IV SA/Wr 559/13

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z kolejnego wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: umorzyć postępowanie wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 3 lutego 2016 r. umorzył postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte wnioskami skarżącego z dnia 19 października 2015 r. i z dnia 19 stycznia 2016 r. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd stwierdził, że skarżący w dniu 19 października 2015 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy – w zakresie przyznania adwokata z urzędu. Wniosek ten uzasadnił "ciężką sytuacją materialną i bytową spowodowaną brakiem pracy i dochodów i jakiejkolwiek pomocy z MOPS i od innych osób" a także niekorzystnymi dla skarżącego rozstrzygnięciami w sprawie IV SA/Wr 560/13, która wiąże Sąd w obecnej sprawie. Opłata za czynsz wynosi 500 zł miesięcznie. "Nie opłacam czynszu, więc toczą się postępowania sądowe za czynsz i energię." Grozi mu eksmisja. Jest zmuszony głodować. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy zainteresowany złożył 19 stycznia 2016 r. Domagał się w nim "przyznania prawa pomocy w całości i ustanowienie adwokata z urzędu". Wniosek uzasadnił ciężką sytuacją materialną i bytową oraz tym, że w innych sprawach IV SA/Wr 254/13 i IV SA/Wr 560/13 zostały wydane "wyroki częściowe", które wiążą pozostałe składy orzekające. Ponadto "na orzeczenie WSA ma wpływ przestępstwo administracyjne, które nie może być orzeczone, gdyż Sąd je tuszuje. Przestępstwo polega na próbie wymuszenia ode mnie zrzeczenia się prawa do lokalu kwaterunkowego poprzez odmowę udzielenia mi pomocy". Powyżej opisane wnioski poprzedziły dwa inne o ustanowienie adwokata z urzędu – z dnia 7 maja i z dnia 14 maja 2015 r. Pierwszy z nich nie zawierał żadnego uzasadnienia, drugi uzasadniał wniosek "ciężką sytuacją bytową i materialną, brak pracy i dochodów oraz jakiejkolwiek pomocy z MOPS i od osób innych". Skarżący podał, że zmuszony jest głodować. Ponadto "w celu wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku sądu z dnia 13 maja 2015 r. kiedy to WSA oddalił mi skargę wydając wyrok pod sygn. akt IV SA/Wr 560/13". W ocenie skarżącego wyrok ten rozstrzygnął w tym postępowaniu, bowiem sprawy są ze sobą w związku z tą i innymi o sygn. IV SA/Wr 561-564/13. Opłata za czynsz wynosi 500 zł miesięcznie a że nie opłacam to Gmina wszczęła postępowanie sądowe o zapłatę czynszu (...). Komornik o zapłatę energii. Jestem zmuszony głodować". Opisane wnioski z dnia 7 i 14 maja 2015 r. zostały rozpoznane przez referendarza sądowego postanowieniem z dnia 2 września 2015 r. Umorzono nim postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i odmówiono przyznania pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Takie samo rozstrzygnięcie wydał Sąd na skutek złożonego sprzeciwu – postanowieniem z dnia 1 października 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny, który rozpoznawał zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 1 października 2015 r. postanowieniem z dnia 10 grudnia 2015 r. oddalił zażalenie skarżącego. Podstawą rozstrzygnięcia Sądu i wydania postanowienia z dnia 1 października 2015 r. było jeśli idzie o uiszczenie kosztów sądowych – ustawowe zwolnienie od ich ponoszenia w sprawach dotyczących świadczeń z opieki społecznej. Jeśli idzie o ustanowienie pełnomocnika z urzędu Sąd doszedł do przekonania, że domaganie się przez skarżącego ustanowienia pełnomocnika stanowiło nadużycie prawa i dlatego nie mogło być przyznane. Skarżący bowiem w latach 2009-2015 wniósł do tutejszego Wydziału Sądu ponad 600 skarg i wniosków wszczynających postępowania sądowe, w których w większości odrzucano skargi. W tym samym okresie złożył również około 300 wniosków o przyznanie prawa pomocy. Część z nich pozostawiono bez rozpoznania, część wniosków oddalono – na podstawie art. 247 p.p.s.a. z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi, większość wniosków rozpoznano przyznając skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Analiza akt spraw, w których reprezentował skarżącego wyznaczony z urzędu pełnomocnik wskazuje, że w większości tych spraw pełnomocnik składał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom. Skarżący