IV SA/Wr 554/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej postanawia: I. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych; II. odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Skarżąca złożyła w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W związku ze sformułowanym wnioskiem, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu, pismem z dnia 14 grudnia 2011 r., wezwał skarżącą do przedstawienia wniosku na urzędowym formularzu wraz ze wskazaną szczegółowo w tym wezwaniu dokumentacją obrazującą jej obecną sytuację materialną. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca m.in. oświadczyła, iż środki pochodzące ze sprzedaży i kupna mieszkań (transakcje te zostały przeprowadzone na początku roku 2010 – dod. Sądu) zostały przeznaczone na opłaty notarialne, opłaty dla pośrednika, uregulowanie zaległości czynszowych i za energię elektryczną, zaś szczegółowy ich wykaz został przekazany do MOPS i powinien znajdować się w aktach sprawy. W uzasadnieniu wniosku podała, że wraz z mężem są starymi, schorowanymi ludźmi, bezradnymi w kwestiach prawnych. Przebywają w Domu Pomocy Społecznej i z tego tytułu ponoszą odpłatność. Wskazała, że nie posiada mieszkania i innych nieruchomości, jak również papierów i przedmiotów wartościowych. Posiada natomiast lokatę bankową w wysokości 9000 zł. Skarżąca i jej mąż pozostają w ustroju małżeńskiej wspólności ustawowej. Po dokonaniu potrąceń ze świadczeń emerytalnych z tytułu odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej skarżąca otrzymuje do dyspozycji kwotę 399,81 zł, a jej mąż 491,38 zł. Do wniosku skarżąca dołączyła kserokopię dowodu uiszczenia opłaty za telefon w kwocie 24,41 zł (data uiszczenia opłaty 15 października 2010 r.) oraz kserokopię dowodu uiszczenia opłaty z tytułu dopłaty za pobyt małżonków w Domu Pomocy Społecznej odpowiednio w kwotach 72,08 zł i 50,16 zł (data uiszczenia opłat 16 października 2010 r.), a także fakturę VAT za wózek inwalidzki na kwotę 800 zł (wystawioną w dniu 25 września 2011 r., z terminem płatności do dnia 3 stycznia 2012 r.). Przedstawiła także "Zaświadczenie o posiadaniu rachunku" wystawione w dniu 21 grudnia 2011 r., z którego wynika, że posiada lokatę bankową w wysokości 9000 zł. Przy czym, skarżąca zaznaczyła, iż kwotę tę przeznaczyli z mężem "na pochówek". Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2011 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Od tego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw, w którego uzasadnieniu m.in. wskazała, że Dom Pomocy Społecznej świadczy usługi bytowe, takie jak miejsce zamieszkania i wyżywienie, zapewnienie czystości obiektu, jak i czynności opiekuńcze. Jednakże wszystkie pozostałe potrzeby, tj. utrzymanie higieny i związany z nią zakup środków czystości, proszków do prania, a także zakup odzieży wierzchniej, bielizny osobistej, obuwia, pokrywa z własnych środków. Podniosła, że od początku pobytu w Domu Pomocy Społecznej nie otrzymała z mężem wyżej wymienionych rzeczy. Nadmieniła, iż w całości pokrywają koszty leków i wizyt u lekarzy specjalistów. Nadto, dokonują zakupów dodatkowych, niezbędnych produktów żywnościowych, takich jak: owoce, kawa, herbata, cukier. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła faktury VAT z dnia 3 lutego 2010 r. i z dnia 19 marca 2010 r. za pośrednictwo w sprzedaży lokalu na kwotę 7320,00 zł, a także za pośrednictwo w kupnie lokalu mieszkalnego na kwotę 5673,00 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd. Według art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (tj. koszty sądowe i koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika) chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Do przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy p.p.s.a. określające przesłanki, od spełnienia których zależy przyznanie prawa pomocy. Art. 244 § 1 p.p.s.a. mówi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Po myśli art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei, w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W kwestii wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych powiedzieć należy, że skarżąca na mocy art. 239 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. zwolniona jest z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych (opłat sądowych i wydatków), gdyż nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących pomocy i opieki społecznej. Tym samym, postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 64 § 3 p.p.s.a., jako bezprzedmiotowe należało umorzyć, o czym orzeczono w pkt I sentencji postanowienia. Uwzględniając sytuację materialną skarżącej uznać należy, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika procesowego. Skarżąca wraz z mężem osiąga na bieżąco dochody z tytułu świadczeń emerytalnych, przy czym po potrąceniu z tych świadczeń odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej skarżąca otrzymuje do dyspozycji kwotę 399,81 zł, a mąż skarżącej kwotę 491,38 zł. Małżonkowie zamieszkują w Domu Pomocy Społecznej, gdzie mają zapewnione podstawowe potrzeby bytowe, gdyż stosownie do art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 października 2005 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz.U. nr 217, poz. 1837) dom ten świadczy usługi bytowe (miejsce zamieszkania, wyżywienie, odzież, obuwie, utrzymanie czystości), opiekuńcze (np. pomoc w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnacja), wspomagające (np. udział w terapii zajęciowej, podnoszenie sprawności i aktywności) i edukacyjne. Wprawdzie skarżąca podaje, że realizowanie przez Dom Pomocy Społecznej wskazanych powyżej usług bytowych jest bardzo ograniczone i nie obejmuje kupna: podstawowych środków higieny osobistej, odzieży i obuwia, dodatkowych produktów żywnościowych takich jak: owoce, kawa, herbata, cukier, a przede wszystkim kosztów specjalistycznych wizyt lekarskich i leków, niemniej jednak nawet dając wiarę wyjaśnieniom skarżącej, zdaniem Sądu, z pozostałej do dyspozycji kwoty pieniężnej jest wraz z mężem w stanie ponieść koszt potrzeb, przekraczających zakres tych, które zapewnia Dom Pomocy Społecznej. Nadto, złożona przez skarżącą na lokacie bankowej kwota 9000 zł sprawia, iż posiada ona środki finansowe na pokrycie kosztów ustanowienia fachowego pełnomocnika. Nie zmienia tego nawet fakt konieczności uiszczenia kwoty 800 zł z tytułu zakupu wózka inwalidzkiego ani zamiar skarżącej i jej męża przeznaczenia pozostałej kwoty na ewentualne koszty ich pogrzebów. Z kolei, sama skarżąca nie przedstawiła żadnej innej dokumentacji potwierdzającej posiadanie tego rodzaju zobowiązań, które w najbliższym czasie, wraz z mężem, musiałaby uregulować z posiadanej na lokacie kwoty pieniężnej, a przecież to na stronie skarżącej spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Natomiast, po przeanalizowaniu kwestii finansowych związanych ze sprzedażą, a następnie kupnem przez skarżącą i jej męża lokalu mieszkalnego Sąd stwierdził, iż mają one znaczenie jedynie dla meritum sprawy. Wobec posiadania przez skarżącą i jej męża wspominanej wyżej kwoty pieniężnej i nie wykazania w chwili obecnej zadłużenia w związku z przeprowadzeniem tych transakcji, nie mają one wpływu na rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podsumowując jeszcze tylko wskazać należy, że przyznanie pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem Sąd obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Na marginesie dodać można, iż jedynym kryterium branym pod uwagę podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest sytuacja materialna wnioskodawcy. Z tej przyczyny Sąd nie mógł wziąć pod uwagę podeszłego wieku skarżącej. Z przywołanych względów, wobec nieziszczenia się przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w pkt II sentencji postanowienia.