IV SA/Wr 560/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Protokolant: st. sekretarz sądowy Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 maja 2015 r., wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienia z kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie wniosku skarżącego o przyznanie adwokata i zwolnienie z kosztów sądowych. Na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2014 r. skarżący wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wniosek uzasadnił bezradnością prawną, przekłamaniami ze strony Sądu i matactwami, trudną sytuacją materialną, w związku z brakiem dochodów. Podał, że od 1999 r. nie pracuje, nie posiada żadnego dochodu. Ostatni jego dochód to stypendium przyznane przez Powiatowy Urząd Pracy w listopadzie 2013 r., w wysokości brutto 988 zł. Nie ma żadnych oszczędności ani pomocy. Pismem zaś z dnia 8 sierpnia 2014 r. skarżący wniósł o wyłączenie wszystkich sędziów WSA we Wrocławiu, Opolu i Gliwicach. Postanowieniem z dnia 1 października 2014 r. WSA we Wrocławiu oddalił wniosek skarżącego z dnia 8 sierpnia 2014 r. zaś zarządzeniem z dnia 7 października 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu pozostawiła bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu, albowiem mimo wezwania nie został on złożony na urzędowym formularzu. Na rozprawie w dniu 29 stycznia 2015 r. skarżący złożył ponowny wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uzasadnił go zaistniałymi nowymi okolicznościami o charakterze procesowym. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2015 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie z wniosku z dnia 8 sierpnia 2014 r. (k.103) i z dnia 7 października 2014 r. (k. 148) o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. strona w niniejszym postępowaniu jest zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych a także odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. To ostatnie postanowienie uzasadnił tym, że w okolicznościach sprawy (wnoszenie licznych spraw stanowiących cel sam w sobie, działania w celu wydłużenia postępowania) domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie stanowi nadużycie prawa. W piśmie z dnia 7 maja 2015 r. (prezentata Biura Podawczego 6 maja 2015 r.) skarżący wniósł o ustanowienie adwokata a także przyznania prawa pomocy w całości. Postanowieniem z dnia 13 maja 2015 r. Sąd na rozprawie umorzył postępowanie w sprawie wniosku skarżącego o przyznanie adwokata i zwolnienie z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącego należało umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Jak stwierdzono wyżej wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu był już dwukrotnie rozpoznawany, a składając następny skarżący nie wskazał na okoliczności uzasadniające złożenie ponownego wniosku. Wniosek skarżącego zmierza w istocie do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania. Okoliczności towarzyszące wnoszonym przez skarżącego licznym skargom do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na różnego rodzaju akty i czynności lub na bezczynność względnie przewlekle prowadzenie postępowania dowodzą, że wykorzystuje on instytucję prawa pomocy niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony swoich praw, lecz wyłącznie w celu odroczenia rozprawy a następnie formułowania zarzutu o przewlekłości tego postępowania. Na taką ocenę składa się nie tylko przedstawiona przez skarżącego argumentacja uzasadniająca przyznanie prawa pomocy, ale także znane Sądowi z urzędu okoliczności, tj. że niemal każdorazowo, po wyznaczeniu rozpraw, skarżący składa wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy. Z urzędu Sądowi jest wiadome, że skarżący w latach 2009 – 2014 wniósł do Wydziału IV tutejszego Sądu kilkaset skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe. W większości rozpoznanych spraw, skargi strony zostały odrzucone, a więc nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania. W tym samym okresie skarżący złożył również około kilkaset wniosków o przyznanie prawa pomocy, przy czym część wniosków pozostawiono bez rozpoznania, część wniosków oddalono na podstawie art. 247 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. W wielu sprawach umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, jak również postępowanie wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Analiza akt spraw zawisłych przed tutejszym Sądem i rozpoznanych, w których reprezentował skarżącego wyznaczony z urzędu pełnomocnik dowodzi także tego, że w większości tych spraw składał on opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom. Wprawdzie przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata z urzędu sąd ocenia przede wszystkim sytuację materialną skarżącego, tj. czy jest on w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania, jednakże dostęp do prawa pomocy w tej postaci oraz związane z tym wydatki budżetowe wymagają oceny pod kątem sposobu realizacji tego prawa przez skarżącego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości to, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który czyni z niego nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie, co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I OZ 163/14 oraz z dnia 3 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 61/15). Należy zauważyć, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie obowiązuje tzw. przymus adwokacki, zaś wynikający z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności lub bezczynności organu administracji publicznej. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w tym piśmie procesowym. Ponadto z uwagi na treść § 2 tego przepisu obowiązuje zakaz reformationis in peius, a więc zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego. W realiach rozpoznawanej sprawy nie może być w związku z tym mowy o tym, że odmowa przyznania prawa pomocy przez przyznanie adwokata z urzędu spowoduje, że rzeczywiste prawo do sądu dozna jakiegokolwiek uszczerbku. Analiza charakteru zaskarżanych rozstrzygnięć lub bezczynności i przewlekłości postępowania pozwala na przyjęcie, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym, lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. W świetle powyższych okoliczności uprawnione jest stwierdzenie, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie stanowi nadużycie tego prawa. Natomiast prawo pomocy stanowi formę realizacji prawa do sądu i nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Z tych względów postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu należało umorzyć. Dodać należy, że skarżącemu przysługuje ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych w oparciu o art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a.