w ponad 140 z ogólnej liczby spraw złożył wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowania sądowe, wnioski o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania. Powyższe postępowania zostały umorzone, odrzucone lub też odmówiono wstrzymania wykonania orzeczeń. Wnosił też wielokrotnie o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu a po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego sądu, celem rozpoznania skargi, skarżący wnosił o wyłączenie sędziów również i tych sądów. Sąd podkreślił również, że podstawą do zwolnień jest tylko sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawcy, bez możliwości oceny zasadności udziału pełnomocnika z urzędu w sprawie. Tak szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowo-administracyjnej wymaga szczególnie wnikliwej oceny pod kątem sposobu realizacji tego prawa przez skarżącego. Instytucja prawa pomocy jest formą realizacji prawa do sądu. Sąd I instancji zauważył jednak, że prawo dostępu do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku zrealizowane za każdą cenę. Ograniczenie prawa do sądu może być konieczne ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasadę legalizmu bądź zaufanie do prawa. Sąd też podzielił pogląd, wedle którego "przyznanie daleko idących uprawnień do korzystania z drogi sądowej stwarza możliwości zaistnienia sytuacji, w których prawo to może być wykorzystywane niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony praw jednostki, lecz w celu szykanowania innej osoby, co stanowi nadużycie prawa". W świetle powyższych okoliczności Sąd stwierdził, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie stanowi nadużycie prawa do sądu i nie może być przyznawane podmiotowi, który z powyższego prawa czyni nienależyty użytek. Wniesione zażalenie na powyższe postanowienie Sądu I instancji Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 1 października 2015 r. sygn. akt I OZ 1617/15 . W uzasadnieniu tego postanowienia NSA wskazał, że pomimo, iż art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. "jednoznacznie określają kryteria dokonywanej przez Sąd w tym zakresie prawa pomocy oceny nie można pominąć faktu, że instytucja przyznania prawa pomocy pozostaje ściśle związane z realizacją przysługującego stronie prawa do sądu. W sytuacji zatem gdy skarżący takiego prawa nadużywa, składając przy tym wniosek o ustanowienie pełnomocnika, w którym tylko "pro forma" przedstawia swoją sytuację majątkową oczekując od Sądu wyręczenia go w ustaleniu niezbędnych do jej zbadania inferencji albo po raz kolejny składa wniosek w tym przedmiocie ograniczając się w nim wyłącznie do wskazania okoliczności i dowodów powołanych przez niego we wcześniejszym tego rodzaju wniosku, musi się liczyć z odmową jego uwzględnienia. Takie zachowanie nie zmierza bowiem do realizacji celu, dla którego instytucja prawa pomocy została ustanowiona. Składanie identycznych wniosków o przyznanie prawa pomocy świadczy zaś, że tego rodzaju czynność jest celem samym w sobie i nie zmierza ona do realizacji przysługujących skarżącemu uprawnień (...). Jako taka nie może więc odnieść oczekiwanych przez wnioskodawcę skutków w postaci przyznania pełnomocnika z urzędu." Przechodząc do wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy z dnia 19 października 2015 r. i z dnia 19 stycznia 2016 r., Sąd stwierdził, że zawierają one takie samo uzasadnienie jak wcześniej już rozpoznane przez sąd I instancji oraz Naczelny Sąd Administracyjny. Ocena poprzednich wniosków została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 10 grudnia 2015 r. Skarżący mimo dokonanej oceny takiej sytuacji przez oba sądy – ponownie złożył wnioski o prawo pomocy (w dniu 19 stycznia 2016 r. ) również pomimo tego, że w dniu 19 października 2015 r. złożył taki sam wniosek, który nie został rozpoznany, w związku z tym, że akta sprawy znajdowały się w Naczelnym Sądzie Administracyjnym w związku ze złożonym zażaleniem na postanowienie z dnia 1 października 2015 r. W tej sytuacji w ocenie Sądu rozpoznanie wniosków z dnia 19 października 2015 r. i z dnia 19 stycznia 2016 r. stało się zbędne i dlatego Sąd na podstawie art. 249 a p.