz na schorzenia własne. Do wniosku zostało dołączone świadectwo pracy, z którego wynika, że mąż był zatrudniony w Spółce z o.o. [...] do dnia 26 kwietnia 2016r. i stosunek pracy wygasł bez wypowiedzenia bez winy pracownika w trybie art. 53, § 1 pkt. 1 lit. b KP. Do 16 czerwca 2016 r. mężowi skarżącej przyznano świadczenie rehabilitacyjne (przedłużone dalej do października 2016r.). Jak to wyżej wskazano, do wniosku skarżąca dołączyła zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że jest leczona od wielu lat na nadciśnienie tętnicze, dyskopatię szyjną, guzowatość tarczycy a więc na choroby przewlekłe, nie rokujące poprawy. Przy tak ustalonym stanie faktycznym organ I instancji decyzją z dnia 7 lipca 2016r. odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzja ta została uchylona i przekazana do ponownego rozpatrzenia decyzją SKO w W. z dnia [...] sierpnia 2016r. znak [...] z zaleceniem dokładnego ustalenia i wyjaśnienia, czy sytuacja w rodzinie strony kwalifikuje się do określenia jako "zdarzenie losowe" dające podstawę do przyznania zasiłku szkolnego. Organ I instancji po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] września 2016r. znak [...] odmówił stronie przyznania wnioskowanej pomocy materialnej. Zdaniem organu I instancji sytuacja, jaka istnieje w rodzinie strony nie kwalifikuje się do przyjęcia, iż miało miejsce zdarzenie losowe dające podstawę do przyznania wnioskowanej pomocy materialnej. Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji, podkreślając, że ustawodawca nie pozostawia wątpliwości w określeniu sytuacji warunkującej przyznanie zasiłku szkolnego. Może on być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. O ile zdarzeniem losowym był nagły wypadek męża skarżącej w lipcu 2015r. (co organ I instancji również przyznał i udzielił stosownej pomocy w postaci zasiłku szkolnego), to nie może być zakwalifikowane jako zdarzenie losowe przewlekłe leczenie strony z powodu licznych schorzeń. Nie występuje tu cecha nagłości i przejściowości. Również rozwiązanie umowy o pracę z powodu nieobecności z przyczyn chorobowych nie ma cech nagłego zdarzenia losowego. Wszak obie te przyczyny były w rodzinie strony wcześniej znane. Sytuacja materialna rodziny jest niewątpliwie trudna lecz nie daje to podstaw do przyjęcia, iż są spełnione przesłanki do przyznania zasiłku szkolnego. Nie wyklucza taka sytuacja ubiegania się o inne formy pomocy materialnej. Ustawodawca dając krótki, bo 2 miesięczny termin na złożenie wniosku od daty zdarzenia losowego, pozwala wnioskować, że chodzi o jedno zdarzenie losowe bądź ciąg zdarzeń w krótkim czasie, pogarszających jedynie przejściowo sytuację materialną. Takich cech brak w sytuacji rodzinnej strony, tym samym brak przesłanek do przyznania stronie wnioskowanej pomocy w postaci zasiłku szkolnego dla syna K.. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję złożyła skarżąca. Nie wskazując naruszonego konkretnego przepisu prawa, wniosła o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji. Skarżąca zarzuciła organom nieuwzględnienie okoliczności utraty pracy przez ojca ucznia i niedokonanie oceny tego zdarzenia w świetle art. 90c ust 2 pkt 2 uoso i § 15 uchwały Rady Miasta W. nr XXV/224/08 z dnia 30 maja 2008 r., co uzasadnia skargę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując ustalenia i stanowisko prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: ppsa), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej i stosują środki określone w ustawie. W myśl przepisu art. 134 § 1 ppsa. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących jego uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji (art. 145 § 1 i 2 ppsa). Skarżąca domaga się jednego ze świadczeń pomocy materialnej przewidzianej przepisami Rozdziału 8a- pomoc materialna dla uczniów- ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Ustawa w art. 90 c ust. 1 przewiduje, że pomoc materialna ma charakter socjalny lub motywacyjny, przy czym do świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym zalicza wg ust. 2 pkt 1- stypendium szkolne i pkt 2- zasiłek szkolny. Do świadczeń pomocy materialnej o charakterze motywacyjnym przepis art. 90 c ust. 3 zalicza różne rodzaje stypendiów innych niż szkolne. Dla wszystkich tych rodzajów pomocy materialnej dla uczniów wspólną cechą jest ta, iż w myśl art. 90 b ust. 2 pomoc materialna udzielana jest uczniom w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych. Podkreśla się w literaturze, że bezpośrednim celem pomocy materialnej uczniom nie jest zwiększenie indywidualnej konsumpcji, lecz zapewnienie sprawiedliwego – w sensie materialnym – dostępu do edukacji oraz zachęcenia uczniów do lepszych wyników w nauce i w sporcie. Wskazuje się, że "wyrównywanie szans edukacyjnych" następuje przez środki tej pomocy o charakterze socjalnym ( tj. stypendia szkolne i zasiłki szkolne), a "wspieranie edukacji uczniów zdolnych" środkami o charakterze motywacyjnym – stypendiami określonymi w art. 90 c ust. 3 pkt 1-4. (Por. M. Pilich, Komentarz do art. 90 b ustawy o systemie oświaty, Wyd. ABC 2008, Wyd. II notka 2). Zgodnie z art. 90 d ust. 1 stypendium szkolne (jako jedne z dwóch rodzajów pomocy materialnej o charakterze socjalnym) otrzymać może uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełnienia funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12 (tj. otrzymywania innego stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych). Przepis art. 90 d ust. 7 wskazuje zarazem inne przepisy określające sposób ustalenia dochodu na osobę w rodzinie, którego przekroczenie powoduje utratę uprawnienia do stypendium szkolnego. Istota jednak tego rodzaju pomocy polega na tym, że z uwagi na trudną sytuację materialną ucznia z przyczyn, które ustawa wymienia przykładowo, ma on utrudniony dostęp do edukacji, czy trudności w pokonywaniu barier takiego dostępu do edukacji. Bezpośrednim bowiem celem stypendium szkolnego jest udzielenie pomocy w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji w formie pokrywania kosztów ( w całości lub części) edukacji lub w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym ( art. 90 d ust. 2 pkt 1 i 2). Okres przyznawania pomocy materialnej w formie stypendium szkolnego określa przepis art. 90 d ust. 10. Natomiast skarżąca, jako matka małoletniego ucznia, domaga się pomocy materialnej dla ucznia w postaci zasiłku szkolnego, a zatem innego rodzaju świadczenia o charakterze socjalnym. Podstawę przyznania zasiłku szkolnego stanowi przepis art. 90 e ust. 1 ustawy, w myśl którego zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Słusznie zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniosło, że o podstawie do przyznania zasiłku szkolnego nie decyduje trudna sytuacja materialna wynikająca z niskich dochodów w rodzinie lecz trudna sytuacja musi być następstwem zdarzenia losowego, jako przejściowy jego skutek. Przepis art. 90 e ust. 2 stanowi, ze zasiłek szkolny może być przyznany w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, raz lub kilka razy w roku, niezależnie od otrzymywanego stypendium szkolnego. Wzajemna zatem relacja przepisów art. 90 b ust. 2 oraz art. 90 e ust. 1 i 2 uoso prowadzi do wniosku, że podstawę przyznania uczniowi zasiłku szkolnego stanowi łączne spełnienie następujących przesłanek: wystąpienie zdarzenia o charakterze losowym, związek przyczynowy pomiędzy tym zdarzeniem a trudną sytuacją materialną, a wreszcie związek pomiędzy tą, przejściowo trudną sytuacją materialną, a niezaspokojonymi potrzebami ucznia na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w zakresie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym. Należy przyznać rację SKO, że o ile zdarzeniem losowym był nagły wypadek męża strony w lipcu 2015 r. (co organ I instancji również przyznał i udzielił stosownej pomocy w postaci zasiłku szkolnego ), to nie może być zakwalifikowane jako zdarzenie losowe przewlekłe leczenie ojca dziecka z powodu licznych schorzeń. Nie występuje tu cecha nagłości i przejściowości. Również rozwiązanie umowy o pracę z powodu nieobecności z przyczyn chorobowych nie ma cech nagłego zdarzenia losowego. Wszak obie te przyczyny były w rodzinie strony wcześniej znane. Sytuacja materialna rodziny jest niewątpliwie trudna lecz nie daje to podstaw do przyjęcia, iż są spełnione przesłanki do przyznania zasiłku szkolnego. Taka sytuacja nie wyklucza ubiegania się o inne formy pomocy materialnej. Ustawodawca dając krótki, bo dwumiesięczny termin na złożenie wniosku od daty zdarzenia losowego, pozwala wnioskować, że chodzi o jedno zdarzenie losowe bądź ciąg zdarzeń w krótkim czasie, pogarszających jedynie przejściowo sytuację materialną. Takich cech brak w sytuacji rodzinnej strony, tym samym brak przesłanek do przyznania stronie wnioskowanej pomocy w postaci zasiłku szkolnego dla syna. Skarżąca podstawę do przyznania zasiłku szkolnego z tytułu wypadku losowego wiązała wyłącznie ze stratą pracy będącą następstwem długotrwałej choroby ojca dziecka. Skarżąca nie wskazywała jednak żadnych niezaspokojonych potrzeb małoletniego syna związanych z procesem edukacyjnym, których pokrycie było niemożliwe lub utrudnione z powodu przejściowo trudnej sytuacji wywołanej chorobą ojca małoletniego wywołanej zdarzeniem losowym. Nie zostały zatem spełnione wszystkie ustawowe przesłanki do przyznania zasiłku szkolnego na podstawie przepisów ustawy o systemie oświaty. Trzeba tu podkreślić, że pomoc materialna o charakterze socjalnym dla uczniów, jest szczególnym rodzajem pomocy świadczonej uczniom, w celu zaspokojenia potrzeb w procesie edukacyjnym, które z uwagi na trudną sytuację materialną spowodowaną przyczynami określonymi w tej ustawie nie mogą być zaspokojone. Nie można w trybie przepisów tej ustawy uzyskiwać świadczeń na zaspokojenie innych potrzeb ucznia o charakterze bytowym, które nie są bezpośrednio związane z procesem edukacyjnym. Tego rodzaju pomoc materialna może być przyznawana w trybie i na zasadach przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Wyjaśnione też zostało w piśmiennictwie, że zawarte w art. 90 e ust. 2 in fine sformułowanie:..."raz lub kilka razy w roku", nie oznacza dopuszczalności uzyskania kilkakrotnego zasiłku związanego z tym samym zdarzeniem losowym, lecz oznacza, że można otrzymać w roku kilka zasiłków, z których każdy związany jest z innym zdarzeniem losowym. Sam zasiłek ma charakter świadczenia, którego wysokość ustalana jest jednorazowo zgodnie z art. 90 e ust. 3 (por. M. Pilich, Komentarz jw. do art. 90 e). Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ppsa.