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umorzył powyższym postanowieniem z dnia 3 lutego 2016 r. Według Sądu w sprawie zachodziły szczególne uzasadnione okoliczności do wydania powyższego postanowienia, wskazane w art. 258 § 4 p.p.s.a. Skierowanie wniosku do rozpoznania referendarzowi sądowemu zgodnie z art. 258 § 1 p.p.s.a. spowodowałoby dalsze wydłużenie terminu rozpoznania merytorycznego sprawy. Zawisła ona w 2013 r. i przez okres prawie 3 lat skarżący składając wnioski o przyznanie prawa pomocy, wyłączenie sędziów i wniosku o przewlekłość postępowania uniemożliwiał zakończenie sprawy. Na powyższą decyzję Sądu wpłynęło dotychczasowe postępowanie skarżącego, nadużywanie prawa do sądu, o którym mowa wyżej, działania, które zmierzały do zablokowania wydania orzeczenia poprzez składanie kolejnych takich samych wniosków mimo że wcześniej złożone zostały negatywnie rozpoznane. Z powyższych względów Sąd postanowieniem z dnia 3 lutego 2016 r. umorzył postępowanie wszczęte wnioskami o przyznanie prawa pomocy z dnia 19 października 2015 r. i z dnia 19 stycznia 2016 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd dodatkowo wskazał, że po wydaniu wyroku skarżący po raz piąty złożył w dniu 4 lutego 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega złożony w dniu 4 lutego 2016 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W przedmiocie zaskarżenia wskazał zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję SKO wobec której Sąd wyrokiem z dnia 3 lutego 2016 r. oddalił skargę. W uzasadnieniu tego wniosku podał ponadto, że domaga się ustanowienia adwokata ze względu na trudną sytuację materialną i bytową oraz ze względu na to, że niniejsza sprawa została osądzona przez Sąd wyrokami częściowymi wydanymi w sprawach o sygn. akt IV SA/Wr 254/13 i IV SA/Wr 560/13, które wiążą w niniejszej sprawie. Domaga się ustanowienia adwokata, gdyż na orzeczenie Sądu ma wpływ przestępstwo administracyjne polegające na próbie wymuszenia zrzeczenia się przez niego prawa do lokalu. Jest osobą bezrobotną. Ostatni dochód jaki otrzymał to stypendium szkoleniowe z PUP w kwocie [...] zł Czynsz wynosi 500 zł miesięcznie i toczy się postępowanie sądowe o jego zapłatę. Decyzją PUP został pozbawiony bezpowrotnie statusu osoby bezrobotnej pomimo, że nie pracuje i nie otrzymuje dochodów, a decyzją MOPS z [...] 2016 r. przyznano mu zasiłek celowy. Posiada mieszkanie kwaterunkowe i nie posiada innych nieruchomości oraz przedmiotów i papierów wartościowych. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); dalej p.p.s.a prawo pomocy w zakresie częściowym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia 4 lutego 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w całości podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Rozpoznając niniejszy wniosek w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu stwierdzić więc należy, że skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności dotyczących wniosku o przyznanie prawa pomocy. W dalszym ciągu więc aktualne jest stanowisko wyrażone w poprzednim postanowieniu Sądu z dnia 3 lutego 2016 r., doręczonym skarżącemu w dniu 29 marca 2016 r., jak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2015 r. sygn. akt I OZ 1617/15 oddalającym zażalenie od postanowienia Sądu z dnia 1 października 2015 r. odmawiające przyznania prawa pomocy, z którego wynika, że skarżący nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy. W dalszym ciągu bowiem zasadne jest twierdzenie, że liczba skarg wniesionych przez skarżącego stale wzrasta; w marcu 2015 r. bowiem zarejestrowano ponad 500 spraw i wniosków skarżącego, w maju 2015 r. ponad 600 spraw, a w grudniu 2015 r. liczba ta wyniosła ponad 600 spraw. Aktualne jest również stanowisko, że charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz liczba wniosków o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe (zakończonych postanowieniami o odrzuceniu tych skarg), a także liczba wniosków o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania oraz systematyczny wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg dowodzą, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. Poza tym skargi mają często tożsamą grafikę i układ tekstu. Aktualne jest także twierdzenie, że w okresie od 209 do 2015 r. skarżący złożył również około 300 wniosków o przyznanie prawa pomocy, przy czym część wniosków pozostawiono bez rozpoznania, część wniosków oddalono na podstawie art. 247 p.p.s.a. z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi, jednak większość wniosków rozpoznano przyznając skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W kilku sprawach umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, jak również postępowanie wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Analiza akt spraw zawisłych przed tutejszym Sądem i rozpoznanych, w których reprezentował skarżącego wyznaczony z urzędu pełnomocnik dowodzi tego, że w większości tych spraw składał on opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom. Ponadto skarżący wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, przy czym po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego Sądu, np. w Gliwicach, w Opolu, celem rozpoznania sprawy, skarżący wnosił o wyłączenie sędziów również i tych Sądów. Ponadto na obecnym etapie postępowania podkreślenia wymaga, że znane są z urzędu okoliczności, że w wielu sprawach skarżący składał wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy zmierzając w ten sposób do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania. Podobnie skarżący postąpił w niniejszej sprawie składając wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 19 października 2015 r. i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozpoznania sprawy oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 19 stycznia 2016 r. po otrzymaniu w dniu 18 stycznia 2016 r. zawiadomienia o rozprawie wyznaczonej na dzień 3 lutego 2016 r. Ocena, iż strona postępowania sądowego nadużywa prawa do sądu wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy nawet w sytuacji, gdy strona ta wykazała, że spełnia przesłanki materialne warunkujące przyznanie prawa pomocy uregulowane w art. 246 p.p.s.a Powołane przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji materialnej w tym zaległości czynszowych, braku dochodu, pomocy z MOPOS, utraty statusu osoby bezrobotnej i postępowań sądowych o zapłatę czynszu, gazu i prądu nie zmieniają więc w dalszym ciągu oceny, że skarżący nadużywa prawa do przyzna mu prawa pomocy. Poza tym okoliczności te zostały już powołane przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 14 maja 2015 r. Oceny tej nie niweczy również fakt, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 4 lutego 2016 r.(k-252) został złożony po wydaniu w dniu 3 lutego 2015 r. wyroku oddalającego skargę. Na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy składa się szereg działań skarżącego podejmowanych w jego sprawach zawisłych przed sądem. O ile bowiem Sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych, merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa (post. NSA z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt I OZ. 61/15 ). Podkreślenia wymaga, że postanowienie to wydane zostało przez NSA po rozpoznaniu zażalenia skarżącego w innej sprawie, tj. o sygn. akt IV SAB/Wr 153/14, w której podjęto postanowienie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy, zaś wniosek o przyznanie tego prawa został złożony po wydaniu, w dniu 22 lipca 2014 r. postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania sądowego, a więc w celu zaskarżenia orzeczenia kończącego postępowanie sądowe. Przedstawione okoliczności uprawniały do stwierdzenia, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu również na obecnym etapie postepowania stanowi nadużycie tego prawa. Prawo pomocy stanowi formę realizacji prawa do sądu i nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Z tych względów postępowanie wszczęte kolejnym, obecnie rozpoznawanym wnioskiem skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu należało umorzyć jako zbędne na podstawie art. 249a p.p.s,a. Natomiast odnośnie wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji również należy umorzyć jako zbędne, na podstawie art. 249a p.p.s.a., postępowanie w pozostałej części wszczętej wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3, art. 249a i art. 239 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.